خبر مهم برای گندمکاران؛ ۱۰۰ همت تا ۲۲ مرداد واریز می‌شود/ بدهی دولت هنوز حدود ۱۴۰ همت

پرونده پرداخت پول گندم در سال ۱۴۰۵ وارد مرحله حساسی شده است. هوشنگ هادیان‌پور، سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده بر اساس اطلاعات مربوط به حدود ۱۰ روز قبل، دولت ۶.۸ میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری کرده بود و اکنون میزان خرید قطعا از مرز هفت میلیون تن گذشته است.

ارزش ۶.۸ میلیون تن محصول حدود ۳۳۰ همت اعلام شده؛ عددی که با نرخ متوسط خرید تضمینی امسال نیز همخوانی دارد. نرخ متوسط خرید تضمینی گندم در سال زراعی جاری حدود ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تعیین شده و در برخی سطوح کیفی، قیمت تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان نیز می‌رسد.

اما مسئله اصلی دیگر حجم خرید نیست؛ مسئله این است که چه مقدار از پول کشاورزان پرداخت شده و چه میزان همچنان در حساب دولت باقی مانده است.

گندمکاران تا امروز چقدر پول گرفته‌اند؟

براساس آخرین اطلاعات، پیش از نشست مشترک دولت و مجلس حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۱۰ همت از مطالبات گندمکاران پرداخت شده است.

سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، نیز پس از نشست مشترک با وزارت جهاد کشاورزی و نمایندگان مجلس اعلام کرد رقم پرداختی که ابتدا حدود ۷۰ همت بود، به ۱۱۰ همت افزایش یافته است.

قرار جدید این است که تا ۲۲ مرداد ۱۴۰۵، ۱۰۰ همت دیگر به کشاورزان پرداخت شود و مجموع واریزی دولت به ۲۱۰ همت برسد. رئیس سازمان برنامه و بودجه همین عدد را به‌صراحت اعلام کرده است.

بنابراین وضعیت پرداخت‌ها را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد:

چرا رقم بدهی دولت به ۱۴۰ همت می‌رسد؟

در نگاه اول ممکن است یک سؤال ایجاد شود: اگر ارزش ۶.۸ میلیون تن گندم ۳۳۰ همت است و قرار است ۲۱۰ همت پرداخت شود، بدهی باقی‌مانده باید حدود ۱۲۰ همت باشد؛ پس رقم ۱۴۰ همت از کجا آمده است؟

پاسخ در ادامه خرید گندم است.

عدد ۳۳۰ همت مربوط به حجم ۶.۸ میلیون تن در حدود ۱۰ روز قبل است. سخنگوی کمیسیون کشاورزی می‌گوید خرید اکنون از هفت میلیون تن عبور کرده و طبیعتاً هر روز که گندم بیشتری تحویل دولت می‌شود، تعهد مالی جدیدی نیز ایجاد می‌شود.

اگر فقط هفت میلیون تن گندم را با متوسط قیمت ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان محاسبه کنیم، ارزش خرید به حدود ۳۳۹.۵ همت می‌رسد. با کسر ۲۱۰ همت پرداخت برنامه‌ریزی‌شده، نزدیک به ۱۲۹.۵ همت باقی می‌ماند.

اگر خرید به حدود ۷.۲ میلیون تن رسیده باشد، ارزش محصول نزدیک به ۳۴۹ همت خواهد بود و بدهی پس از پرداخت ۲۱۰ همت، تقریباً ۱۳۹ همت می‌شود.

در نتیجه برآورد «حدود ۱۴۰ همت مطالبات باقی‌مانده» با فرض ادامه افزایش حجم خرید قابل توضیح است.

نرخ خرید تضمینی گندم امسال چقدر است؟

قیمت گندم در سال زراعی جاری نسبت به سال گذشته افزایش بسیار بزرگی داشته است.

در ابتدای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، قیمت پایه بسته به کیفیت حدود ۲۷ هزار و ۵۰۰ تا ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده بود، اما پس از تغییر شرایط اقتصادی و حذف ارز ترجیحی، دولت ۲۰ هزار تومان جایزه تحویل به نرخ پایه اضافه کرد.

در ادامه، وزیر جهاد کشاورزی نرخ متوسط خرید را حدود ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام کرد و سقف خرید در برخی درجات کیفی به ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان رسید.

این افزایش قیمت برای حفظ انگیزه کشاورزان ضروری بود، اما از سوی دیگر بار مالی خرید تضمینی را نیز به شکل محسوسی بالا برد.

به عنوان نمونه، خرید تنها ۱۰ میلیون تن گندم با قیمت‌های امسال به منابعی در محدوده ۵۰۰ همت نیاز دارد. در بررسی بودجه سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۵۰۴ هزار میلیارد تومان برای خرید تقریبی ۱۰ میلیون تن گندم پیش‌بینی شده بود.

بنابراین مشکل فعلی الزاماً فقط رقم بودجه سالانه نیست؛ زمان تأمین نقدینگی و نحوه تخصیص منابع نیز نقش اصلی دارد.

چرا تأخیر در پرداخت پول گندم برای کشاورزان مهم است؟

برای یک گندمکار، تحویل محصول پایان هزینه‌ها نیست. کشاورز باید بلافاصله برای بدهی‌های فصل گذشته، خرید بذر، کود، سم، سوخت، ماشین‌آلات، اجاره زمین و هزینه کشت بعدی تصمیم بگیرد.

اگر پول محصول چند ماه دیرتر پرداخت شود، افزایش تورم نیز قدرت خرید همان مبلغ را کاهش می‌دهد.

این مسئله در استان‌های تولیدکننده به یکی از مهم‌ترین گلایه‌ها تبدیل شده است. برای مثال، ایرنا هفته گذشته گزارش داد تنها ۴۱ درصد مطالبات گندمکاران فارس پرداخت شده بود و کشاورزان این استان از تأخیر چندماهه در دریافت پول محصول خود گلایه داشتند.

فارس تا پنجم مرداد حدود ۷۰۰ هزار تن گندم به ارزش ۳۴ همت خریداری کرده بود، در حالی که در آن مقطع فقط ۱۱ همت پرداخت شده بود.

این نمونه نشان می‌دهد تأخیر پرداخت تنها یک عدد کلان در بودجه نیست، بلکه مستقیماً بر نقدینگی هزاران خانوار کشاورز اثر می‌گذارد.

پرداخت ۲۱۰ همت تا ۲۲ مرداد مشکل را حل می‌کند؟

پرداخت ۱۰۰ همت جدید بدون تردید بخش بزرگی از شکاف فعلی را کاهش می‌دهد، اما پرونده مطالبات را نمی‌بندد.

حتی اگر تمام رقم وعده‌داده‌شده در موعد مقرر واریز شود، با توجه به عبور خرید از هفت میلیون تن، دولت همچنان بیش از ۱۰۰ همت به کشاورزان بدهکار خواهد بود.

از طرف دیگر، فصل خرید تضمینی هنوز کاملاً خاتمه نیافته و با ادامه تحویل محصول در استان‌های مختلف، ارزش کل خرید افزایش خواهد یافت.

به همین دلیل، مهم‌تر از پرداخت مرحله‌ای ۱۰۰ همت، ایجاد یک جریان پایدار برای تسویه محصولات تازه تحویل‌گرفته‌شده است. در غیر این صورت ممکن است دولت بخشی از بدهی‌های قدیمی را پرداخت کند، اما همزمان بدهی تازه‌ای به کشاورزان دیگر شکل بگیرد.

وعده ۲۲ مرداد؛ آزمون تازه دولت مقابل گندمکاران

اکنون مهم‌ترین تاریخ برای کشاورزان ۲۲ مرداد است.

سازمان برنامه و بودجه وعده داده مجموع پرداختی‌ها تا آن روز از ۱۱۰ همت به ۲۱۰ همت برسد.

اگر این پرداخت انجام شود، بخش مهمی از مطالبات معوق تسویه خواهد شد، اما با توجه به حجم بیش از هفت میلیون تنی خرید، هنوز برای تسویه کامل منابع تازه‌ای لازم است.

گندم یکی از استراتژیک‌ترین کالاهای کشور و پایه اصلی زنجیره آرد و نان است. تداوم خرید تضمینی زمانی می‌تواند انگیزه تولید را حفظ کند که کشاورز مطمئن باشد پس از تحویل محصول، پول خود را در زمان قابل پیش‌بینی دریافت خواهد کرد.

به همین دلیل، خبر اصلی امروز فقط «پرداخت ۱۰۰ همت» نیست؛ بخش دوم ماجرا مهم‌تر است: حتی پس از واریز وعده داده‌شده تا ۲۲ مرداد، دولت احتمالا همچنان حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ همت بابت گندم خریداری‌شده به کشاورزان بدهکار خواهد بود.

پرداخت این مانده می‌تواند یکی از مهم‌ترین آزمون‌های دولت در بخش کشاورزی طی هفته‌های آینده باشد؛ آزمونی که نتیجه آن مستقیماً بر اعتماد گندمکاران و تصمیم آنها برای کشت فصل آینده اثر می‌گذارد.