جزئیات جلسه هیئت دولت ۲۸ مرداد؛ وعده ۳۵۰۰ مگاوات برق، دستور پزشکیان برای دوغارون و مقابله با ماینرها

جلسه امروز هیئت دولت را می‌توان یکی از جلساتی دانست که بخش عمده دستور کار آن حول یک موضوع مشترک شکل گرفته بود: رفع گلوگاه‌ها؛ گلوگاه تجارت در مرز افغانستان، گلوگاه تولید و مصرف برق، گلوگاه مبادلات بانکی خارجی و در نهایت نیازهای دفاعی پس از تحولات اخیر.

پزشکیان در بخش مربوط به افغانستان جمله‌ای گفت که بیش از سایر بخش‌های این گزارش مورد توجه قرار گرفت: چرا کامیون‌ها باید در مرز دوغارون ۲۰ روز منتظر بمانند؟ پایگاه رسمی ریاست‌جمهوری این اظهارنظر را در کنار دستور رئیس‌جمهور برای رفع موانع تجارت و ترانزیت با افغانستان منتشر کرده است.

پزشکیان و صف ۲۰ روزه دوغارون؛ مشکل فقط یک مرز نیست

زمینه این دستور به سفر اخیر غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، به افغانستان برمی‌گردد. وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده در مذاکرات کابل، تسهیل صادرات متقابل، ترانزیت کالا، توسعه تجارت و برگزاری هفتمین کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی دو کشور مورد بحث قرار گرفته است.

دوغارون یکی از مهم‌ترین مسیرهای زمینی تجارت ایران و افغانستان است و مشکل توقف طولانی کامیون‌ها پیش از جلسه امروز نیز مطرح بود. در تیرماه مسیر مستقیمی در منطقه آزاد دوغارون برای حرکت ناوگان صادراتی و ترانزیتی ایجاد شد؛ اقدامی که مقام‌های محلی هدف آن را افزایش سرعت خروج کامیون‌ها از پارکینگ‌ها و حرکت به سمت مرز عنوان کردند.

بنابراین سؤال پزشکیان درباره انتظار ۲۰ روزه کامیون‌ها نشان می‌دهد اقدامات قبلی هنوز به حذف کامل گره مرزی منجر نشده است.

اهمیت موضوع هم صرفاً به صادرات ایران محدود نمی‌شود. دوغارون در مسیر ترانزیت کالاهایی قرار دارد که از بنادر جنوبی ایران به افغانستان منتقل می‌شوند و کندی در این گذرگاه، هزینه توقف کامیون، خواب سرمایه، زمان تحویل و در نهایت قیمت تجارت را افزایش می‌دهد.

دستور رئیس‌جمهور از این منظر زمانی نتیجه واقعی خواهد داشت که زمان متوسط توقف کامیون‌ها در هفته‌ها و ماه‌های بعد قابل اندازه‌گیری کاهش پیدا کند. در غیر این صورت، حذف صف‌های مرزی همچنان در سطح مطالبه باقی خواهد ماند.

وعده مهم برق؛ ۳۵۰۰ مگاوات تا هفته آینده

مهم‌ترین عدد اقتصادی جلسه امروز اما مربوط به برق بود.

طبق گزارش رسمی ریاست‌جمهوری، وزیر نیرو اعلام کرده با افتتاح یک نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی و یک نیروگاه سه‌هزار مگاواتی تا هفته آینده، مجموعاً ۳۵۰۰ مگاوات به ظرفیت شبکه برق کشور اضافه خواهد شد.

اگر این ظرفیت در موعد اعلام‌شده وارد مدار شود، از نظر اسمی افزایش قابل‌توجهی محسوب می‌شود. برای درک مقیاس عدد کافی است آن را با برآورد ناترازی تابستان امسال مقایسه کنیم.

برآورد منتشرشده توسط ایرنا در پایان خرداد، کسری توان شبکه در زمان اوج مصرف تابستان ۱۴۰۵ را حدود ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات اعلام کرده بود؛ در آن سناریو تقاضا از ۸۱ هزار مگاوات عبور می‌کرد و حداکثر توان تأمین همزمان حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات برآورد شده بود.

بنابراین ۳۵۰۰ مگاوات از نظر عددی معادل حدود ۲۶ درصد این کسری برآوردی است.

اما یک ملاحظه مهم وجود دارد: ظرفیت اسمی نیروگاه الزاماً مساوی برق قابل اتکای شبکه در همه ساعات نیست. این تفاوت خصوصاً در نیروگاه‌های خورشیدی اهمیت دارد؛ گزارش‌های بخش برق نیز تأکید کرده‌اند تمام ظرفیت تجدیدپذیر در زمان اوج یا ساعات شب قابل استفاده نیست.

یک ابهام درباره نیروگاه سه‌هزار مگاواتی

در اطلاعیه رسمی جلسه هیئت دولت از «یک نیروگاه سه‌هزار مگاواتی» نام برده شده، اما در گزارش منتشرشده نام، محل، فناوری و مشخصات این پروژه ذکر نشده است.

در جست‌وجوی منابع عمومی وزارت نیرو و صنعت برق نیز تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات مستقلی که مشخص کند این ۳۰۰۰ مگاوات دقیقاً مربوط به یک مجموعه واحد است یا مجموعه‌ای از ظرفیت‌های آماده بهره‌برداری، پیدا نشد.

این نکته لزوماً به معنای نادرست بودن عدد نیست؛ اما با توجه به بزرگی ظرفیت اعلام‌شده، انتشار نام پروژه‌ها، نوع نیروگاه و میزان «توان عملی» قابل تحویل به شبکه می‌تواند تصویر روشن‌تری از اثر واقعی آن بر خاموشی‌ها ارائه کند.

به‌خصوص اینکه تنها سه روز قبل، گزارش صنعت برق از ورود بیش از دو هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی و تحقق حدود ۷۵ درصد برنامه توسعه نیروگاه‌های حرارتی خبر داده بود.

در نتیجه شاخص اصلی برای مردم نه ظرفیت اسمی روی کاغذ، بلکه میزان برقی است که در ساعات پیک واقعاً قابل تولید و انتقال باشد.

ماینرهای غیرمجاز دوباره روی میز دولت

بخش دوم گزارش وزیر نیرو به استخراج غیرقانونی رمزارز اختصاص داشت. براساس روایت رسمی جلسه، وزارت نیرو از افزایش نصب و استفاده از تجهیزات استخراج غیرمجاز خبر داده و بر ادامه شناسایی و مقابله با آنها تأکید کرده است.

این موضوع در بحبوحه ناترازی برق اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای نمونه، شرکت توزیع برق آذربایجان شرقی اعلام کرده بیش از ۷۵۰۰ ماینر غیرمجاز کشف‌شده در این استان طی سال‌های گذشته در مجموع حدود ۲۵.۶ مگاوات بار به شبکه تحمیل می‌کردند. در همان گزارش، مصرف متوسط یک ماینر با مصرف چندین مشترک خانگی مقایسه شده است.

در یزد نیز مسئولان صنعت برق اعلام کرده‌اند یک دستگاه ماینر می‌تواند حدود ۸۴ کیلووات‌ساعت در شبانه‌روز و حدود ۲۵۰۰ کیلووات‌ساعت در ماه برق مصرف کند.

با این حال، نباید ماینرهای غیرمجاز را تنها علت ناترازی برق دانست. کسری شبکه چند هزار مگاواتی است و عواملی مانند رشد مصرف، محدودیت تولید، بهره‌وری پایین، فرسودگی برخی زیرساخت‌ها و تفاوت ظرفیت اسمی با توان قابل اتکا نیز در آن نقش دارند. برآورد تابستان امسال کسری پیک را بیش از ۱۳ هزار مگاوات می‌داند.

بنابراین برخورد با ماینرها بخشی از راهکار است، نه جایگزین توسعه تولید و اصلاح مصرف.

بریکس؛ از رایزنی سیاسی تا کانال واقعی پرداخت

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، بخش دیگری از جلسه امروز را به گزارش سفرها و مذاکرات خارجی اختصاص داد. طبق گزارش ریاست‌جمهوری، او از استقبال کشورهای مختلف برای گسترش تعاملات اقتصادی و مالی با ایران سخن گفته و همچنین نتیجه سفر خود به عراق و مذاکرات درباره موانع فعالیت صادرکنندگان ایرانی را ارائه کرده است.

این گزارش ادامه تحرکات بانک مرکزی در اجلاس‌های مالی بریکس است. همتی در نشست اخیر بریکس در هند پیشنهاد ایجاد کریدور مالی مستقل بریکس را مطرح کرده و همچنین با رئیس بانک توسعه نوین بریکس و مقام‌های پولی برخی اعضا گفت‌وگو داشته است.

در عراق نیز او در روزهای اخیر بر رفع موانع بانکی و اجرایی مربوط به استفاده ایران از منابع ارزی و مشکلات تجار و پیمانکاران ایرانی تأکید کرده است.

اما از نگاه اقتصادی، معیار موفقیت این مذاکرات تعداد دیدارها نیست؛ کاهش هزینه نقل‌وانتقال پول، تسویه سریع‌تر تجارت و ایجاد مسیر بانکی قابل استفاده برای صادرکننده و واردکننده است.

یعنی بریکس زمانی در تجارت روزمره ایران اثر می‌گذارد که ابزارهای مالی پیشنهادی از بیانیه و مذاکره به مرحله عملیاتی برسند.

حمایت دولت از صنعت دفاعی

آخرین محور مهم جلسه به حوزه دفاعی اختصاص داشت. سیدمجید ابن‌الرضا، سرپرست وزارت دفاع، به مناسبت نزدیک شدن روز صنعت دفاعی گزارشی از روند توسعه ظرفیت‌های این بخش ارائه کرد و پزشکیان نیز بر ادامه پشتیبانی دولت از نیروهای مسلح تأکید کرد. گزارش رسمی ریاست‌جمهوری می‌گوید در جلسه درباره توسعه فناوری‌هایی از جمله موشک، پهپاد و دیگر تجهیزات دفاعی توضیح داده شده است.

ابن‌الرضا نیز امروز در اظهارات جداگانه‌ای بر ادامه توسعه صنعت دفاعی با تکیه بر توان علمی و تخصص داخلی تأکید کرده است.

البته جزئیات مربوط به میزان رشد توان دفاعی که در جلسه داخلی دولت ارائه شده، داده مستقلی برای ارزیابی عمومی ندارد و در این مرحله باید آن را به‌عنوان گزارش وزارت دفاع به کابینه تلقی کرد.

سه وعده‌ای که باید در هفته‌های آینده سنجیده شوند

جلسه ۲۸ مرداد دولت چند هدف مشخص ایجاد کرده که امکان ارزیابی آنها در آینده وجود دارد.

نخست، کاهش توقف کامیون‌ها در دوغارون؛ اگر دولت بتواند صف‌های چندروزه را کوتاه کند، اثر آن مستقیماً در سرعت تجارت ایران و افغانستان دیده خواهد شد. دوم، ورود ۳۵۰۰ مگاوات ظرفیت تازه برق تا هفته آینده؛ وعده‌ای که با توجه به کسری شبکه، از نظر اقتصادی و رفاهی اهمیت بالایی دارد و مشخصات پروژه‌ها باید روشن شود. سوم، تبدیل مذاکرات بریکس و عراق به سازوکارهای واقعی بانکی برای فعالان اقتصادی.

از میان همه اعداد جلسه امروز، ۳۵۰۰ مگاوات احتمالاً ملموس‌ترین وعده برای مردم است. اگر ظرفیت اعلام‌شده واقعاً تا هفته آینده وارد مدار شود و توان قابل اتکایی در ساعات اوج ایجاد کند، بخشی از فشار شبکه را کاهش خواهد داد؛ اما حتی این افزایش نیز به‌تنهایی برای پوشاندن ناترازی چند هزار مگاواتی برق کافی نیست.

پیام اصلی جلسه امروز را بنابراین می‌توان چنین خلاصه کرد: دولت همزمان روی افزایش عرضه برق، مهار مصرف غیرقانونی، باز کردن مسیرهای تجارت منطقه‌ای و حمایت از زیرساخت‌های راهبردی تمرکز کرده است. آزمون بعدی دیگر در جلسه هیئت دولت نیست؛ در صف کامیون‌های دوغارون، میزان برق قابل تحویل شبکه و امکان واقعی انتقال پول برای تجار خواهد بود.