پزشکیان: مذاکره تسلیم نیست؛ ایران برای پایان جنگ چه میخواهد؟ / پیام مهم رئیسجمهور به زنان و جامعه در روزهای پرتنش
مسعود پزشکیان در نشست «زنان امروز، ایران فردا» فقط درباره نقش زنان سخن نگفت؛ بخش مهمتر سخنان رئیسجمهور به تصویری مربوط بود که دولت از آینده ایران پس از ماهها جنگ و تنش ترسیم میکند. او از یکسو تأکید کرد مذاکره به معنای تسلیم نیست و اولویت تهران را «پایان جنگ، رفع محاصره، آزادسازی منابع بلوکهشده و سپس گفتوگوی هستهای» دانست و از سوی دیگر از مسئولان خواست به جای شعار، با عملکردشان اعتماد مردم را جلب کنند. این سخنان در شرایطی مطرح شده که توافق موقت ۶۰روزه ایران و آمریکا به پایان رسیده و دونالد ترامپ میگوید فعلاً هیچ مذاکرهای با تهران در جریان یا برنامهریزیشده نیست؛ در حالی که مقامهای ایرانی همچنان میگویند درِ گفتوگو را نبستهاند. به همین دلیل سخنان تازه پزشکیان را میتوان هم پیامی داخلی درباره اداره کشور و نقش زنان دانست و هم تلاشی برای حفظ مسیر دیپلماسی در یکی از حساسترین مقاطع سیاسی سال ۱۴۰۵.
۲۱:۴۱ - ۲۸ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
نشست رئیسجمهور با زنان فعال و صاحبنظر عصر چهارشنبه ۲۸ مرداد برگزار شد. پایگاه رسمی ریاستجمهوری نیز این برنامه را با عنوان «زنان امروز، ایران فردا» و محور نقش زنان در ارتقای کیفیت زندگی جامعه پوشش داده و پایگاه اطلاعرسانی دولت گزارش تصویری آن را منتشر کرده است.
پزشکیان در سخنان خود چند موضوع را به هم پیوند زد: مقاومت ایران در جنگ، ضرورت حفظ وحدت اجتماعی، نقش زنان، فاصله میان شعار و عملکرد مسئولان، مردمیسازی امور، محیطزیست، مدرسهسازی و نهایتاً پرونده مذاکرات با آمریکا.
شاید کلیدیترین جمله داخلی او این باشد که «صدای رفتار» از شعار بلندتر است.
این جمله در شرایط فعلی اهمیت سیاسی دارد؛ زیرا رئیسجمهور عملاً میگوید سنجش دولت و حاکمیت از نگاه مردم نه بر اساس شعارهای سیاسی، بلکه بر پایه نتیجهای است که شهروندان در زندگی روزمره، معیشت، خدمات عمومی و مدیریت بحران مشاهده میکنند.
«اگر این حمله به کشور دیگری میشد، فرو میپاشید»
پزشکیان در بخش نخست سخنانش از ایستادگی ایران در جریان جنگ تمجید کرد و گفت اگر حملهای با چنین ابعادی به بسیاری از کشورها وارد میشد، احتمال فروپاشی آنها وجود داشت.
این بخش را باید بهعنوان ارزیابی و ادبیات سیاسی رئیسجمهور خواند، نه گزارهای که بتوان آن را بهصورت عینی برای همه کشورها اثبات کرد.
واقعیت این است که ایران در سال ۲۰۲۶ درگیر جنگ گستردهای شد که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد و علاوه بر خسارتهای انسانی و زیرساختی، پیامدهای بزرگی برای تجارت، انرژی و اقتصاد منطقه داشت. رویترز در تازهترین گزارش خود از این درگیری به عنوان مناقشهای نزدیک به ششماهه یاد کرده است.
پزشکیان اما نتیجه سیاسی آن را «انسجام مردم» میداند و تأکید میکند که دولت باید همین سرمایه اجتماعی را حفظ کند.
اینجا بخش دوم پیام او اهمیت پیدا میکند: وحدت در زمان جنگ، اگر قرار باشد در دوران پس از جنگ نیز باقی بماند، نیازمند اعتماد عمومی و عملکرد قابل مشاهده مسئولان است.
پزشکیان درباره زنان: تفاوت جنسیتی معیار توانایی نیست
رئیسجمهور در بخش قابل توجهی از سخنان خود تلاش کرد بحث حضور زنان را از منظر توانایی انسانی و آموزههای قرآنی مطرح کند.
او با استناد به قرآن گفت رسیدن انسان به دانش، خلاقیت و معرفت وابسته به زن یا مرد بودن نیست و آنچه انسان را بالا میبرد تلاش، علم و عمل درست است.
این نگاه با مواضع قبلی پزشکیان نیز همخوانی دارد. او پیشتر حضور زنان در تصمیمگیری و مدیریت را یکی از الزامات توسعه کشور معرفی کرده و در مواضع رسمی دولت نیز بر مشارکت زنان در حوزههای مدیریتی و اجتماعی تأکید شده است.
اما نکته مهم سخنان امروز این بود که رئیسجمهور از زنان حاضر در جلسه صرفاً نخواست مطالبهگر باشند؛ او از آنها خواست خودشان در ایجاد شبکههای اجتماعی، آموزش، مدیریت محلی و حل مسائل جامعه نقش عملی ایفا کنند.
به بیان دیگر، پزشکیان نسخهای از مشارکت اجتماعی ارائه میکند که در آن دولت تنها بازیگر نیست.
محله، مدرسه و مسجد؛ نسخه پزشکیان برای اداره اجتماعی کشور
رئیسجمهور بار دیگر بر الگویی تأکید کرد که طی هفتههای اخیر از آن با عنوان «محلهمحوری» یاد کرده است.
او معتقد است بسیاری از مسائل مربوط به زنان سرپرست خانوار، فقر، آموزش و آسیبهای اجتماعی را نمیتوان فقط با وزارتخانهها و ساختارهای دولتی حل کرد و باید از ظرفیت محله، مدرسه، مسجد، سازمانهای مردمی و داوطلبان اجتماعی استفاده کرد.
پزشکیان در گفتوگوی رسمی اخیر خود نیز توضیح داده بود که ممکن است نهادهای دولتی و حمایتی فقط بخشی از جامعه هدف را پوشش دهند و افرادی که دسترسی یا اطلاعات کمتری دارند از شبکه حمایت خارج بمانند. او نمونه زنان سرپرست خانوار را مطرح کرده و پرسیده بود اگر فقط ۱۰ یا ۲۰ درصد این گروه تحت پوشش باشند، تکلیف بقیه چیست.
این بخش از سخنان امروز را میتوان ادامه همان سیاست دانست: انتقال بخشی از حل مسائل اجتماعی از ساختار کاملاً متمرکز دولتی به شبکههای محلی.
البته موفقیت این مدل وابسته به یک شرط مهم است؛ مردمیسازی نباید به معنای عقبنشینی دولت از مسئولیت قانونی و مالی خود باشد.
مهمترین بخش سخنان؛ پزشکیان از ترتیب مذاکرات پرده برداشت
از منظر سیاسی، حساسترین بخش جلسه مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا بود.
پزشکیان گفت ایران در مذاکرات بر اساس «حکمت، عزت و مصلحت» حرکت کرده و ترتیب مورد نظر تهران چنین بوده است:
پایان جنگ، رفع محاصره، آزادسازی منابع بلوکهشده و سپس ورود به مذاکرات هستهای.
این گفته فقط یک موضع کلی نیست؛ با ساختار توافق موقت ایران و آمریکا که در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ تدوین شد، شباهت زیادی دارد.
متن ۱۴بندی تفاهمنامهای که کاخ سفید برای کنگره ارسال کرد، ابتدا بر پایان عملیات نظامی تأکید میکرد، سپس آمریکا را موظف به آغاز رفع محاصره دریایی میدانست و در بندهای بعدی درباره کاهش تحریمها، صادرات نفت و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران صحبت میکرد. موضوعات دشوارتر هستهای برای مذاکرات توافق نهایی در دوره ۶۰روزه در نظر گرفته شده بود.
بنابراین ترتیب بیانشده از سوی پزشکیان با معماری همان تفاهمنامه تطابق دارد.
اما امروز آن توافق در چه وضعیتی است؟
اینجا تفاوت میان هدف دولت ایران و واقعیت جاری دیپلماسی اهمیت دارد.
مهلت ۶۰روزه تعیینشده در تفاهمنامه روز دوشنبه به پایان رسید. ترامپ روز سهشنبه اعلام کرد هیچ گفتوگو یا مذاکرهای با جمهوری اسلامی در جریان یا برنامهریزیشده نیست و قصدی برای تمدید مهلت قبلی ندارد.
در مقابل، ایران میگوید همچنان آماده گفتوگوست، اما مذاکره را با تسلیم یکسان نمیداند. تهران همچنین رفع محاصره بنادر، کاهش تحریمهای نفتی، دسترسی به داراییهای بلوکهشده و پایان تهدیدهای نظامی را از شروط اجرای تفاهم قبلی میداند.
پس جمله پزشکیان درباره «مذاکره تسلیم نیست» دقیقاً در چنین بستری مطرح شده است.
او در واقع تلاش میکند یک مرز سیاسی ترسیم کند: دولت میخواهد درِ دیپلماسی باز باشد، اما نمیخواهد مذاکره در افکار عمومی به عقبنشینی تحت فشار تعبیر شود.
پولهای بلوکهشده؛ چه چیزی روی کاغذ توافق شده بود؟
تفاهمنامه ژوئن صراحتاً شامل موضوع داراییهای ایران نیز بود.
در بند ۱۱ متن منتشرشده، آمریکا متعهد شده بود منابع و داراییهای مسدود یا محدودشده ایران را قابل استفاده کند و سازوکار آزادسازی آنها در جریان مذاکرات مشخص شود. همچنین در بند ۱۰، صدور مجوزهای لازم برای فروش نفت و خدمات مالی مرتبط پیشبینی شده بود.
پزشکیان نیز در اواخر ژوئن گفته بود برنامهریزی برای آزادسازی شش میلیارد دلار از منابع ایران در قطر انجام شده و پیگیری برای بقیه داراییها ادامه دارد.
اما اختلاف اصلی اکنون بر سر اجرای همین تعهدات است؛ ایران میگوید آمریکا به بخشهایی از توافق عمل نکرده و واشنگتن نیز تهران را به عدم اجرای تعهدات مربوط به تنگه هرمز متهم میکند.
بنابراین هنوز نمیتوان گفت مسئله منابع بلوکهشده یا رفع محاصره بهطور کامل حل شده است.
اشاره پزشکیان به «رهبر شهید» درباره چه کسی بود؟
در سخنان امروز چند بار از «رهبر شهید» یاد شد. منظور از این عبارت آیتالله علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، است که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ در آغاز حملات آمریکا و اسرائیل کشته شد. پس از آن، مجلس خبرگان در ماه مارس مجتبی خامنهای را بهعنوان رهبر جدید معرفی کرد.
این تغییر در رأس ساختار سیاسی ایران یکی از مهمترین تحولات جنگ امسال بوده و سخنان پزشکیان درباره جلسات گذشته با «رهبر شهید» نیز به همین دوره پیش از جنگ اشاره دارد.
«صدای رفتار»؛ مهمتر از تمام جملات سیاسی؟
در میان تمام سخنان مربوط به جنگ و مذاکره، شاید جملهای که بیشترین کاربرد داخلی را دارد همان تأکید پزشکیان بر تفاوت گفتار و رفتار باشد.
جامعه امروز نهفقط نتیجه میدان نظامی و مذاکرات خارجی، بلکه قیمت ارز، اشتغال، تورم، خدمات عمومی، وضعیت زنان، مدرسه و آینده فرزندان خود را میبیند.
خود پزشکیان نیز در هفتههای گذشته بارها گفته است دولت بهتنهایی قادر به حل تمام مشکلات نیست و بر مشارکت مردم تأکید کرده است.
اما این رویکرد یک آزمون دوطرفه ایجاد میکند: دولت از مردم مشارکت میخواهد و مردم نیز در مقابل، نتیجه و پاسخگویی میخواهند.
اگر قرار باشد «صدای رفتار» بلندتر از شعار باشد، شاخص موفقیت سخنان امروز نیز تعداد نشستها و وعدهها نیست؛ بلکه میزان حضور واقعی زنان در مدیریت، بهبود حمایت از زنان سرپرست خانوار، کیفیت مدارس، کاهش مشکلات اقتصادی و نتیجه ملموس مذاکرات خواهد بود.
پزشکیان میان دو جبهه؛ مقاومت بیرونی و اصلاح درونی
سخنان رئیسجمهور در نشست «زنان امروز، ایران فردا» را میتوان در دو جمله خلاصه کرد.
در سیاست خارجی، پیام او این است که ایران جنگ نمیخواهد اما مذاکره را نیز تسلیم نمیداند و برای هر توافقی رفع فشارهای اقتصادی و امنیتی را مطالبه میکند.
در سیاست داخلی، پیامش این است که کشور با شعار اداره نمیشود و مسئولان باید نتیجه عملکردشان را به مردم نشان دهند.
این دو مسیر بیش از آنچه به نظر میرسد به یکدیگر مرتبطاند. طولانی شدن جنگ و تحریم مستقیماً معیشت و توان دولت برای اجرای برنامههای اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهد؛ و از طرف دیگر، حفظ انسجام داخلی میتواند قدرت چانهزنی ایران را در مذاکرات خارجی افزایش دهد.
با این حال شرایط دیپلماتیک فعلی آسان نیست. توافق موقت به پایان مهلت خود رسیده، واشنگتن از نبود مذاکرات سخن میگوید و اختلاف بر سر تنگه هرمز، تحریمها، محاصره و داراییهای ایران ادامه دارد.
در چنین فضایی، سخنان پزشکیان بیش از آنکه اعلام یک توافق تازه باشد، بیانی از نقشه راه مطلوب دولت است؛ نقشهای که موفقیتش به همان معیاری بستگی دارد که خود رئیسجمهور مطرح کرد: فاصله میان حرف و عمل.
اگر این فاصله کمتر شود، نشست «زنان امروز، ایران فردا» میتواند فراتر از یک برنامه نمادین باشد؛ اگر نه، جمله «صدای رفتار بلندتر از شعار است» شاید بیش از هرکس به خود دولت بازگردد.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
