قالیباف در بغداد: با قدرت نظامی و مردم گرسنه دوام نمیآوریم | نسخه ایران و عراق برای عبور از دلار
محمدباقر قالیباف در میانه تشدید فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران، از بغداد پیامی دوگانه فرستاد؛ ایران به گفته او به دنبال جنگ نیست و از سوی دیگر، قدرت نظامی بدون رشد اقتصادی و معیشت مردم نمیتواند امنیت پایدار ایجاد کند. رئیس مجلس در نشست فعالان اقتصادی ایران و عراق خواستار تدوین نقشه راه تجارت، استفاده بیشتر از ارزهای ملی، حل مشکلات بانکی و گمرکی و میدان دادن به بخش خصوصی شد. اهمیت این سخنان زمانی بیشتر میشود که تجارت دو کشور حدود ۱۱ میلیارد دلار برآورد میشود و تنها چند روز قبل نیز رؤسای بانکهای مرکزی ایران و عراق درباره تسویه مطالبات و گسترش همکاری بانکی در بغداد مذاکره کردهاند.
۱۳:۰۴ - ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
مهمترین بخش سخنان قالیباف شاید نه موضع او درباره جنگ، بلکه جملهای بود که مستقیماً اقتصاد و امنیت ملی را به یکدیگر پیوند زد.
رئیس مجلس گفت هر اندازه یک کشور از قدرت نظامی برخوردار باشد، اگر مردم با مشکل معیشتی مواجه باشند و گردش مالی، تولید و رشد اقتصادی شکل نگیرد، این قدرت دوام نخواهد داشت. او اقتصاد و امنیت را «دو بال» توصیف کرد و تأکید داشت سرمایهگذاری بدون امنیت شکل نمیگیرد و در مقابل، امنیتی که پشتوانه اقتصادی نداشته باشد نیز پایدار نمیماند.
این بخش از صحبتهای قالیباف در فضای سیاسی فعلی ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا همزمان با افزایش فشارهای خارجی، مسئله اثر تحریمها بر اقتصاد داخلی، نرخ ارز، تجارت خارجی و قدرت خرید خانوارها دوباره به یکی از مهمترین محورهای بحث تبدیل شده است.
رویترز نیز امروز در گزارشی از سخنان قالیباف، بر همین پیوند میان توسعه اقتصادی و امنیت تمرکز کرده و اظهارات او را در چارچوب واکنش تهران به موج تازه فشار اقتصادی آمریکا قرار داده است.
قالیباف: نه جنگطلبیم، نه اجازه میدهیم عزت کشور نادیده گرفته شود
رئیس مجلس در بخش دیگری از سخنان خود گفت ایران به دنبال جنگ نیست، اما در مقابل تهدید خارجی نیز عقبنشینی نخواهد کرد.
او همچنین استدلال کرد دیپلماسی زمانی قدرت چانهزنی دارد که در پشت آن توان دفاعی وجود داشته باشد. این موضع را باید دیدگاه سیاسی قالیباف دانست؛ دیدگاهی که بازدارندگی نظامی و مذاکره را مکمل یکدیگر معرفی میکند.
این سخنان در شرایطی مطرح شده که دولت آمریکا اعلام کرده مرحله تازهای از فشار اقتصادی علیه ایران را آماده میکند. رویترز گزارش داده اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از بستهای سخن گفته که قرار است جزئیات آن دوشنبه اعلام شود و واشنگتن آن را شدیدترین مجموعه تحریمهای خود علیه ایران توصیف کرده است.
در نتیجه، سفر قالیباف به عراق فقط یک سفر اقتصادی معمول نیست؛ بغداد در حال حاضر یکی از مهمترین نقاط تماس اقتصاد ایران با منطقه و همزمان یکی از حساسترین نقاط در مواجهه با محدودیتهای مالی آمریکا به شمار میرود.
چرا عراق برای اقتصاد ایران اینقدر مهم است؟
عراق طی سالهای اخیر یکی از اصلیترین بازارهای صادراتی ایران بوده است. یک مقام اقتصادی عراقی در سال ۲۰۲۵ حجم تجارت دو کشور را حدود ۱۱ میلیارد دلار در سال اعلام کرده و گفته بود با راهاندازی بازارچههای مرزی، مناطق اقتصادی مشترک و شهرکهای صنعتی، ظرفیت افزایش این رقم تا ۲۵ میلیارد دلار وجود دارد.
بخش مهمی از صادرات ایران به عراق شامل مواد غذایی، مصالح ساختمانی، محصولات صنعتی و پتروشیمی است. علاوه بر آن، عراق سالانه چند میلیارد دلار گاز از ایران خریداری میکند؛ رویترز حجم پرداختی سالانه برای گاز ایران را حدود ۴ تا ۵ میلیارد دلار برآورد کرده است.
این حجم از مبادلات توضیح میدهد چرا مشکلات بانکی، گمرکی یا انتقال پول میان دو کشور میتواند مستقیماً بر هزاران صادرکننده و شرکت خصوصی اثر بگذارد.
قالیباف نیز در نشست بغداد اعلام کرد مشکلات فعالان اقتصادی باید اولویتبندی شود و وعده داد نشست دیگری با حضور فعالان اقتصادی و مسئولان اتاق بازرگانی ایران در تهران برگزار شود.
پیشنهاد مهم؛ دینار و تومان جای دلار را میگیرند؟
یکی از خبرسازترین پیشنهادهای رئیس مجلس، گسترش استفاده از ارزهای ملی در تجارت ایران و عراق بود.
فعالان اقتصادی حاضر در نشست نیز از جایگزینی دینار و تومان به جای دلار سخن گفتند و قالیباف بر ضرورت حرکت به سمت تجارت با ارزهای ملی تأکید کرد.
از نظر تئوری، چنین سازوکاری میتواند وابستگی بخشی از تجارت دوجانبه به دلار را کاهش دهد. برای مثال یک صادرکننده ایرانی میتواند بخشی از مطالبات خود را به دینار دریافت کند و واردکننده عراقی نیز الزام کمتری برای تأمین دلار داشته باشد.
اما اجرای آن به مراتب دشوارتر از اعلام سیاسی آن است.
بانک مرکزی عراق تنها چهار روز قبل، در ۱۷ آگوست، میزبان رئیس بانک مرکزی ایران بود. در بیانیه رسمی بانک مرکزی عراق آمده است دو طرف درباره تسویه مطالبات مالی، تنظیم مبادلات تجاری، همکاری بانکی، شفافیت و رعایت استانداردهای بینالمللی گفتوگو کردهاند.
این متن نشان میدهد بغداد از یک سو به گسترش همکاری اقتصادی علاقه دارد و از سوی دیگر بر «انطباق بینالمللی» تأکید میکند؛ موضوعی که میتواند دامنه عملی استفاده از ارزهای ملی را محدود کند.
مانع بزرگ؛ شبکه بانکی عراق همچنان به دلار حساس است
ساختار مالی عراق ارتباط عمیقی با دلار و نظام بانکی آمریکا دارد. طی سالهای گذشته واشنگتن چند بانک عراقی را از انجام معاملات دلاری محدود کرده و در فوریه ۲۰۲۵ نیز پنج بانک دیگر در معرض چنین محدودیتهایی قرار گرفتند.
فشار در سال جاری حتی بیشتر شده است. رویترز در آوریل گزارش داد آمریکا ارسال حدود ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس فیزیکی به عراق را متوقف کرده بود؛ اقدامی که بخشی از فشار واشنگتن بر بغداد در ارتباط با گروههای مورد حمایت ایران عنوان شد.
بنابراین حذف دلار از بخشی از تجارت ایران و عراق از لحاظ سیاسی جذاب است، اما در عمل نیازمند نظام تسویه، بانکهای عامل، نرخ تبدیل قابل اعتماد و سازوکاری است که عراق را در معرض محدودیتهای گسترده مالی قرار ندهد.
همین مسئله احتمالاً یکی از مهمترین موضوعات مذاکرات بانکی دو کشور خواهد بود.
نقشه راه قالیباف؛ فقط ارز نیست
قالیباف در بغداد مجموعه بزرگتری از پیشنهادها را مطرح کرد. او خواستار استفاده از نیروی کار متخصص مناطق مرزی ایران، تقویت خدمات فنی و مهندسی، ایجاد نقشه راه تجاری و حل مشکلات ضمانتنامهها شد. فعالان اقتصادی دو طرف نیز مسائلی مانند مشکلات بانکی، حقوقی و گمرکی و ایجاد شهرکهای صنعتی مشترک را مطرح کردند.
این موارد شاید در ظاهر کمتر از جملههای سیاسی مورد توجه قرار گیرند، اما از نظر افزایش تجارت حتی مهمترند.
بسیاری از صادرکنندگان با مشکل دریافت پول، صدور ضمانتنامه، تفاوت مقررات دو کشور، توقف کالا در مرز و تغییر دستورالعملها مواجه هستند. اگر این موانع حل نشود، افزایش تجارت از ۱۱ میلیارد دلار به سطوح بالاتر دشوار خواهد بود.
در واقع «نقشه راه» زمانی معنا پیدا میکند که از سطح بیانیه سیاسی خارج و به جدول زمانی مشخص برای بانکها، گمرکها، مناطق مرزی و شرکتهای خصوصی تبدیل شود.
چرا قالیباف روی بخش خصوصی تأکید کرد؟
رئیس مجلس بخش خصوصی را موتور اصلی ایجاد خلاقیت و انگیزه اقتصادی معرفی کرد و گفت مردمیسازی اقتصاد ظرفیتهایی میخواهد که معمولاً در ساختار دولتی کمتر دیده میشود.
این بخش از سخنان او با وضعیت تجارت ایران و عراق ارتباط مستقیم دارد. بخش عمده صادرات غیرانرژی ایران به عراق توسط شرکتهای خصوصی، تجار و واحدهای تولیدی انجام میشود. در نتیجه اگر کانالهای مالی و گمرکی برای همین بازیگران ساده نشود، توافقهای سطح بالای سیاسی الزاماً به افزایش تجارت منتهی نخواهد شد.
همزمان آمارهای تازه گمرک ایران نشان میدهد کل صادرات غیرنفتی کشور از ابتدای امسال تا ۲۵ مرداد به حدود ۱۵ میلیارد دلار رسیده و ارزش تجارت خارجی نسبت به دوره مشابه سال قبل کاهش قابل توجهی داشته است؛ موضوعی که اهمیت حفظ بازارهایی مانند عراق را بیشتر میکند.
اقتصاد به خط مقدم سیاست خارجی ایران آمده است
پیام اصلی سخنان امروز قالیباف را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: بازدارندگی فقط با موشک و قدرت نظامی ساخته نمیشود؛ اقتصاد هم بخشی از قدرت ملی است.
این پیام درست در زمانی مطرح شده که واشنگتن تلاش دارد فشار را از مسیر نفت، بانک، تجارت و شرکای منطقهای ایران افزایش دهد. رویترز گزارش کرده تهدیدهای جدید آمریکا میتواند کشورهایی مانند چین، عراق و ترکیه را که روابط اقتصادی مهمی با تهران دارند تحت فشار قرار دهد.
از همین زاویه، پیشنهاد تجارت با ارزهای ملی و توسعه همکاری با عراق یک پروژه صرفاً اقتصادی نیست؛ بخشی از تلاش تهران برای کاهش آسیبپذیری در برابر تحریمهای دلاری محسوب میشود.
اما موفقیت آن به یک عامل تعیینکننده بستگی دارد: اجرا.
اگر مذاکرات بغداد به سازوکار روشن برای تسویه پول، رفع موانع بانکی و گمرکی، ضمانت خدمات مهندسی و تسهیل فعالیت شرکتهای خصوصی برسد، تجارت ایران و عراق ظرفیت توسعه واقعی خواهد داشت. در غیر این صورت، وعده کنار گذاشتن دلار و رسیدن به تجارت بزرگتر ممکن است مانند بسیاری از اهداف گذشته، در سطح شعار باقی بماند.
در نهایت شاید ماندگارترین جمله سفر بغداد همان اعتراف صریح رئیس مجلس باشد؛ اینکه قدرت نظامی بدون تولید، گردش مالی و معیشت مردم، برای دوام یک کشور کافی نیست. جملهای که در فضای فشار اقتصادی جدید آمریکا، وزن آن بسیار فراتر از یک نشست تجاری در سفارت ایران در بغداد است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
