پیش‌ بینی بازار خودرو در شهریور ۱۴۰۵؛ بنزین برقی‌ها را تکان داد، تولید ۳۰ درصد افت کرد

مسیح فرزانه، کارشناس صنعت خودرو و فعال بازار، می‌گوید طی دو هفته گذشته در هر سه بخش خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی نوسان قابل‌توجهی رخ نداده و بازار در یک مدار کم‌نوسان حرکت کرده است. حجم پایین معاملات نیز نشان می‌دهد خریداران و فروشندگان هنوز حاضر نیستند روی یک سناریوی مشخص شرط‌بندی کنند.

داده‌های بازار نیمه نخست مرداد نیز این تصویر را تأیید می‌کرد. بررسی قیمت‌ها در فاصله ۳ تا ۱۶ مرداد از افت محدود حدود نیم‌درصدی شاخص کلی خودرو حکایت داشت؛ حرکتی که بیشتر به رکود و ضعف تقاضا شباهت داشت تا آغاز یک موج نزولی پایدار.

این تفاوت مهم است. بازاری که قیمت در آن نمی‌ریزد، الزاماً بازار قوی نیست. ممکن است فروشنده حاضر به تخفیف بزرگ نباشد و در همان زمان خریدار نیز توان یا انگیزه خرید نداشته باشد. نتیجه چنین تعادلی، همان چیزی است که اکنون دیده می‌شود: معامله کم، نوسان محدود و انتظار برای یک محرک جدید.

چرا دلار بالا رفت اما خودرو جهش نکرد؟

یکی از ویژگی‌های بازار فعلی این است که رابطه دلار و خودرو دیگر کاملاً لحظه‌ای نیست.

دلار در آخرین روز معاملاتی هفته در کانال ۱۸۹ هزار تومان قرار گرفت، اما بازار خودرو به همان نسبت افزایش قیمت نداشت.

دلیل را باید در تفاوت میان قیمت جایگزینی و تقاضای واقعی جست‌وجو کرد.

افزایش دلار هزینه واردات قطعه، مواد اولیه، خودروهای خارجی و در نهایت هزینه جایگزینی موجودی فروشندگان را بالا می‌برد؛ بنابراین از کاهش قیمت جلوگیری می‌کند. اما تا زمانی که خریدار واقعی وارد بازار نشود، فروشنده نیز نمی‌تواند هر افزایش ارزی را فوراً به قیمت خودرو منتقل کند.

به همین دلیل ممکن است دلار چند درصد بالا برود، اما خودرو برای چند روز یا حتی چند هفته واکنش محدودی نشان دهد. اگر نرخ ارز در سطوح بالاتر تثبیت شود، اثر آن به‌تدریج بیشتر می‌شود؛ ولی نوسان کوتاه‌مدت ارز لزوماً معادل رشد فوری قیمت خودرو نیست.

شایعه افزایش بنزین برقی‌ها را تکان داد

استثنای قابل‌توجه بازار طی دو هفته اخیر، خودروهای برقی بوده‌اند.

فرزانه می‌گوید انتشار اخبار مربوط به حامل‌های انرژی موجب افزایش جزئی قیمت و رشد نسبی تقاضا برای خودروهای برقی شده است. برخی مصرف‌کنندگان این خودروها را به‌عنوان خودروی دوم برای استفاده شهری بررسی می‌کنند و پلاگین‌هیبریدها نیز به دلیل ترکیب موتور برقی و بنزینی مورد توجه بیشتری قرار گرفته‌اند.

اما خریدار نباید افزایش احتمالی قیمت بنزین را از همین حالا قطعی فرض کند.

تازه‌ترین گزارش‌ها نشان می‌دهد دولت همچنان چند سناریوی مدیریت مصرف را بررسی می‌کند و تصمیم نهایی درباره آنها اعلام نشده است. سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس نیز گفته برنامه قطعی برای افزایش عمومی قیمت بنزین اعلام نشده، هرچند بحث نرخ چهارم و مدیریت مصرف مازاد روی میز قرار دارد.

بنابراین رشد تقاضا برای برقی‌ها فعلاً بیشتر واکنش انتظاری است تا نتیجه اجرای یک نرخ جدید سوخت.

اگر بنزین گران شود، کدام خودروها برنده می‌شوند؟

در صورت حرکت واقعی سیاست بنزینی به سمت گران‌تر شدن مصرف مازاد، همه خودروهای برقی به یک اندازه جذاب نخواهند شد.

خودروی تمام‌برقی برای استفاده درون‌شهری هزینه انرژی پایین‌تری دارد، اما دسترسی به شارژر، امکان شارژ خانگی و شبکه خدمات پس از فروش همچنان عوامل تعیین‌کننده هستند. برای فردی که سفر بین‌شهری زیادی دارد یا دسترسی مطمئن به شارژ ندارد، پلاگین‌هیبرید می‌تواند ریسک کمتری داشته باشد.

به همین دلیل افزایش قیمت بنزین اگر اجرایی شود، احتمالاً ابتدا تقاضای خودروهای کم‌مصرف، هیبریدی و پلاگین‌هیبریدی را تقویت خواهد کرد و سپس می‌تواند بازار خودروهای تمام‌برقی را تحت تأثیر قرار دهد.

پس صرف شنیدن خبر بنزین نباید معیار خرید یک EV چندمیلیاردی باشد؛ هزینه باتری، خدمات، زیرساخت شارژ و افت قیمت دست‌دوم نیز باید وارد محاسبه شود.

زنگ خطر اصلی بازار؛ افت تولید خودرو

عامل مهم‌تر از بنزین در سمت عرضه، کاهش تولید است.

فرزانه از افت میانگین حدود ۳۰ درصدی تیراژ خودروهای داخلی و مونتاژی نسبت به دوره مشابه سال قبل سخن گفته است.

گزارش مبتنی بر آمارنامه دفتر صنایع خودرو وزارت صمت حتی کاهش بزرگ‌تری را برای ابتدای سال نشان می‌دهد: مجموع تولید انواع خودرو حدود ۱۶۶ هزار و ۵۶۶ دستگاه در برابر ۲۵۳ هزار و ۲۷۰ دستگاه مدت مشابه سال قبل گزارش شده؛ یعنی حدود ۳۴ درصد کاهش. تولید خودروهای سواری نیز در این مقایسه بیش از ۳۵ درصد افت کرده است.

اثر چنین افتی ممکن است در بازار رکودی فوراً دیده نشود. وقتی تقاضا ضعیف است، کاهش عرضه تا مدتی با کاهش خرید خنثی می‌شود.

اما اگر تقاضا دوباره فعال شود و تولید همزمان پایین بماند، بازار با یک مشکل جدی روبه‌رو می‌شود: تعداد خریداران افزایش پیدا می‌کند، ولی خودرو کافی برای پاسخ به آنها وجود ندارد.

این همان عاملی است که می‌تواند در ماه‌های آینده به جای کاهش قیمت، زمینه رشد دوباره نرخ‌ها را فراهم کند.

خودروهای وارداتی عرضه می‌شوند؛ اما سؤال اصلی تعداد واقعی ورود است

بازار وارداتی نیز تصویر پیچیده‌ای دارد.

در همین روزهای پایانی مرداد، دور تازه عرضه خودروهای وارداتی در سامانه اتونوین انجام شده و محصولاتی از تویوتا، نیسان، مزدا، ولوو و برندهای دیگر در فهرست فروش قرار گرفته‌اند. برخی عرضه‌ها از ۲۸ تا ۳۰ مرداد برای انتخاب متقاضیان برنامه‌ریزی شده‌اند.

بنابراین نمی‌توان گفت واردات کاملاً متوقف شده است.

اما نکته‌ای که فرزانه بر آن تأکید دارد، تفاوت میان ثبت سفارش و عرضه سامانه‌ای با ورود فیزیکی خودرو به کشور است. او معتقد است جریان خودروهای زیر ۲۵۰۰ سی‌سی، به‌خصوص برخی سهمیه‌های مربوط به جانبازان، هنوز پویایی مورد انتظار را ندارد و تحقق وعده ورود تعداد بالای خودرو تا پایان سال به سرعت ورود واقعی خودروها به گمرک بستگی دارد.

این تفکیک برای تحلیل قیمت مهم است.

اعلام فروش ۱۰ مدل خودرو می‌تواند فضای روانی بازار را آرام کند، اما چیزی که واقعاً عرضه را زیاد می‌کند، تعداد خودروهای ترخیص‌شده و پلاک‌شده است.

محدودیت واردات قیمت خودرو را پایین می‌آورد یا بالا؟

در بعضی روایت‌ها عبارت «اصلاح قیمت» ممکن است به اشتباه به معنی کاهش قیمت برداشت شود.

اما از نظر اقتصادی، اگر واردات کاهش پیدا کند و تقاضا ثابت بماند، محدودیت عرضه معمولاً فشار صعودی بر قیمت خودروهای خارجی ایجاد می‌کند. اثر بعدی آن می‌تواند به مونتاژی‌ها نیز منتقل شود؛ زیرا خریدارانی که از بازار وارداتی کنار می‌روند به سمت گزینه‌های مونتاژی حرکت می‌کنند.

بنابراین اگر ورود واقعی خودروهای خارجی کند بماند، انتظار کاهش گسترده قیمت وارداتی‌ها صرفاً بر مبنای وعده واردات منطقی نیست.

در نقطه مقابل، افزایش پایدار ترخیص و عرضه، ورود خودروهای کارکرده و افزایش رقابت میان واردکنندگان می‌تواند بخشی از حباب بازار خارجی را تحت فشار قرار دهد.

خصوصی‌سازی هم به‌تنهایی معجزه نمی‌کند

بحث خصوصی‌سازی خودروسازان نیز دوباره در بازار مطرح شده، اما فرزانه هشدار می‌دهد تغییر مالکیت به‌تنهایی مشکلات ساختاری صنعت خودرو را حل نمی‌کند.

به گفته او، شرایط اقتصاد بین‌الملل، تأمین قطعه و ارز، مدیریت راهبردی و ساختار صنعت باید همزمان اصلاح شوند؛ در غیر این صورت خصوصی‌سازی ممکن است فقط شکل مالکیت را تغییر دهد بدون اینکه مشکل تولید، کیفیت و هزینه را به شکل بنیادی برطرف کند.

برای بازار نیز نتیجه نهایی مهم است، نه نام مالک. اگر خصوصی‌سازی به رشد تولید، کاهش هزینه و رقابت بیشتر منجر نشود، اثر محسوسی بر قیمت مصرف‌کننده نخواهد داشت.

پیش‌بینی بازار خودرو در هفته اول شهریور

ترکیب فعلی متغیرها نشان می‌دهد سناریوی نوسان محدود و بازار دوطرفه همچنان محتمل‌تر از ریزش یا جهش سراسری قیمت‌هاست.

ضعف معاملات و قدرت خرید، جلوی رشد سریع را می‌گیرد. در مقابل، دلار بالا، افت تولید و محدودیت عرضه اجازه ریزش عمیق را نمی‌دهند.

اگر خبر سیاسی مثبت جدی منتشر شود و نرخ ارز عقب‌نشینی کند، خودروهای وارداتی و مونتاژی احتمالاً سریع‌تر از محصولات اقتصادی داخلی تحت فشار فروش قرار می‌گیرند.

اگر تنش سیاسی تشدید شود، دلار از محدوده‌های فعلی بالاتر برود و همزمان تولید پایین بماند، بازار می‌تواند از فاز انتظار خارج شود و افزایش قیمت ابتدا در خودروهای کم‌عرضه و سپس در سایر گروه‌ها دیده شود.

در مورد بنزین نیز تا زمانی که نرخ تازه به‌صورت رسمی تصویب و اجرا نشده، خرید هیجانی خودرو برقی فقط بر پایه شایعات سوخت ریسک بالایی دارد.

الان خودرو بخریم یا منتظر بمانیم؟

برای مصرف‌کننده واقعی، توصیه فرزانه قابل توجه است: اگر نیاز قطعی به خودرو وجود دارد، انتخاب متناسب با بودجه و خرید خودرویی که مدارک کامل و پلاک آماده دارد، ریسک کمتری نسبت به ثبت‌نام‌های طولانی، مرحله‌ای و نامطمئن خواهد داشت.

برای خریدار سرمایه‌ای اما شرایط متفاوت است. بازار فعلی نه روند صعودی شفاف دارد و نه نقدشوندگی بالایی؛ بنابراین خرید صرفاً با انتظار جهش سریع قیمت، ریسک بیشتری نسبت به دوره‌های تورمی پرتقاضا دارد.

تصویر بازار در آستانه شهریور این است: خودرو آرام است، اما این آرامش شکننده است. تقاضا خوابیده، ولی تولید نیز کاهش یافته؛ واردات جریان دارد، ولی هنوز به اندازه‌ای نیست که شوک عرضه ایجاد کند؛ دلار بالاست، اما رکود اجازه انتقال کامل اثر آن به خودرو را نداده است.

همین تضادها بازار را در «تله انتظار» نگه داشته‌اند. محرکی که این تعادل را به هم بزند—از تصمیم بنزینی و نرخ ارز گرفته تا تحول سیاسی یا افزایش واقعی واردات—می‌تواند جهت بعدی قیمت خودرو را مشخص کند.