واردات حبوبات از امروز آزادتر شد؛ لوبیا و عدس ارزان میشوند؟ | شرط مهم وزارت جهاد حذف شد
وزارت جهاد کشاورزی از امروز پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ مسیر واردات انواع حبوبات را تسهیل کرد و ثبت سفارش عدس، لوبیا، نخود، ماش و سایر اقلام از طریق سامانه جامع تجارت امکانپذیر شد. نکته مهم این مرحله، حذف شرط «سابقه بازرگان» است؛ تصمیمی که میتواند تعداد واردکنندگان را افزایش دهد و فشار عرضه را در بازار بیشتر کند. با این حال، برای خانوارهایی که در سالهای اخیر بخشی از گوشت را با عدس، لوبیا و نخود جایگزین کردهاند، سؤال اصلی چیز دیگری است: آیا این تصمیم واقعاً به کاهش قیمت حبوبات در مغازهها منجر میشود یا رشد دلار و هزینههای واردات اثر آن را خنثی خواهد کرد؟
۱۱:۵۶ - ۱۲ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده است در راستای مصوبه ستاد تنظیم بازار برای تسهیل واردات کالاهای اساسی و ضروری کشاورزی، از امروز ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ امکان ثبت سفارش واردات انواع حبوبات فراهم شده است.
عدس، لوبیا، نخود، ماش و سایر اقلام این گروه در فهرست قرار دارند و ثبت سفارش از طریق سامانه جامع تجارت انجام میشود.
مهمترین تفاوت این مرحله با بسیاری از فرآیندهای معمول وارداتی، حذف شرط سابقه است.
وزارت جهاد اعلام کرده این دوره نیز مانند نوبت قبلی، بدون اعمال شرط سابقه بازرگان انجام میشود و سایر ضوابط تغییر نکرده است.
در عمل این تصمیم میتواند دامنه فعالانی را که امکان ورود به فرآیند ثبت سفارش دارند بزرگتر کند. افزایش تعداد متقاضیان لزوماً به معنای ورود فوری کالا نیست، اما اگر به تخصیص ارز، خرید خارجی، حمل و ترخیص منجر شود، میتواند عرضه بازار را افزایش دهد.
ایران سالانه چقدر حبوبات مصرف میکند؟
براساس اظهارات رئیس انجمن حبوبات، مصرف سالانه کشور حدود یک میلیون تن برآورد میشود و سرانه مصرف هر ایرانی تقریباً ۹ تا ۱۰ کیلوگرم در سال است.
حدود ۷۰ درصد نیاز کلی کشور از تولید داخل و نزدیک ۳۰ درصد از واردات تأمین میشود.
اگر این برآورد را مبنا قرار دهیم، بازار ایران در مقیاس کلی به چیزی در حدود ۳۰۰ هزار تن واردات سالانه برای پوشش کسری تولید نیاز دارد؛ البته این سهم برای تمام محصولات یکسان نیست.
برای مثال وابستگی بازار عدس به واردات بسیار بیشتر از برخی انواع لوبیا است. شرایط اقلیمی، میزان بارندگی و حجم برداشت داخلی نیز میتواند نسبت واردات را سال به سال تغییر دهد.
به همین دلیل باز شدن ثبت سفارش برای همه حبوبات، تأثیر یکسانی بر قیمت لوبیا، عدس، نخود و ماش نخواهد داشت.
آیا حبوبات واقعاً جای گوشت را در سفره مردم گرفتهاند؟
این روند را میتوان تا حد زیادی در تغییر رفتار مصرفکننده مشاهده کرد.
با افزایش شدید قیمت گوشت قرمز و مرغ در سالهای اخیر، خانوارهای بیشتری برای تأمین بخشی از پروتئین مورد نیاز خود به سمت عدس، لوبیا، نخود، سویا و سایر منابع پروتئین گیاهی حرکت کردهاند.
رئیس انجمن حبوبات نیز پیشتر گفته بود افزایش قیمت گوشت و مرغ پس از تغییر سیاست ارزی، تقاضا برای حبوبات را بالا میبرد. گزارشهای بازار نیز از افزایش توجه خانوارها به حبوبات بهعنوان جایگزین ارزانتر پروتئین حیوانی حکایت دارد.
اما یک نکته مهم وجود دارد: «ارزانتر بودن نسبت به گوشت» الزاماً به معنای «ارزان بودن» حبوبات نیست.
وقتی یک بسته ۹۰۰ گرمی لوبیا چیتی در برخی مقاطع نزدیک ۶۵۰ هزار تومان، نخود حدود ۴۰۰ هزار تومان و عدس حدود ۳۵۹ هزار تومان قیمت داشته، حتی جایگزین سنتی گوشت نیز برای خانوار کمدرآمد کالای ارزانی محسوب نمیشود.
یک ادعای قابل اصلاح؛ حبوبات در یک سال کمنوسان نبودند
در روایت اولیه گفته شده بود واردات باعث شده نرخ حبوبات طی یک سال گذشته «نوسان کمی» داشته باشد.
دادههای رسمی چنین حکم کلیای را تأیید نمیکنند.
مرکز آمار ایران برای تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد گروه «سبزیها و حبوبات» با ۸.۳ درصد افزایش قیمت تنها در یک ماه، بالاترین رشد را میان گروههای اصلی ثبت کرده است.
در بازار نیز وضعیت یکسان نبوده است.
برای مثال در شهریور ۱۴۰۴ قیمت لوبیا چیتی در بعضی نرخنامههای خردهفروشی حدود ۴۳۰ هزار تومان در هر کیلو ثبت شده بود، در حالی که در ابتدای شهریور ۱۴۰۵ ارقامی نزدیک ۵۷۹ هزار تومان نیز برای همین کالا دیده شده است. اختلاف کیفیت، برند و محل فروش اجازه نمیدهد این دو رقم را مستقیماً به عنوان تورم دقیق سالانه مقایسه کنیم، اما بهوضوح نشان میدهد عبارت «ثبات قیمت» برای کل بازار دقیق نیست.
خود رئیس انجمن حبوبات نیز گفته است برخی اقلام به دلیل واردات افزایش چندانی نداشتهاند، اما محصولاتی مانند لوبیا به دلیل کاهش تولید داخلی با افزایش قیمت مواجه شدهاند.
واردات چگونه میتواند لوبیا و عدس را ارزان کند؟
باز شدن ثبت سفارش از سه مسیر میتواند روی بازار اثر بگذارد.
نخست، افزایش عرضه واقعی. اگر واردات جدید وارد کشور شود، خریداران عمده دیگر تنها به محصول داخلی محدود نخواهند بود.
دوم، اثر روانی بر بازار عمدهفروشی. زمانی که فعالان بازار بدانند محمولههای جدید در راه است، نگهداری کالا با انتظار افزایش قیمت ریسک بیشتری پیدا میکند.
سوم، افزایش رقابت میان واردکنندگان. حذف شرط سابقه میتواند تعداد فعالان مجاز برای ثبت سفارش را افزایش دهد و انحصار نسبی عرضه را کمتر کند.
تجربه سال گذشته نیز نشان داده افزایش واردات همراه با ورود محصول برداشت جدید میتواند نرخ بعضی اقلام را کاهش دهد. در شهریور ۱۴۰۴، پس از افزایش واردات و عرضه محصول تازه، قیمت عمده لوبیا چیتی از سطوح بالاتر از ۴۵۰ هزار تومان به زیر ۴۰۰ هزار تومان کاهش پیدا کرده بود.
اما تکرار دقیق همان اتفاق در شهریور ۱۴۰۵ تضمینشده نیست.
چرا نباید منتظر ارزانی فوری حبوبات باشیم؟
میان «ثبت سفارش» و «قرار گرفتن کالا روی قفسه فروشگاه» فاصله وجود دارد.
پس از ثبت سفارش، فرآیند تأمین ارز، خرید خارجی، حمل، ورود به گمرک، ترخیص، انتقال به عمدهفروش و سپس توزیع در خردهفروشی باید طی شود.
بنابراین خبر امروز در درجه اول یک سیگنال برای عرضه آینده است، نه اعلام کاهش قیمت از فردا صبح.
عامل مهمتر نرخ ارز است.
رئیس انجمن حبوبات پیشتر افزایش نرخ ارز، هزینه تولید، بستهبندی، کود و کاهش بارندگی را از عوامل رشد قیمت معرفی کرده و تأکید کرده بود واردات بهموقع و تأمین ارز برای مدیریت بازار ضروری است.
اگر نرخ ارز وارداتی افزایش یابد، ممکن است بخشی از مزیت افزایش عرضه توسط هزینه بالاتر خرید خارجی خنثی شود.
به بیان ساده، آزادتر شدن مسیر واردات برای کنترل قیمت لازم است، اما کافی نیست.
لوبیا آسیبپذیرتر است یا عدس؟
ساختار تأمین انواع حبوبات متفاوت است.
در بازار لوبیا، سهم تولید داخلی بالاتر است؛ بنابراین کاهش برداشت داخلی، خشکسالی و هزینه کشاورزی اثر زیادی بر قیمت میگذارد.
اما عدس وابستگی بیشتری به واردات دارد و در نتیجه نرخ ارز، قیمت جهانی و هزینه حمل برای آن اهمیت بالاتری پیدا میکند.
همین تفاوت توضیح میدهد چرا ممکن است ثبت سفارش جدید روی عدس سریعتر اثر روانی بگذارد، اما برای کاهش پایدار قیمت لوبیا نیاز به وضعیت مناسب تولید داخل نیز وجود داشته باشد.
در مورد نخود نیز وضعیت امسال متفاوت گزارش شده است. رئیس انجمن حبوبات در خرداد اعلام کرده بود برداشت نخود به حدی مناسب است که حتی بحث آزادسازی صادرات مازاد محصول مطرح شده است.
بنابراین نباید از عبارت کلی «کمبود حبوبات» برای تمام محصولات استفاده کرد.
تورم سفره؛ چرا تصمیم وزارت جهاد مهمتر از گذشته است؟
آخرین آمار رسمی نشان میدهد فشار تورمی روی خانوارها همچنان بسیار سنگین است.
در مرداد ۱۴۰۵ تورم ماهانه کل کشور ۳.۴ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۸۹ درصد و تورم متوسط سالانه ۶۹.۹ درصد ثبت شده است. برای گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات نیز تورم ماهانه ۳.۶ درصد بوده است.
این اعداد اهمیت قیمت حبوبات را دوچندان میکند.
وقتی قدرت خرید گوشت کاهش پیدا میکند، عدس و لوبیا نقش مهمتری در سفره دارند. اگر خود این کالاها نیز با افزایش شدید قیمت مواجه شوند، خانوار مجبور میشود یک پله دیگر در کیفیت و تنوع غذایی عقبنشینی کند.
به همین دلیل سیاست واردات حبوبات صرفاً تنظیم یک بازار کوچک نیست؛ بخشی از سیاست امنیت غذایی محسوب میشود.
قیمت حبوبات بعد از باز شدن واردات چه میشود؟
در کوتاهمدت، خبر آغاز ثبت سفارش میتواند انتظارات افزایشی بازار را تعدیل کند؛ بهخصوص در اقلامی که وابستگی بیشتری به واردات دارند.
اما برای کاهش محسوس قیمت خردهفروشی باید چند اتفاق همزمان رخ دهد: ثبت سفارشها واقعاً به واردات تبدیل شوند، ارز مورد نیاز بدون تأخیر تأمین شود، هزینه حمل و ترخیص جهش نکند و نرخ ارز نیز افزایش شدید تازهای نداشته باشد.
در غیر این صورت، ممکن است سیاست جدید فقط جلوی افزایش بیشتر قیمت را بگیرد و لزوماً حبوبات را ارزان نکند.
مهمترین نکته امروز همین است: از ۱۲ شهریور مسیر واردات عدس، لوبیا، نخود و ماش بازتر شده و شرط سابقه بازرگان نیز برداشته شده است؛ اما نتیجه این تصمیم را باید در حجم واردات واقعی و قیمت عمدهفروشی هفتههای آینده دید، نه صرفاً در تعداد ثبت سفارشها.
برای میلیونها خانواری که حبوبات را بهعنوان جایگزین ارزانتر گوشت انتخاب کردهاند، موفقیت این سیاست زمانی معنا پیدا میکند که اثر آن در قیمت نهایی قفسه فروشگاه دیده شود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
