مأموریت محسنی اژهای در دهلی؛ ایران در نشست قضایی بریکس چه پیامی میبرد؟
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ در رأس یک هیئت عالی قضایی و حقوقی راهی دهلینو شد؛ سفری که در ظاهر با هدف شرکت در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس و گفتوگو درباره مسائل حقوقی مرتبط با تجارت جهانی انجام میشود، اما رئیس دستگاه قضا پیش از پرواز روشن کرد که تهران برای این سفر یک دستور کار سیاسی نیز دارد: تشریح مواضع ایران درباره جنگهای اخیر، انتقاد از یکجانبهگرایی و تلاش برای گسترش همکاری قضایی میان کشورهای بریکس. اهمیت این سفر زمانی بیشتر میشود که هند تنها چند روز دیگر میزبان اجلاس سران بریکس خواهد بود و تحولات خاورمیانه یکی از موضوعات حساس رایزنیهای اعضای این بلوک است.
۱۲:۵۸ - ۱۲ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
براساس اعلام رسمی خبرگزاری میزان، محسنی اژهای به دعوت عالیترین مقام قضایی هند و برای حضور در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس عازم دهلی شده است. او قرار است در مراسم افتتاحیه و اختتامیه سخنرانی کند، در پنلها و کارگروههای تخصصی حضور داشته باشد و با مقامات قضایی کشورهای عضو دیدارهای دوجانبه انجام دهد.
رئیس قوه قضائیه گفته موضوع اصلی اجلاس به مسائل حقوقی مرتبط با تجارت جهانی مربوط میشود؛ اما از نگاه تهران، نشستهای حاشیهای به اندازه دستور کار رسمی اهمیت دارند.
این نکته از آن جهت مهم است که سفر فعلی با اجلاس سیاسی سران بریکس تفاوت دارد. نشست سران کشورهای عضو قرار است ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در دهلینو برگزار شود و هند در سال جاری ریاست دورهای بریکس را برعهده دارد. شعار ریاست هند نیز «ایجاد تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» انتخاب شده است.
بنابراین سفر محسنی اژهای را میتوان بخشی از مجموعه رایزنیهای فشردهای دانست که در آستانه اجلاس اصلی بریکس در هند جریان دارد.
پیام سیاسی ایران در یک نشست قضایی
محسنی اژهای پیش از سفر تأکید کرد که یکی از اهداف هیئت ایرانی، طرح دیدگاه تهران درباره آنچه «نظام سلطه» و «یکجانبهگرایی» میخواند خواهد بود.
او همچنین حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را «غیرقانونی و غیرمشروع» توصیف کرد و گفت از فرصت حضور در هند برای تشریح مواضع ایران درباره دو جنگ اخیر استفاده خواهد کرد. ارزیابی او این بود که آمریکا و اسرائیل به اهداف خود نرسیدهاند و جمهوری اسلامی «پیروز میدان» بوده است؛ این بخش، موضع و ارزیابی رسمی رئیس قوه قضائیه ایران است.
واقعیت این است که فضای منطقه همچنان بسیار متشنج است. رویترز در گزارشهای روزهای اخیر از ادامه تبادل حملات میان ایران و آمریکا، فشار شدید اقتصادی و اختلال در تجارت و صادرات نفت منطقه خبر داده است. همین وضعیت باعث شده جنگ ایران به یکی از موضوعات مهم دستور کار نهادهای چندجانبه تبدیل شود.
به همین دلیل تهران تلاش میکند از بریکس نه فقط بهعنوان یک مجمع اقتصادی، بلکه بهعنوان تریبونی برای طرح روایت سیاسی و حقوقی خود درباره این بحران استفاده کند.
اما هند لزوماً همان ادبیات تهران را دنبال نمیکند
نکته مهم تحلیل این سفر، تفاوت ظریف میان رویکرد ایران و میزبان هندی است.
تهران بر «مقابله با یکجانبهگرایی» و کاهش نفوذ ساختارهای غربی تأکید میکند. در مقابل، هند در ریاست ۲۰۲۶ بریکس بیشتر بر اصلاح ساختارهای چندجانبه، تقویت تجارت، تابآوری زنجیره تأمین و همکاری مبتنی بر اجماع متمرکز بوده است.
در نشست وزیران تجارت بریکس در ماه اوت، دولت هند بر یک نظام تجاری چندجانبه، مبتنی بر قواعد، فراگیر و غیرتبعیضآمیز با محوریت سازمان تجارت جهانی تأکید کرد.
نارندرا مودی نیز همین هفته درباره جنگ خاورمیانه گفت راهحل پایدار منازعات باید از مسیر «گفتوگو و دیپلماسی» عبور کند، نه میدان جنگ.
در نتیجه، دهلی ممکن است با ایده کلی چندقطبی شدن نظام بینالملل و افزایش نقش کشورهای جنوب جهانی همراه باشد، اما این همراهی الزاماً به معنی پذیرش تمام ادبیات ضدآمریکایی تهران نیست.
همین تفاوت، رایزنیهای محسنی اژهای را از نظر دیپلماتیک قابل توجه میکند.
همکاری قضایی بریکس فقط سیاست نیست
پشت تیترهای سیاسی، یک دستور کار حقوقی و اقتصادی واقعی نیز وجود دارد.
هند در ماه مه امسال میزبان نشست وزیران دادگستری کشورهای بریکس بود. محور اصلی آن اجلاس، توسعه داوری و میانجیگری، حل اختلافات تجاری فرامرزی، آموزش قضات و حقوقدانان و استفاده از فناوری برای حل اختلافات بود. وزرای دادگستری کشورهای عضو از جمله ایران نیز در آن برنامه حضور داشتند.
در نشست حقوقی بریکس در ماه اوت نیز رئیس دیوان عالی هند تأکید کرد که سرعت و قابلیت پیشبینی نظام قضایی مستقیماً بر اعتماد سرمایهگذاران و تجارت بینالمللی تأثیر دارد و پیشنهاد ایجاد شبکه مشترک دانش قضایی میان اعضای بریکس را مطرح کرد.
بنابراین وقتی محسنی اژهای از توسعه روابط قضایی سخن میگوید، موضوع فقط مواضع سیاسی نیست.
برای ایران، همکاری در زمینه اجرای قراردادها، داوری تجاری، استرداد مجرمان، مبارزه با پولشویی و جرایم سازمانیافته و حل اختلافات تجاری میتواند در روابط اقتصادی با اقتصادهای بزرگی مانند هند، چین و روسیه اهمیت عملی داشته باشد.
چرا هند برای ایران اهمیت ویژه دارد؟
محسنی اژهای در سخنانش بر سابقه فرهنگی و تمدنی مشترک ایران و هند نیز تأکید کرد.
این اشاره تنها جنبه تشریفاتی ندارد. هند از اعضای مهم بریکس و یکی از قدرتهایی است که تلاش میکند همزمان روابط خود را با آمریکا، اسرائیل، کشورهای عربی و ایران حفظ کند. همین سیاست موازنه، دهلی را به یک شریک متفاوت برای تهران تبدیل میکند.
در موضوع جنگ اخیر نیز هند ضمن تأکید بر گفتوگو و دیپلماسی، ارتباط خود با تهران را قطع نکرده است.
پس از کشته شدن آیتالله علی خامنهای در حملات ۲۸ فوریه، دولت هند یک هیئت رسمی شامل وزیر مشاور در امور خارجه و فرماندار ایالت بیهار را برای حضور در مراسم رسمی اعزام کرد؛ اقدامی که وزارت خارجه هند آن را بازتابدهنده روابط تاریخی دو کشور دانست.
محسنی اژهای نیز پیش از سفر از مراسم برگزارشده توسط گروههایی در هند برای گرامیداشت رهبر پیشین جمهوری اسلامی تشکر کرد. خبرگزاری میزان به نقل از او از برگزاری «دهها هزار» سخنرانی، مصاحبه و مقاله توسط علما و گروههای مختلف هند سخن گفته است؛ این رقم، اظهار رئیس قوه قضائیه است و تأیید مستقل جامعی برای تعداد دقیق آن در دسترس نیست.
دیدارهای دوجانبه؛ شاید مهمتر از سخنرانی اصلی
محسنی اژهای پیش از سفر حاضر نشد نام مقاماتی را که قرار است با آنها دیدار کند اعلام کند و گفت جزئیات پس از پایان سفر ارائه خواهد شد.
با این حال برنامه رسمی شامل دیدارهای دوجانبه با مقامات قضایی دیگر اعضای بریکس است و خود او از احتمال نشستهای دو یا حتی سهجانبه سخن گفته است.
این ملاقاتها ممکن است از سخنرانی عمومی اجلاس اهمیت عملی بیشتری داشته باشند.
ایران در سالهای اخیر تلاش کرده همکاری قضایی با شرکای غیرغربی را گسترش دهد. محسنی اژهای نیز تنها چند روز پیش در تهران با فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی عراق، درباره موضوعات مشترک حقوقی و قضایی گفتوگو کرده بود.
در بریکس، چنین روابطی میتواند به شبکهای از توافقهای دوجانبه در حوزه استرداد، انتقال محکومان، مبارزه با جرایم مالی و تسهیل اجرای احکام تجاری تبدیل شود.
سفر هند چه دستاوردی میتواند داشته باشد؟
موفقیت سفر محسنی اژهای را نمیتوان فقط با میزان بازتاب سخنرانی سیاسی او سنجید.
اگر هیئت ایرانی بتواند در کنار طرح مواضع تهران، همکاریهای مشخصی در حوزه داوری تجاری، معاضدت قضایی، مقابله با جرایم سازمانیافته و سازوکارهای حقوقی تجارت با اعضای بریکس ایجاد کند، سفر دهلی دستاوردی ملموستر خواهد داشت.
از سوی دیگر، بریکس مجموعهای یکدست و ضدغربی نیست. هند، برزیل، امارات، آفریقای جنوبی، چین، روسیه و ایران هرکدام روابط و منافع متفاوتی دارند. همین مسئله باعث میشود تبدیل شعار «مقابله با یکجانبهگرایی» به موضع مشترک همه اعضا دشوار باشد.
با این حال زمان سفر برای تهران مناسب انتخاب شده است؛ کمتر از دو هفته مانده به اجلاس سران بریکس و در شرایطی که جنگ ایران و آمریکا دوباره در مرکز توجه بینالمللی قرار گرفته است.
به همین دلیل سفر رئیس قوه قضائیه به هند یک مأموریت صرفاً قضایی نیست. محسنی اژهای به دهلی رفته تا هم در بحث آینده همکاریهای حقوقی بریکس حضور داشته باشد و هم روایت سیاسی جمهوری اسلامی از جنگ و نظم بینالمللی را مستقیماً در جمع قدرتهای نوظهور مطرح کند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
