تأیید حمله موشکی ایران به کشتی‌های جنگی آمریکا

حسن قشقاوی شامگاه شنبه در گفت‌وگو با الجزیره اعلام کرد که ایران حمله با موشک‌های بالستیک به کشتی‌های جنگی آمریکا را تأیید می‌کند و تهران خود را در شرایط یک «جنگ موجودیتی» با ایالات متحده می‌بیند. گزارش‌های منتشرشده از سخنان او همچنین نشان می‌دهد که مقام ایرانی موضع تهران را «دفاعی» دانسته و گفته است ایران همچنان به تفاهم قبلی پایبند است، اما واشنگتن مسیر تشدید فشار را دنبال می‌کند.

این اظهارات در شرایطی مطرح شده که اصل پرتاب موشک‌های بالستیک ایران به سوی دو شناور نظامی آمریکا فقط از سوی تهران گزارش نشده است. رویترز به نقل از فرماندهی مرکزی آمریکا گزارش داده سپاه پاسداران موشک‌های بالستیک را به سوی دو کشتی نیروی دریایی آمریکا شلیک کرده است. واشنگتن مدعی است کشتی‌ها از حملات گریخته‌اند و هیچ نیروی آمریکایی آسیب ندیده است. بنابراین اصل وقوع حمله موشکی از سوی هر دو طرف تأیید شده، اما درباره میزان موفقیت آن و وارد شدن خسارت به شناورهای آمریکایی روایت‌های متفاوتی وجود دارد.

رسانه‌های ایرانی و الجزیره روایت سپاه را نیز منعکس کرده‌اند که براساس آن یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن آمریکایی هدف قرار گرفته‌اند. با این حال، ادعای وارد شدن خسارت به این شناورها تاکنون به‌صورت مستقل تأیید نشده و آمریکا می‌گوید حملات بدون تلفات برای نیروهایش پایان یافته است.

«جنگ موجودیتی»؛ پیام مهم سخنان قشقاوی چیست؟

استفاده سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس از عبارت «جنگ موجودیتی» اهمیت سیاسی ویژه‌ای دارد. چنین توصیفی عملاً نشان می‌دهد بخشی از ساختار سیاسی ایران دیگر درگیری فعلی را یک برخورد محدود یا مقطعی ارزیابی نمی‌کند، بلکه آن را نزاعی مرتبط با امنیت و بقای راهبردی کشور می‌بیند.

قشقاوی در عین حال اقدامات آمریکا را ناقض قوانین بین‌المللی خوانده و استدلال کرده است که فاصله جغرافیایی آمریکا از میدان درگیری باعث می‌شود واشنگتن جنگ را به همان اندازه ایران یک تهدید موجودیتی تلقی نکند. این بخش از اظهارات او را باید موضع رسمی یک مقام ایرانی دانست؛ درباره مشروعیت حقوقی عملیات هر دو طرف نیز روایت‌ها و استدلال‌های متعارضی وجود دارد.

نکته قابل توجه این است که همزمان با افزایش ادبیات نظامی در تهران، درِ دیپلماسی به‌طور کامل بسته اعلام نشده است.

پیام پزشکیان از بیشکک؛ تهران هنوز از مذاکره حرف می‌زند

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، چند روز پیش در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک اعلام کرد اگر آمریکا به تعهدات خود در چارچوب تفاهم ۱۷ ژوئن بازگردد، ایران نیز «بلافاصله» اقدام متقابل خواهد کرد. او واشنگتن را به نقض تفاهم متهم کرد و گفت ایران همچنان امکان بازگشت به چارچوب توافق‌شده را باز گذاشته است.

این موضع با بخش دیگری از سخنان قشقاوی همخوانی دارد. او گفته است براساس تفاهم قبلی، «محاصره» نباید برقرار می‌شد، اما آمریکا به جای حرکت به سمت کاهش تنش، فشارها را افزایش داده است.

در عمل دو پیام موازی از تهران مخابره می‌شود: از یک طرف آمادگی برای مقابله نظامی و هدف قرار دادن دارایی‌های آمریکا و از طرف دیگر اعلام آمادگی مشروط برای بازگشت به مسیر مذاکرات. همین دوگانگی نشان می‌دهد آینده بحران تا حد زیادی به این بستگی دارد که کدام مسیر در روزهای آینده تقویت شود.

آمریکا سه نفتکش ایرانی را هدف قرار داد

مهم‌ترین تحول پس از حمله موشکی ایران، انتقال میدان تقابل به ناوگان نفتی بوده است. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده سه نفتکش ایرانی را هدف قرار داده است؛ یکی در نزدیکی جزیره خارگ، دیگری حوالی جاسک و نفتکش سوم در دریای عمان. آمریکا اعلام کرده دو نفتکش «برای همیشه از کار افتاده‌اند» و یک نفتکش بدون محموله نیز منهدم شده است.

دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام، نیز هشدار داده است که آمریکا برای دفاع از نیروهای خود در صورت لزوم می‌تواند ناوگان نفتی در دسترس ایران را هدف قرار دهد. تهران در مقابل این حملات را محکوم کرده و سپاه نیز از هدف قرار دادن چند نفتکش و شناور مرتبط با آمریکا خبر داده است؛ ادعایی که بخشی از آن هنوز مستقلاً تأیید نشده است.

در چنین فضایی، هشدار تازه پیت هگست نیز بر شدت تنش افزوده است. هگست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت اگر ایران به کشتی‌های آمریکایی شلیک کند، آمریکا نفتکش‌های ایران را «منهدم و غرق» خواهد کرد. او همچنین ادعاهایی درباره وضعیت نیروی دریایی و هوایی ایران مطرح کرد که قشقاوی صراحتاً آنها را رد کرده است.

چرا جزیره خارگ به نقطه حساس جنگ تبدیل شده است؟

ورود نفتکش‌ها به چرخه حملات اهمیت خارگ را دوچندان کرده است. براساس گزارش رویترز، پیش از آغاز جنگ حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از مسیر جزیره خارگ انجام می‌شد. از همین رو هرگونه تشدید عملیات در اطراف این جزیره می‌تواند مستقیماً ظرفیت صادرات نفت ایران و در سطحی گسترده‌تر بازار انرژی را تحت فشار قرار دهد.

آمریکا از اواسط آوریل محاصره صادرات نفت ایران را دنبال کرده و ترافیک نفتکش‌ها در تنگه هرمز نیز همچنان بسیار پایین‌تر از شرایط عادی گزارش می‌شود. داده‌های مورد استناد رویترز نشان می‌دهد روز پنجشنبه تنها چهار کشتی کالایی از هرمز عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۵ فروند بوده است.

همین نگرانی‌ها قیمت نفت را نیز بالا برده است. نفت برنت معاملات جمعه را در ۹۶ دلار و ۲۸ سنت به پایان رساند و طی یک هفته حدود ۷.۶ درصد رشد کرد؛ نفت خام آمریکا نیز نزدیک به ۱۰ درصد افزایش هفتگی را تجربه کرد.

تنگه هرمز در مرکز نبرد تهران و واشنگتن

اهمیت درگیری اخیر صرفاً در تعداد موشک‌ها یا نفتکش‌های هدف‌گرفته‌شده خلاصه نمی‌شود. تنگه هرمز پیش از جنگ مسیر عبور حدود یک‌پنجم عرضه نفت جهان بود و هر اختلال پایدار در این آبراه می‌تواند قیمت انرژی، هزینه حمل‌ونقل و حتی تورم جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل تبدیل درگیری ایران و آمریکا به «جنگ نفتکش‌ها» می‌تواند نسبت به بسیاری از مراحل قبلی بحران پیامد اقتصادی گسترده‌تری داشته باشد. حمله به شناورهای نظامی یک سطح از بازدارندگی و پاسخ متقابل را شکل می‌دهد، اما ورود ناوگان تجاری و زیرساخت صادرات انرژی به میدان، هزینه جنگ را مستقیماً وارد اقتصاد دو طرف و بازار جهانی می‌کند.

ایران و آمریکا به سمت جنگ گسترده‌تر می‌روند؟

اظهارات حسن قشقاوی و پاسخ‌های تند مقامات آمریکایی نشان می‌دهد سطح تهدید لفظی و نظامی به شکل محسوسی افزایش یافته است. تهران می‌گوید در برابر فشار آمریکا در موضع دفاعی قرار دارد و همزمان تأکید می‌کند توانایی پاسخ نظامی خود را حفظ کرده است. واشنگتن نیز اعلام کرده حمله به نیروهای دریایی‌اش را با وارد کردن هزینه اقتصادی سنگین پاسخ خواهد داد.

با این حال هنوز یک مسیر دیپلماتیک باریک باقی مانده است. پزشکیان بازگشت به تفاهم را مشروط به اجرای تعهدات آمریکا دانسته، در حالی که ادامه حملات متقابل هر روز دستیابی به چنین توافقی را دشوارتر می‌کند.