بحران روی نیمکت تیم ملی زنان؛ جعفری بدون قرارداد و در آستانه جدایی / پروژه جوان‌گرایی روی هوا

تیم ملی زنان ایران آخرین مسابقه رسمی خود را ۸ مارس ۲۰۲۶ در استرالیا برگزار کرد؛ دیداری که با شکست ۲ بر صفر مقابل فیلیپین به پایان رسید. ایران پیش از آن نیز ۳ بر صفر مغلوب کره جنوبی و ۴ بر صفر بازنده استرالیا شده بود و با سه شکست از جام ملت‌ها کنار رفت.

نتایج از نظر عددی قابل دفاع نبودند، اما باید سطح رقبا و تجربه بسیار محدود ایران در چنین تورنمنتی را نیز دید. استرالیا و کره جنوبی از تیم‌های تثبیت‌شده فوتبال زنان آسیا هستند و ایران فقط برای دومین بار در تاریخ خود به مرحله نهایی جام ملت‌ها رسیده بود. AFC نیز پیش از مسابقات ایران را تیمی با تجربه بسیار کمتر از رقبای گروه معرفی کرده بود.

مشکل اصلی از جایی آغاز شد که پس از بازگشت تیم از استرالیا، برنامه مستمر ملی تقریباً متوقف شد و اولین اردوی بعدی تازه از ۱۱ تا ۱۷ شهریور برگزار شد؛ یعنی حدود شش ماه بعد. گزارش صداوسیما نیز این اردو را نخستین برنامه ملی پس از جام ملت‌ها معرفی کرده است.

عجیب‌ترین بخش ماجرا؛ اردو با سرمربی بدون قرارداد؟

حاشیه اصلی اردوی شهریور فقط فاصله طولانی با جام ملت‌ها نبود.

چند گزارش رسانه‌ای در روزهای اخیر نوشته‌اند قرارداد قبلی مرضیه جعفری با فدراسیون در پایان اسفند ۱۴۰۴ به پایان رسیده و تمدید رسمی آن هنوز امضا نشده است؛ با این وجود او در شهریور ۱۴۰۵ همچنان اردو برگزار کرده و فدراسیون نیز در اطلاعیه‌های رسمی از او به‌عنوان سرمربی تیم ملی نام برده است.

این وضعیت از نظر مدیریتی غیرعادی است.

سرمربی می‌تواند از نظر فنی همچنان مورد اعتماد فدراسیون باشد، اما وقتی قرار است پروژه‌ای چندساله برای جوان‌گرایی، انتخاب بازیکنان و برنامه‌ریزی فیفادی‌ها اجرا شود، روشن نبودن مدت قرارداد، دستمزد، اختیارات و اهداف عملیاتی، عملاً امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را کاهش می‌دهد.

به بیان ساده‌تر، نمی‌توان از یک سرمربی انتظار ساختن تیم ۲۰۲۹ را داشت، اما همزمان وضعیت قراردادی او را ماه‌ها معلق نگه داشت.

مستند جام ملت‌ها؛ اردو فنی بود یا پروژه رسانه‌ای؟

درباره ماهیت اردوی اخیر نیز روایت‌های متفاوتی وجود دارد.

فریده شجاعی پیش از اردو توضیح داده بود فدراسیون برای تکمیل آرشیو وقایع جام ملت‌های آسیا و ثبت اتفاقات آن دوره تلاش می‌کند. همزمان برخی رسانه‌ها مدعی شدند حضور گروه مستندساز یکی از عوامل اصلی برپایی این اردو بوده است.

اما خود جعفری این اردو را صرفاً یک برنامه نمایشی توصیف نکرد. او درباره شناسایی بازیکنان جوان، ارزیابی نفرات جدید و تشکیل پشتوانه برای تیم بزرگسالان صحبت کرد و گفت تیم ملی به یک تیم «ب» قدرتمند احتیاج دارد.

بنابراین دقیق‌تر این است که بگوییم اردو همزمان دو کارکرد داشته است: بخش فنی و ارزیابی بازیکنان از یک سو و فعالیت‌های مرتبط با مستند جام ملت‌ها از سوی دیگر.

دو نیمکت و یک مربی؛ اختلاف اصلی از اینجا شروع می‌شود

مسئله اصلی فصل جدید، بازگشت مرضیه جعفری به خاتون بم است.

فریده شجاعی روزهای اخیر صراحتاً گفته جعفری هم سرمربی تیم ملی و هم سرمربی خاتون است و فدراسیون تلاش دارد برنامه دو مجموعه را با یکدیگر هماهنگ کند. استدلال او این است که تیم ملی فعلاً به‌جز پنجره‌های فیفا مسابقه رسمی فوری ندارد، در حالی که خاتون باید در لیگ و رقابت‌های آسیایی فعالیت کند.

این رویکرد اما یک تغییر جدی نسبت به موضع قبلی فدراسیون است.

در تابستان ۱۴۰۴ شجاعی اعلام کرده بود سیاست فدراسیون این است که جعفری تمام‌وقت در تیم ملی فعالیت کند و همکاری او با خاتون پایان یابد.

حالا همان فدراسیون در تلاش برای نگه داشتن او روی هر دو نیمکت است.

این تغییر سیاست، طبیعی است که اعتراض برخی مربیان لیگ را به دنبال داشته باشد؛ زیرا سرمربی تیم ملی در طول فصل به اطلاعات کامل بازیکنان باشگاه‌های رقیب، اردوهای ملی و ارزیابی فنی آنها دسترسی دارد و همزمان خودش نیز سرمربی یکی از مدعیان اصلی لیگ است.

آیا جدایی مرضیه جعفری از تیم ملی قطعی شده است؟

اینجا باید میان گزارش رسانه‌ای و تصمیم رسمی تفاوت گذاشت.

در متن‌های منتشرشده امروز ادعا شده جعفری شخصاً تمایل دارد تمرکز خود را روی خاتون بگذارد و دیگر قصد ادامه همزمان کار در تیم ملی را ندارد. اما تا زمان تنظیم این گزارش، استعفای رسمی یا اطلاعیه‌ای از سوی فدراسیون درباره پایان همکاری منتشر نشده است.

حتی دو روز قبل، فدراسیون همچنان او را به‌عنوان سرمربی تیم ملی معرفی می‌کرد و جعفری نیز در مصاحبه رسمی درباره «اهداف آینده تیم ملی» و برنامه جوان‌گرایی حرف زده بود.

بنابراین تیتر «جدایی قطعی جعفری» فعلاً جلوتر از اطلاعات رسمی است.

آنچه می‌توان با اطمینان گفت این است که وضعیت همکاری نامشخص شده و ادامه همزمان دو مسئولیت با شروع لیگ، به تصمیمی جدی از سوی فدراسیون و خود مربی نیاز دارد.

جعفری فقط یک سرمربی معمولی برای فوتبال زنان نیست

اهمیت این بلاتکلیفی زمانی بیشتر می‌شود که جایگاه جعفری را در فوتبال زنان ایران در نظر بگیریم.

او در اردیبهشت ۱۴۰۴ و در شرایطی هدایت تیم ملی را پذیرفت که زمان کمی تا انتخابی جام ملت‌های آسیا باقی مانده بود. ایران در نهایت با پیروزی ۲ بر یک مقابل اردن در امان به جام ملت‌های ۲۰۲۶ رسید.

چند ماه بعد AFC او را به‌عنوان بهترین مربی زن آسیا در سال ۲۰۲۵ انتخاب کرد؛ نخستین ایرانی که این جایزه را در این بخش به دست آورد. کنفدراسیون فوتبال آسیا مشخصاً صعود ایران به جام ملت‌های ۲۰۲۶ را یکی از دلایل انتخاب او عنوان کرد.

یعنی فدراسیون اکنون درباره مربی‌ای تصمیم می‌گیرد که نه‌تنها پرافتخارترین چهره لیگ زنان ایران است، بلکه کمتر از یک سال قبل جایزه رسمی AFC را دریافت کرده است.

یک اصلاح مهم؛ جام ملت‌های بعدی ۲۰۲۹ است نه ۲۰۳۰

در برخی گزارش‌های داخلی از «جام ملت‌های آسیا ۲۰۳۰» و سه یا چهار سال بدون مسابقه رسمی صحبت شده است، اما تقویم AFC چیز دیگری می‌گوید.

دوره بعدی جام ملت‌های زنان آسیا در سال ۲۰۲۹ به میزبانی ازبکستان برگزار خواهد شد. AFC از سال ۲۰۲۴ میزبانی ازبکستان را به‌صورت رسمی تأیید کرده است.

مهم‌تر اینکه مرحله نخست انتخابی این رقابت‌ها طبق تقویم فعلی AFC برای ۸ تا ۱۹ آوریل ۲۰۲۸ پیش‌بینی شده و مرحله دوم نیز در نوامبر همان سال برگزار می‌شود.

بنابراین تیم ملی ایران چهار سال بدون بازی رسمی نخواهد ماند؛ فاصله تا نخستین مرحله انتخابی حدود ۱۹ ماه است.

البته ۱۹ ماه هم برای یک تیم ملی زمان بسیار طولانی است، به‌خصوص اگر فیفادی‌ها بدون بازی دوستانه سپری شوند.

ناگویا؛ فرصتی که ایران خودش کنار گذاشت

فوتبال زنان ایران می‌توانست در همین پاییز یک رویداد رسمی مهم داشته باشد: بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶ ناگویا.

اما فریده شجاعی پیش‌تر اعلام کرده بود به دلیل سیاست «اعزام کیفی» کمیته ملی المپیک و پایین بودن شانس مدال، فوتبال زنان به این مسابقات اعزام نمی‌شود.

این تصمیم از منظر مدال‌آوری کاروان ممکن است منطق مخصوص خود را داشته باشد، اما برای تیمی که مشکل اصلی‌اش کمبود بازی بین‌المللی است، هزینه فنی سنگینی دارد.

بازیکنان ایران می‌توانستند در ناگویا چند مسابقه رسمی مقابل تیم‌های آسیایی انجام دهند؛ تجربه‌ای که حالا از دست رفته است.

لیگ برتر شروع می‌شود؛ تیم ملی دوباره تعطیل می‌شود؟

نوزدهمین دوره لیگ برتر فوتبال زنان از ۲۷ شهریور آغاز خواهد شد و خاتون بم به‌عنوان مدافع عنوان قهرمانی وارد فصل تازه می‌شود.

این یعنی از هفته آینده تمرکز بازیکنان و مربیان به‌طور طبیعی روی فوتبال باشگاهی قرار می‌گیرد.

اگر تکلیف کادر فنی تیم ملی سریع مشخص نشود و برای فیفادی‌های آینده بازی دوستانه‌ای برنامه‌ریزی نشود، خطر تکرار همان چرخه شش‌ماه گذشته وجود دارد: پایان اردو، بازگشت بازیکنان به باشگاه‌ها و سکوت طولانی تیم ملی.

پروژه تیم «ب» نباید با یک قرارداد نامعلوم متوقف شود

ایده‌ای که جعفری در آخرین اردو مطرح کرد، از نظر ساختاری شاید مهم‌تر از نتیجه چند مسابقه دوستانه باشد.

تیم ملی زنان ایران برای نزدیک شدن به تیم‌های سطح اول آسیا نیاز به پشتوانه دارد. فاصله زیاد میان تیم بزرگسالان و تیم‌های پایه، تعداد محدود بازیکنان باتجربه بین‌المللی و فرصت اندک اردوها باعث می‌شود تغییر نسل ناگهانی بسیار پرهزینه باشد.

تشکیل تیم «ب»، دادن فرصت به بازیکنان جوان و استفاده منظم از فیفادی‌ها می‌تواند راهکاری منطقی باشد.

اما چنین پروژه‌ای بیش از هر چیز به ثبات مدیریتی احتیاج دارد.

اگر فدراسیون واقعاً قصد حفظ مرضیه جعفری را دارد، اولین قدم روشن است: تعیین تکلیف قرارداد، مشخص کردن وضعیت دوشغله بودن و تدوین برنامه مشخص مسابقات دوستانه تا انتخابی ۲۰۲۹.

و اگر قرار است سرمربی دیگری انتخاب شود، ادامه بلاتکلیفی فقط زمان ارزشمند فوتبال زنان را می‌سوزاند.

فوتبال زنان ایران در استرالیا سه بازی را باخت، اما بزرگ‌ترین خطر امروز شکست مقابل استرالیا یا کره جنوبی نیست؛ خطر واقعی این است که تیمی که برای دومین بار به آسیا رسیده، در فاصله میان دو تورنمنت بدون برنامه، بدون بازی و حتی بدون سرمربی قراردادی باقی بماند.