برنج پاکستانی تا ۳.۹ میلیون تومان بالا رفت؛ کیسه ۱۰ کیلویی کدام برند ارزان‌تر است؟

برنج پاکستانی طی سال‌های اخیر از یک کالای صرفاً جایگزین به یکی از بازیگران اصلی بازار برنج وارداتی ایران تبدیل شده است. قابلیت ری‌آوری هنگام پخت، دانه بلند و تنوع ارقامی مانند باسماتی، سوپر باسماتی، سوپرکرنل و ۱۱۲۱ موجب شده این محصول علاوه بر خانوارها، در رستوران‌ها، تالارها و مجموعه‌های تهیه غذا نیز مشتریان ثابتی داشته باشد.

اما جذابیت کیفی تنها عامل تعیین‌کننده بازار نیست. قیمت نهایی برنج پاکستانی به نرخ ارز، هزینه حمل، ترخیص، نحوه تأمین ارز واردکننده، موجودی انبار و حتی برند بسته‌بندی وابسته است. همین عوامل باعث شده دو کیسه ۱۰ کیلویی که هر دو با عنوان «برنج پاکستانی» عرضه می‌شوند، گاهی چندصد هزار تومان اختلاف قیمت داشته باشند.

قیمت برنج پاکستانی امروز ۱۹ شهریور ۱۴۰۵

طبق تازه‌ترین قیمت‌های بررسی‌شده در بازار، برنج پاکستانی سوپر باسماتی آراد در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

برنج پاکستانی دانه‌بلند ۱۱۲۱ بیتمز نیز برای بسته ۱۰ کیلویی حدود ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد.

قیمت برنج پاکستانی سوپرکرنل باسماتی انبه در بسته ۱۰ کیلویی به حدود ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان رسیده و سوپر باسماتی یال نیز با نرخ ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان یکی از گزینه‌های ارزان‌تر این فهرست است.

بر این اساس، قیمت هر کیلو از محصولات این فهرست تقریباً بین ۳۴۰ تا ۳۹۰ هزار تومان قرار می‌گیرد.

اختلاف گران‌ترین و ارزان‌ترین کیسه نیز ۵۰۰ هزار تومان است؛ یعنی مشتری برای محصول گران‌تر نزدیک ۱۵ درصد بیشتر پرداخت می‌کند.

آیا برنج پاکستانی دوباره گران شده است؟

پاسخ برای همه برندها یکسان نیست.

برای نمونه، سوپر باسماتی یال در نخستین روز شهریور نیز با قیمت ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان برای هر کیسه ۱۰ کیلویی عرضه می‌شد؛ بنابراین نرخ فعلی این برند نسبت به ابتدای ماه تغییر قابل توجهی نشان نمی‌دهد. در همان مقطع، برنج دانه‌بلند ۱۱۲۱ آفتاب حدود ۳ میلیون و ۵۴۰ هزار تومان و زیتون طلایی حدود ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قیمت داشت.

رصد عمومی بازار در ۹ شهریور نیز دامنه بزرگی از قیمت‌ها را نشان می‌داد؛ کیسه‌های ۱۰ کیلویی پاکستانی بسته به برند و نوع محصول از حدود ۲.۱ میلیون تومان تا نزدیک ۳.۷۶ میلیون تومان عرضه می‌شدند.

تا ۱۴ شهریور نیز قیمت بسیاری از محصولات هندی و پاکستانی در بازه تقریبی ۲.۹ تا ۳.۷ میلیون تومان قرار داشت و برخی انواع سوپر باسماتی پاکستانی به محدوده ۳.۶۵ تا ۳.۶۹ میلیون تومان رسیده بودند.

بنابراین نمی‌توان از یک «جهش یکدست» در کل بازار صحبت کرد؛ آنچه بیشتر دیده می‌شود افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در کنار نوسان متفاوت برندهای مختلف است.

آراد ۳.۹ میلیونی؛ این قیمت تازه نیست

بررسی سوابق قیمت یک نکته جالب درباره برنج سوپر باسماتی آراد نشان می‌دهد.

این محصول در ۲۴ مرداد نیز با قیمت حدود ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برای بسته ۱۰ کیلویی گزارش شده بود. در همان فهرست، سوپرکرنل باسماتی بیتمز چهار میلیون تومان و برخی انواع دیگر در محدوده سه میلیون تومان قرار داشتند.

یعنی نرخ ۳.۹ میلیون تومانی آراد فعلاً بیشتر نشانه تثبیت در یک سطح بالای قیمتی است تا جهش تازه روزانه.

این تمایز اهمیت دارد؛ زیرا در بازار کالاهای اساسی، بالا بودن قیمت لزوماً به این معنی نیست که محصول همان روز یا همان هفته گران شده است.

چرا قیمت برندهای پاکستانی این‌قدر متفاوت است؟

اولین عامل نوع برنج است.

رقم ۱۱۲۱، سوپر باسماتی و سوپرکرنل از نظر طول دانه، عطر، درصد شکستگی، فرآوری و کیفیت پخت تفاوت دارند. حتی در یک رقم یکسان، میزان سورت، درصد دانه شکسته و کیفیت محصول می‌تواند ارزش نهایی را تغییر دهد.

عامل دوم برند و بسته‌بندی است. بخشی از قیمت نهایی مربوط به فرآوری، سورت مجدد، بسته‌بندی، توزیع و اعتبار تجاری برند در بازار ایران است.

عامل سوم مسیر تأمین است. دو واردکننده ممکن است یک محصول مشابه را با نرخ‌های متفاوت ارز، زمان متفاوت خرید خارجی یا هزینه حمل متفاوت وارد کرده باشند.

به همین دلیل اختلاف ۵۰۰ هزار تومانی میان دو کیسه ۱۰ کیلویی الزاماً فقط ناشی از سود فروشنده نیست.

لغو ممنوعیت فصلی واردات چرا مهم شد؟

یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاست‌گذار در تابستان امسال، لغو ممنوعیت فصلی ترخیص برنج بود.

در سال‌های گذشته معمولاً از ابتدای مرداد تا پایان آبان، همزمان با فصل برداشت محصول داخلی، ترخیص برنج وارداتی محدود می‌شد. اما وزارت جهاد کشاورزی برای سال ۱۴۰۵ این محدودیت را لغو کرد و امکان ترخیص در فصل برداشت نیز فراهم شد. این تصمیم در ۲۸ تیر به گمرک ابلاغ شد.

از منظر بازار، این سیاست می‌تواند احتمال کمبود ناشی از توقف چندماهه ترخیص را کاهش دهد.

انجمن واردکنندگان برنج نیز از این تصمیم حمایت کرده و آن را برای حفظ جریان تأمین در شرایط افت واردات و محدودیت‌های تجارت خارجی مؤثر دانسته است. این انجمن همزمان از مطالبات ارزی معوق واردکنندگان به‌عنوان یکی از چالش‌های زنجیره تأمین نام برده است.

بنابراین بازار از یک سو با مسیر بازتر ترخیص روبه‌رو شده، اما از سوی دیگر همچنان درگیر هزینه‌های ارزی و مالی واردات است.

چرا افزایش عرضه هنوز برنج را ارزان نکرده است؟

لغو ممنوعیت فصلی به معنای حذف تمام هزینه‌ها نیست.

حتی اگر حجم بیشتری از محموله‌ها وارد بازار شود، قیمت تمام‌شده همچنان به بهای خرید خارجی، نرخ ارز مورد استفاده، حمل بین‌المللی، بیمه، هزینه گمرکی و شبکه توزیع داخلی وابسته است.

از طرف دیگر، افزایش عمومی هزینه‌های حمل‌ونقل، دستمزد و انبارداری نیز در قیمت مصرف‌کننده منعکس می‌شود.

به همین دلیل ممکن است سیاست افزایش عرضه مانع یک شوک ناشی از کمبود شود، اما الزاماً قیمت را به سطوح سال‌های قبل بازنمی‌گرداند.

برنج پاکستانی هنوز گزینه اقتصادی است؟

پاسخ به این پرسش دیگر به سادگی گذشته نیست.

وقتی هر کیلو برنج پاکستانی مرغوب در برخی برندها به ۳۴۰ تا ۳۹۰ هزار تومان می‌رسد، خانوار باید نه‌تنها آن را با سایر برندهای پاکستانی، بلکه با برنج هندی و برخی درجات برنج داخلی مقایسه کند.

با این حال برای رستوران‌ها و مصرف‌کنندگان عمده، ویژگی‌هایی مانند ری‌آوری بالا و یکدستی پخت می‌تواند همچنان بر تصمیم خرید اثر بگذارد. در چنین مصارفی ممکن است فقط قیمت هر کیلو معیار نباشد و میزان افزایش حجم برنج پس از پخت نیز اهمیت پیدا کند.

برای خانوار اما قیمت بسته نهایی نقش بیشتری دارد؛ به‌خصوص وقتی خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی به نزدیک چهار میلیون تومان رسیده است.

قیمت برنج پاکستانی باز هم افزایش می‌یابد؟

مسیر بعدی بازار بیش از هر چیز به سه عامل بستگی دارد: نرخ ارز، سرعت ترخیص و قدرت خرید خانوار.

اگر جریان واردات و ترخیص بدون وقفه ادامه پیدا کند، عرضه می‌تواند در برابر جهش‌های ناشی از کمبود نقش بازدارنده داشته باشد. لغو ممنوعیت فصلی نیز دقیقاً از همین جهت اهمیت دارد.

اما افزایش هزینه ارزی واردات می‌تواند این اثر را خنثی کند.

در سمت تقاضا نیز افت قدرت خرید یک مانع جدی برای جهش بی‌وقفه قیمت است؛ زیرا هرچه قیمت بسته‌های ۱۰ کیلویی به چهار میلیون تومان نزدیک‌تر شود، بخشی از خانوارها به سمت برند ارزان‌تر، وزن کمتر یا جایگزین‌های دیگر حرکت می‌کنند.

بازار برنج پاکستانی اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که نه می‌توان آن را آرام دانست و نه از جهش یکدست قیمت‌ها سخن گفت. سوپر باسماتی آراد ۳.۹ میلیون تومان قیمت دارد، اما یال از ابتدای شهریور همچنان حوالی ۳.۴ میلیون تومان باقی مانده است.

بنابراین مهم‌ترین نشانه بازار شهریور، بیش از آنکه «گرانی روزانه» باشد، تثبیت برنج وارداتی در یک سطح قیمتی بالا و فاصله قابل توجه میان برندهاست؛ شرایطی که مقایسه کیفیت و قیمت هر کیلو را برای خریداران مهم‌تر از همیشه کرده است.