حمله تند پزشکیان به آمریکا و اسرائیل؛ «تروریست‌های واقعی و دولتی هستند»

بخش جنجالی مصاحبه زمانی مطرح شد که خبرنگار ایندیا تودی درباره وضعیت رهبری ایران و ادعاهای مربوط به توان اطلاعاتی و فناوری کشورهای خارجی پرسید.

پزشکیان در پاسخ گفت فناوری پیشرفته آمریکا و اسرائیل به آنها امکان داده رهبران، فرماندهان و دانشمندان ایرانی را هدف قرار دهند. او سپس آمریکا و اسرائیل را متهم کرد که در کشورهایی مانند سوریه، لبنان، غزه، عراق، قطر و ایران عملیات نظامی و ترور انجام می‌دهند و بعد افراد هدف قرارگرفته را «تروریست» معرفی می‌کنند. رئیس‌جمهور این شیوه را «تروریسم دولتی» خواند. متن رسمی ریاست‌جمهوری نیز این بخش از گفت‌وگو را منتشر کرده و ایندیا تودی در تیتر گزارش ویدیویی خود نوشته است که پزشکیان آمریکا و اسرائیل را به «state terrorism» متهم کرده است.

او در ادامه استدلال کرد که در برخی عملیات‌ها برای هدف قرار دادن یک فرد، اعضای یک خانواده یا حتی کل یک ساختمان قربانی می‌شوند. این سخنان موضع و ادعای رئیس‌جمهور ایران است و در متن مصاحبه، پزشکیان از آن برای زیر سؤال بردن تعریف آمریکا و اسرائیل از مبارزه با تروریسم استفاده می‌کند.

چرا این مصاحبه پزشکیان اهمیت پیدا کرده است؟

مصاحبه با ایندیا تودی در حاشیه اجلاس بریکس در دهلی‌نو انجام شده؛ سفری که برای تهران فقط یک حضور تشریفاتی در نشست چندجانبه نبود.

پزشکیان در هند با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، دیدار کرد و موضوعاتی از روابط دوجانبه و بندر چابهار تا امنیت دریانوردی و بحران جاری در غرب آسیا در مذاکرات دو طرف مطرح شد. مودی در این دیدار بر حل اختلافات از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی، آزادی دریانوردی و امنیت کشتی‌ها و خدمه تأکید کرده است.

در همان اجلاس، ایران و امارات نیز با وجود اختلاف‌های ناشی از جنگ، از بیانیه مشترک بریکس درباره ضرورت خویشتنداری، حفاظت از غیرنظامیان و حفظ ثبات تجارت جهانی حمایت کردند. به همین دلیل، ادبیات تند پزشکیان علیه واشنگتن و تل‌آویو در کنار تلاش تهران برای گفت‌وگو با کشورهای منطقه، تصویری دوگانه اما قابل توجه از سیاست خارجی ایران ارائه می‌دهد: تقابل شدید با آمریکا و اسرائیل و هم‌زمان تلاش برای جلوگیری از گسترش شکاف با همسایگان.

پزشکیان: مشکل ایران با کشورهای عربی نیست، با پایگاه‌های آمریکاست

یکی از محورهای اصلی مصاحبه نیز رابطه ایران با کشورهای عربی منطقه بود.

رئیس‌جمهور گفت تهران با امارات و دیگر همسایگان خود «مشکل» ندارد و اختلاف اصلی را متوجه حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشورها دانست. به روایت او، زمانی که از این پایگاه‌ها علیه ایران استفاده می‌شود، تهران آن را تهدید امنیتی تلقی می‌کند. پزشکیان همچنین استدلال کرد کشورهای منطقه می‌توانند بدون وابستگی امنیتی به قدرت‌های خارجی، ساختار منطقه‌ای خود را برای حفظ صلح و تجارت ایجاد کنند.

این موضع با بخشی دیگر از صحبت‌های او همخوانی دارد که آمریکا را به استفاده از سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» متهم کرد. پزشکیان گفت واشنگتن با تقویت رقابت تسلیحاتی میان کشورهای منطقه، زمینه بی‌اعتمادی را افزایش می‌دهد؛ در حالی که از دید تهران، کشورهای خاورمیانه باید مستقیماً درباره امنیت منطقه گفت‌وگو کنند.

حمله به سیاست هسته‌ای آمریکا؛ «اگر دنبال بمب بودیم عضو NPT نمی‌شدیم»

مصاحبه ایندیا تودی فقط به اتهام «تروریسم دولتی» محدود نشد.

پزشکیان بار دیگر ادعای آمریکا مبنی بر تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را رد کرد و گفت ایران تحت نظارت‌های هسته‌ای قرار داشته و اگر هدف تهران ساخت بمب بود، عضویت در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای یا NPT معنایی نداشت. او همچنین آمادگی ایران برای گفت‌وگو درباره موضوع هسته‌ای در چارچوب قوانین بین‌المللی را تکرار کرد.

این موضع در شرایطی مطرح می‌شود که موضوع برنامه هسته‌ای همچنان یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف تهران و واشنگتن است. پزشکیان در همین مصاحبه تأکید کرد ایران حاضر به مذاکره است، اما ابتدا باید فضای اعتماد بازسازی شود و فشارها و آنچه تهران «تجاوز و تحریم» می‌خواند متوقف شود.

از انتقاد شدید تا باز گذاشتن در مذاکره

در ظاهر، توصیف آمریکا به عنوان «تروریست دولتی» با صحبت از مذاکره تناقض دارد؛ اما متن کامل مصاحبه نشان می‌دهد پزشکیان میان دو موضوع تفاوت قائل می‌شود.

او از یک سو می‌گوید اعتماد تهران به واشنگتن به‌شدت آسیب دیده و بازگشت فوری به مذاکرات مستقیم دشوار است. از سوی دیگر، صریحاً می‌گوید ایران درباره پرونده هسته‌ای در چارچوب NPT و قوانین بین‌المللی آماده گفت‌وگوست. به گفته او، شرط اصلی این است که آمریکا تحریم‌ها و فشارهای مورد اعتراض ایران را کنار بگذارد و مذاکرات از موضع زور انجام نشود.

ایندیا تودی نیز در بازتاب مصاحبه نوشته است پزشکیان ضمن رد تسلیم در برابر آمریکا و اسرائیل، احتمال مسیر دیپلماتیک را کاملاً منتفی نکرده است.

تنگه هرمز هم در گفت‌وگوی پزشکیان مطرح شد

بخش دیگری از این مصاحبه برای اقتصاد جهانی اهمیت مستقیمی داشت.

پزشکیان گفت ایران با عمان درباره چارچوبی برای مدیریت مسیر عبور و مرور در تنگه هرمز گفت‌وگو کرده و قرار است وزیران خارجه کشورهای منطقه در عمان درباره این موضوع مذاکره کنند. او باز شدن مسیر را به توقف اقدامات نظامی و فشار آمریکا مرتبط دانست.

اهمیت این موضوع برای هند نیز بالاست. نخست‌وزیر این کشور در دیدار با پزشکیان بر حفاظت از کشتیرانی، دریانوردان و تجارت دریایی تأکید کرده است؛ زیرا اختلال در هرمز مستقیماً هزینه واردات انرژی و حمل‌ونقل هند را بالا می‌برد.

همین موضوع توضیح می‌دهد چرا ایندیا تودی بخش قابل توجهی از مصاحبه را به هرمز، باب‌المندب و آینده جنگ منطقه‌ای اختصاص داده است.

پزشکیان چه پیامی را از دهلی‌نو مخابره کرد؟

اگر کل مصاحبه را کنار یکدیگر قرار دهیم، پیام اصلی پزشکیان فقط یک جمله تند علیه آمریکا و اسرائیل نیست.

او تلاش کرده سه گزاره را هم‌زمان برجسته کند: نخست اینکه ایران خود را آغازگر جنگ نمی‌داند و اقدامات نظامی‌اش را دفاعی توصیف می‌کند؛ دوم اینکه واشنگتن و تل‌آویو را مسئول گسترش جنگ و هدف قرار دادن فرماندهان، دانشمندان و غیرنظامیان می‌داند؛ و سوم اینکه تهران همچنان مسیر گفت‌وگو با همسایگان، هند و اعضای بریکس را باز نگه داشته است.

این پیام در محیط بریکس نیز معنا پیدا می‌کند. رهبران این گروه در بیانیه دهلی‌نو نسبت به تشدید بحران غرب آسیا ابراز نگرانی کرده و بر راهکار دیپلماتیک، رعایت حاکمیت کشورها و حفاظت از غیرنظامیان تأکید کرده‌اند.

تندترین بخش مصاحبه؛ جدال بر سر تعریف «تروریسم»

آنچه احتمالاً بیش از سایر بخش‌های گفت‌وگو در فضای رسانه‌ای بازتاب خواهد داشت، تغییر جایگاه متهم و اتهام‌زننده در روایت پزشکیان است.

آمریکا و اسرائیل در سال‌های گذشته بارها ایران و گروه‌های متحد تهران را به حمایت یا انجام اقدامات تروریستی متهم کرده‌اند؛ اما پزشکیان در گفت‌وگو با یک رسانه هندی تلاش کرد همین ادبیات را علیه واشنگتن و تل‌آویو به کار ببرد و آنها را به استفاده از فناوری نظامی برای «ترور دولتی» متهم کند. ایندیا تودی نیز دقیقاً همین بخش را به تیتر مستقل تبدیل کرده است.

بنابراین این مصاحبه بیش از یک اظهار نظر خبری، بخشی از جدال روایی بزرگ‌تر تهران و واشنگتن است؛ جدالی که در آن هر طرف تلاش می‌کند مسئولیت جنگ، حملات به غیرنظامیان و بی‌ثباتی منطقه را متوجه طرف مقابل کند.

در عین حال، هم‌زمانی این ادبیات بسیار تند با دیدارهای دیپلماتیک پزشکیان در دهلی‌نو نشان می‌دهد تهران نمی‌خواهد اختلاف با آمریکا و اسرائیل به قطع مسیر گفت‌وگو با سایر بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی منجر شود.