۲۰ سال حسرت برای تیم امید؛ از برنز دوحه تا فاجعه ناگویا / پنجمین بازی‌های آسیایی بدون مدال

برای رسیدن به آخرین مدال فوتبال ایران در بازی‌های آسیایی باید به ۱۴ دسامبر ۲۰۰۶ برگشت.

تیم امید ایران با هدایت رنه سیموئز برزیلی در دوحه پس از صدرنشینی در مرحله گروهی، چین را در یک‌چهارم نهایی پس از تساوی ۲ بر ۲ در ضربات پنالتی شکست داد. ایران در نیمه‌نهایی با نتیجه ۲ بر صفر مغلوب قطر میزبان شد و برای مدال برنز مقابل کره‌جنوبی قرار گرفت.

آن مسابقه پس از ۹۰ دقیقه بدون گل به وقت اضافه رفت و سرانجام عادل کلاه‌کج در دقیقه ۱۱۴ تنها گل دیدار را زد تا ایران با پیروزی یک بر صفر صاحب مدال برنز شود. الجزیره همان زمان این نتیجه را آخرین دستاورد ایران پس از طلای دوره‌های ۱۹۹۸ و ۲۰۰۲ توصیف کرد.

بعید بود کسی در آن روز تصور کند ایران برای مدال بعدی فوتبال بازی‌های آسیایی دست‌کم دو دهه انتظار بکشد.

اما از گوانگژو ۲۰۱۰ تا ناگویا ۲۰۲۶، ایران دیگر حتی یک بار هم روی سکو نرفته است.

۲۰۱۰؛ تیمی که مدال را در چند دقیقه از دست داد

نزدیک‌ترین ایران به پایان این انتظار، همان نخستین دوره بعد از دوحه بود.

تیم غلامحسین پیروانی در بازی‌های آسیایی ۲۰۱۰ گوانگژو شروعی تقریباً بی‌نقص داشت. ایران هر سه مسابقه گروهی را برد: ترکمنستان را ۴ بر یک، بحرین را یک بر صفر و ویتنام را یک بر صفر شکست داد و با ۹ امتیاز کامل صدرنشین شد. سپس در یک‌هشتم نهایی مالزی را ۳ بر یک و در یک‌چهارم نهایی عمان را یک بر صفر کنار زد.

ایران تا نیمه‌نهایی پنج برد متوالی داشت.

آرش افشین در دقیقه ششم دیدار نیمه‌نهایی برابر ژاپن گل زد، اما ژاپنی‌ها بازی را برگرداندند و ۲ بر یک پیروز شدند. با این شکست، ایران به مسابقه رده‌بندی مقابل کره‌جنوبی رفت.

آن دیدار شاید دردناک‌ترین شکست این ۲۰ سال باشد.

ایران با گل‌های غلامرضا رضایی، حمیدرضا علی‌عسگری و کریم انصاری‌فرد ۳ بر یک جلو افتاد، اما کره‌جنوبی در ادامه بازگشت و با دو گل جی دونگ‌وون در دقایق ۸۸ و ۸۹ نتیجه را ۴ بر ۳ کرد. ایران در فاصله‌ای کوتاه مدال برنز را از دست داد و چهارم شد.

در آن مقطع ناکامی ایران هنوز شبیه یک حسرت فوتبالی بود؛ تیم تا آخرین دقایق مسابقه مدال داشت.

اتفاقات دوره‌های بعد اما نشان داد مسئله قرار است عمیق‌تر شود.

۲۰۱۴؛ یکی از بدترین نمایش‌ها؛ حذف در گروه سه تیمی

چهار سال بعد در اینچئون، ایران از نزدیکی سکو به یکی از ضعیف‌ترین نتایج تاریخ خود رسید.

تیم نلو وینگادا در گروه H تنها دو حریف داشت: ویتنام و قرقیزستان.

اولین بازی با یک شکست شوکه‌کننده تمام شد؛ ویتنام ۴ بر یک ایران را شکست داد. محسن مسلمان تنها گل ایران را از روی نقطه پنالتی زد. کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز همان زمان این شکست را ثبت کرد و یادآور شد ایران در دوره قبل در مسابقه برنز حضور داشت.

ایران در مسابقه دوم هم نتوانست قرقیزستان را شکست دهد. مرتضی پورعلی‌گنجی در دقیقه ۷۹ ایران را پیش انداخت، اما حریف در دقیقه ۸۹ بازی را یک بر یک کرد.

حاصل دو مسابقه فقط یک امتیاز بود.

ایران پشت سر ویتنام و قرقیزستان در رتبه سوم قرار گرفت و از همان مرحله گروهی حذف شد؛ آن هم در گروهی که تنها سه تیم داشت.

این اولین هشدار جدی بود که ناکامی فوتبال امید دیگر صرفاً نتیجه یک مسابقه نزدیک نیست.

۲۰۱۸؛ صدرنشینی عجیب و برخورد با کره‌جنوبی

در جاکارتا ۲۰۱۸ تیم امید با زلاتکو کرانچار وارد مسابقات شد.

ایران ابتدا با عربستان بدون گل مساوی کرد، سپس کره‌شمالی را ۳ بر صفر شکست داد. در دیدار سوم اما در اتفاقی غیرمنتظره ۲ بر صفر به میانمار باخت. با وجود این شکست، تفاضل گل بهتر باعث شد ایران با چهار امتیاز به‌عنوان صدرنشین گروه صعود کند.

همین صدرنشینی اما ایران را در مرحله یک‌هشتم نهایی به کره‌جنوبی رساند؛ تیمی که سون هیونگ‌مین را نیز در اختیار داشت.

کره با گل‌های هوانگ اوی‌جو و لی سئونگ‌وو ۲ بر صفر ایران را شکست داد و تیم کرانچار خیلی زود از جدول خارج شد. یونهاپ نتیجه و صعود کره به یک‌چهارم نهایی را همان زمان تأیید کرد.

ایران در آن دوره حتی به مرحله یک‌چهارم نهایی هم نرسید و انتظار مدال برای سومین دوره متوالی ادامه پیدا کرد.

۲۰۲۲؛ همه‌چیز آماده بود، هنگ‌کنگ سد راه شد

بازی‌های آسیایی هانگژو که به دلیل همه‌گیری کرونا با یک سال تأخیر در ۲۰۲۳ برگزار شد، بار دیگر امیدهایی ایجاد کرد.

تیم رضا عنایتی مرحله گروهی را بدون شکست پشت سر گذاشت؛ ایران با عربستان صفر بر صفر مساوی کرد و سپس ویتنام را ۴ بر صفر و مغولستان را ۳ بر صفر شکست داد.

در یک‌هشتم نهایی نیز تایلند با نتیجه ۲ بر صفر کنار رفت؛ ارسلان مطهری و یاسین سلمانی گل‌های ایران را زدند و تیم امید به جمع هشت تیم نهایی رسید.

مسیر تا نیمه‌نهایی روی کاغذ مناسب به نظر می‌رسید. حریف ایران هنگ‌کنگ بود.

اما در دقیقه ۴۷ «پون» گل زد و همان یک گل برای پایان کار ایران کافی بود. تیم امید یک بر صفر شکست خورد و دوباره درست در آستانه ورود به منطقه مدال حذف شد.

چهارمین دوره بدون مدال نیز ثبت شد.

۲۰۲۶؛ از صدر گروه تا شکست ۴ بر یک

ناگویا اما شاید از نظر شکل حذف با همه دوره‌های قبل متفاوت باشد.

ایران در گروه B با چین، امارات و کره‌شمالی قرار داشت. به دلیل کاهش تعداد تیم‌های فوتبال مردان به ۱۵ تیم، مسابقات در چهار گروه برگزار شد و دو تیم اول هر گروه مستقیماً به مرحله یک‌چهارم نهایی صعود می‌کردند.

شاگردان حسین عبدی کارشان را با برد ۳ بر یک مقابل امارات آغاز کردند و سپس مقابل چین صفر بر صفر مساوی کردند.

چهار امتیاز از دو بازی، ایران را پیش از مسابقه آخر در موقعیتی مناسب قرار داده بود.

حتی شروع دیدار با کره‌شمالی نیز امیدوارکننده بود. امیرحسین حسین‌زاده در دقیقه ۱۷ گل اول را برای ایران زد، اما از آنجا همه‌چیز تغییر کرد. کره‌شمالی دو بار پیش از پایان نیمه نخست گل زد و در نیمه دوم نیز دو گل دیگر به ثمر رساند.

نتیجه پایانی: کره‌شمالی ۴ - ایران یک.

ایران با چهار امتیاز سوم شد و حتی به جمع هشت تیم پایانی نرسید.

پنج دوره، پنج شکل متفاوت از شکست

مرور این ۲۰ سال یک نکته مهم را آشکار می‌کند؛ ایران هر بار به یک شکل حذف شده است.

در ۲۰۱۰ چند دقیقه پایانی مسابقه رده‌بندی مدال را از دست داد. در ۲۰۱۴ اصلاً از یک گروه سه تیمی عبور نکرد. در ۲۰۱۸ پس از صدرنشینی در اولین مرحله حذفی مقابل کره‌جنوبی شکست خورد. در ۲۰۲۲ به جمع هشت تیم رسید اما مقابل هنگ‌کنگ حذف شد. و در ۲۰۲۶ در حالی که پیش از مسابقه آخر چهار امتیاز داشت و گل اول را هم زده بود، چهار گل از کره‌شمالی خورد.

این تفاوت‌ها اتفاقاً مسئله را جدی‌تر می‌کند.

اگر ناکامی‌ها همیشه مقابل قدرت‌های اول آسیا اتفاق می‌افتاد، می‌شد آن را به فاصله فنی نسبت داد. اما طی این پنج دوره، نام تیم‌هایی مانند ویتنام، قرقیزستان، میانمار، هنگ‌کنگ و کره‌شمالی نیز در میان تیم‌هایی دیده می‌شود که مستقیم یا غیرمستقیم در حذف ایران نقش داشته‌اند.

آخرین نسل مدال‌آور حالا نزدیک ۴۰ ساله است

فاصله زمانی به‌قدری طولانی شده که بازیکنان تیم برنز دوحه ۲۰۰۶ اکنون مدت‌هاست دوران جوانی فوتبالی خود را پشت سر گذاشته‌اند.

آن تیم چهره‌هایی مانند سیدجلال حسینی، پژمان منتظری، خسرو حیدری، مازیار زارع، محمد نوری، حسین ماهینی، مهرداد پولادی و آرش برهانی را در اختیار داشت؛ بازیکنانی که بعدها بخش مهمی از فوتبال باشگاهی و ملی ایران شدند.

از این منظر، بازی‌های آسیایی فقط یک مسابقه برای کسب مدال نیست.

این تورنمنت باید فرصتی برای ساختن نسلی باشد که چند سال بعد در تیم ملی بزرگسالان نقش پیدا کند. در دوره‌های مختلف نیز ایران بازیکنان شناخته‌شده زیادی را به این مسابقات برده، اما محصول تیمی آن بعد از ۲۰۰۶ هرگز روی سکو نرفته است.

مسئله فقط حسین عبدی و ناگویا نیست

شکست ۴ بر یک طبیعتاً مسئولیت مستقیم فنی برای کادر حسین عبدی ایجاد می‌کند. خود او نیز پس از مسابقه نتیجه را غیرقابل قبول دانست، از اشتباهات فردی و بی‌نظمی دفاعی گفت و عذرخواهی کرد.

اما محدود کردن کل بحث به یک سرمربی ساده‌سازی ماجراست.

از آخرین مدال ایران تاکنون مربیان مختلف داخلی و خارجی آمده‌اند؛ رنه سیموئز رفت، غلامحسین پیروانی، نلو وینگادا، زلاتکو کرانچار، رضا عنایتی و حالا حسین عبدی هر کدام تیمی متفاوت در اختیار داشته‌اند.

با این حال نتیجه نهایی ثابت مانده است: بدون مدال.

وقتی یک ناکامی در پنج دوره، با پنج نسل و چندین کادر فنی مختلف تکرار می‌شود، طبیعتاً مسئله باید فراتر از تصمیمات ۹۰ دقیقه‌ای یک مسابقه بررسی شود؛ از انتخاب و آماده‌سازی تیم و تعداد اردوها گرفته تا هماهنگی با باشگاه‌ها، ساختار رده‌های پایه و توانایی آماده کردن بازیکنان جوان برای مسابقات پرفشار.

ناگویا؛ پنجمین خط روی دفتر حسرت

تیم امید ایران در سال ۲۰۰۶ آخرین بار روی سکوی بازی‌های آسیایی ایستاد. از آن روز تا شکست چهار بر یک برابر کره‌شمالی دقیقاً یک نسل فوتبالی گذشته است.

گوانگژو با رتبه چهارم تمام شد؛ اینچئون با حذف از گروه، جاکارتا در یک‌هشتم نهایی، هانگژو در یک‌چهارم نهایی و ناگویا دوباره در همان مرحله گروهی.

پنج دوره، پنج حذف و صفر مدال.

شاید تلخ‌ترین تفاوت ناگویا با برخی ناکامی‌های قبلی همین باشد که ایران حتی فرصت رسیدن به مرحله حذفی را هم از دست داد؛ آن هم در تورنمنتی که فقط کافی بود بین چهار تیم گروه در جمع دو تیم اول قرار بگیرد.

حالا انتظار مدال فوتبال ایران در بازی‌های آسیایی حداقل تا دوره ۲۰۳۰ دوحه ادامه خواهد داشت؛ شهری که نامش یادآور آخرین مدال تیم امید است.

اگر ایران در ۲۰۳۰ هم روی سکو نرود، فاصله میان دو مدال فوتبال کشور در بازی‌های آسیایی از مرز ۲۴ سال عبور خواهد کرد؛ آماری که برای فوتبالی با سابقه قهرمانی در این رقابت‌ها، بیشتر از یک ناکامی مقطعی به یک بحران تاریخی شباهت پیدا کرده است.