پزشکیان پس از بازگشت از نیویورک چه گفت؟ از ۳۰ تا ۴۰ دیدار عراقچی تا پیام ایران درباره مذاکره با آمریکا

سفر مسعود پزشکیان به نیویورک در فضایی کاملاً متفاوت از حضورهای معمول رؤسای جمهور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل انجام شد. ادامه درگیری ایران و آمریکا، مسئله تنگه هرمز، برنامه هسته‌ای و فشارهای اقتصادی باعث شده بود بخش مهمی از نگاه‌ها در نیویورک به مواضع تهران و واشنگتن دوخته شود.

پزشکیان پس از بازگشت به تهران اعلام کرد که در جریان این سفر، علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، مجموعه‌ای از ملاقات‌های سیاسی، رسانه‌ای و کارشناسی انجام داده و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز «۳۰ تا ۴۰ دیدار» با وزیران خارجه و دیگر مقام‌ها داشته است. ریاست‌جمهوری ایران همچنین اعلام کرده عراقچی پس از بازگشت پزشکیان نیز در آمریکا مانده تا رایزنی‌ها را ادامه دهد.

مهم‌ترین پیام پزشکیان پس از سفر نیویورک چه بود؟

یکی از روشن‌ترین بخش‌های سخنان رئیس‌جمهور، تأکید هم‌زمان بر «مذاکره» و «رد فشار» بود.

پزشکیان گفت ایران گفت‌وگو را ادامه می‌دهد تا این تصور ایجاد نشود که تهران از مذاکره هراس دارد، اما از نگاه دولت ایران، اعتماد تنها زمانی شکل می‌گیرد که توافق‌ها و تعهدات بین‌المللی از سوی همه طرف‌ها اجرا شوند. او تأکید کرد تهران چیزی فراتر از حقوقی که برای خود در چارچوب قوانین بین‌المللی قائل است مطالبه نمی‌کند.

این موضع با سخنان او در خود نیویورک نیز همخوان بود. رویترز گزارش کرد پزشکیان در سخنرانی ۲۳ سپتامبر در مجمع عمومی چند بار بر آمادگی ایران برای حل اختلافات از طریق مذاکره تأکید کرد، اما در عین حال گفت تهران در برابر فشار آمریکا تسلیم نخواهد شد. او همچنین بار دیگر اعلام کرد ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و بر حق برخورداری از فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز تأکید کرد.

واکنش پزشکیان به سخنان ترامپ در سازمان ملل

رئیس‌جمهور ایران پس از بازگشت گفت محتوای سخنرانی او در مجمع عمومی تا حدی تحت تأثیر اظهارات دونالد ترامپ در روز قبل قرار گرفته است.

ترامپ در سخنرانی خود موضعی بسیار سخت علیه تهران اتخاذ کرده و گفته بود در صورت نرسیدن به توافق، امکان تشدید اقدامات علیه ایران وجود دارد. پزشکیان یک روز بعد این رویکرد را «قلدرمآبانه» توصیف کرد و گفت فشار نظامی نمی‌تواند ایران را به تسلیم وادار کند.

با این حال، پیام‌های دو طرف در نیویورک صرفاً تهدیدآمیز نبود. ترامپ روز ۲۲ سپتامبر در حاشیه مجمع عمومی تأیید کرد که ارتباط و گفت‌وگو با ایران ادامه دارد و گفت تصور می‌کند در نهایت امکان دستیابی به توافق وجود دارد. او هم‌زمان بر موضع آمریکا مبنی بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید کرد.

این دو خط موازی—ادامه تماس‌ها و هم‌زمان بالا بودن سطح تهدیدها—یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دیپلماسی ایران و آمریکا در هفته نیویورک بود.

پزشکیان در نیویورک با چه کسانی دیدار کرد؟

براساس گزارش رسمی ریاست‌جمهوری، پزشکیان در جریان سفر خود با رؤسای جمهور سوئیس و بنگلادش و نخست‌وزیران نروژ، لبنان، هلند، پاکستان، ارمنستان و قطر دیدار کرد. ملاقات با رئیس شورای اروپا و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز در برنامه او قرار داشت.

او همچنین با مدیران رسانه‌های بین‌المللی، اندیشکده‌ها، نخبگان آمریکایی و گروهی از ایرانیان مقیم آمریکا دیدار کرد. تصاویر رویترز نیز ملاقات پزشکیان و گوترش در مقر سازمان ملل را در ۲۵ سپتامبر ثبت کرده‌اند.

پزشکیان در مسیر حرکت به نیویورک نیز برای سوخت‌گیری در الجزایر توقف داشت و طبق گزارش رسمی دولت، در همان فرصت با وزیر کشور الجزایر ملاقات کرد.

پرونده تنگه هرمز؛ اختلاف اصلی ایران و آمریکا همچنان باقی است

در حالی که پزشکیان پس از بازگشت بر ادامه گفت‌وگو تأکید کرد، تحولات روز شنبه نشان داد رسیدن به توافق همچنان دشوار است.

رویترز گزارش داد ایران در نیویورک پیشنهادی را از طریق میانجی‌گری قطر مطرح کرده بود که براساس آن، امکان بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیری‌ها ظرف یک دوره هفت‌روزه بررسی می‌شد. عباس عراقچی نیز روز جمعه گفته بود در صورت پذیرش آمریکا، زمینه برای ورود به مذاکرات گسترده‌تر فراهم می‌شود.

اما دونالد ترامپ روز شنبه ۲۶ سپتامبر اعلام کرد این پیشنهاد را رد کرده است. به گفته رویترز، ترامپ در عین رد طرح موجود همچنان از اصل دستیابی به توافق سخن گفت، اما ارزیابی دو طرف از شروط و ترتیب اقدامات فاصله زیادی با یکدیگر دارد.

بنابراین سفر نیویورک اگرچه کانال‌های دیپلماتیک را فعال نگه داشت، اما دست‌کم تا زمان بازگشت پزشکیان به تهران به توافق نهایی منجر نشد.

مسئله حملات نظامی در سخنان پزشکیان

بخش قابل‌توجهی از سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل و نشست خبری پس از سفر به انتقاد از اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل اختصاص داشت.

او آمریکا و اسرائیل را مسئول هدف قرار گرفتن غیرنظامیان و زیرساخت‌های ایران دانست و این اقدامات را در تضاد با ادعاهای حقوق بشری واشنگتن توصیف کرد. اینها مواضع و اتهامات مطرح‌شده از سوی دولت ایران است.

رویترز نیز درباره یکی از مهم‌ترین موارد مورد اشاره ایران، یعنی حمله به مدرسه‌ای در میناب، نوشته است که بررسی اولیه داخلی ارتش آمریکا احتمال داده نیروهای آمریکایی مسئول آن حمله بوده‌اند؛ با این حال پنتاگون نتیجه نهایی تحقیقات خود را به‌طور عمومی منتشر نکرده است.

آمریکا در مقابل، ایران را به بی‌ثبات‌سازی منطقه و حمایت از گروه‌های مسلح متهم می‌کند و مهار برنامه هسته‌ای ایران را از اهداف اصلی سیاست خود اعلام کرده است. تهران این اتهامات را رد کرده و می‌گوید برنامه هسته‌ای آن ماهیت صلح‌آمیز دارد.

چرا پزشکیان روی «وحدت داخلی» تأکید کرد؟

یکی دیگر از محورهای نشست خبری پس از بازگشت، مسئله انسجام داخلی بود. پزشکیان گفت در دیدارهای خارجی برخی طرف‌ها به دنبال نشانه‌هایی از اختلاف میان نهادهای مختلف ایران بوده‌اند و از نظر او حفظ وحدت داخلی برای مقابله با فشارهای خارجی اهمیت اساسی دارد.

این بخش از سخنان او بیش از آنکه صرفاً پیام خارجی باشد، مخاطب داخلی نیز داشت. دولت در شرایطی با چالش‌های سیاست خارجی مواجه است که آثار اقتصادی جنگ، تحریم و اختلال در تجارت نیز بر اقتصاد ایران فشار وارد کرده است. رویترز گزارش کرده که افزایش قیمت‌ها، کاهش تجارت و فشار بر درآمد خانوارها از پیامدهای مهم شرایط کنونی اقتصاد ایران هستند.

دستاورد سفر نیویورک؛ گفت‌وگو ادامه دارد اما اختلاف‌ها پابرجاست

جمع‌بندی تحولات چند روز گذشته نشان می‌دهد سفر پزشکیان سه نتیجه مشخص داشته است: نخست، ایران مواضع خود درباره جنگ، برنامه هسته‌ای و شروط مذاکره را در بالاترین سطح مجمع عمومی مطرح کرد؛ دوم، مجموعه گسترده‌ای از دیدارهای دوجانبه و رایزنی‌های وزیر خارجه انجام شد؛ و سوم، کانال‌های غیرمستقیم گفت‌وگو با آمریکا همچنان فعال باقی ماندند.

اما در مقابل، اختلاف بنیادی بر سر شروط پایان درگیری، تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای حل نشده است. تازه‌ترین تحول نیز رد پیشنهاد هفت‌روزه ایران از سوی ترامپ است؛ اتفاقی که نشان می‌دهد میان «آمادگی برای مذاکره» و «رسیدن به توافق» هنوز فاصله قابل‌توجهی وجود دارد.

در نتیجه، مهم‌ترین پیام سفر نیویورک پزشکیان را می‌توان ادامه هم‌زمان دو مسیر دانست: تأکید تهران بر مقاومت در برابر فشار و در عین حال باز نگه داشتن درِ دیپلماسی. اینکه این رویکرد در هفته‌های آینده به توافق عملی منتهی شود یا دوباره تنش‌ها افزایش یابد، به چگونگی نزدیک شدن مواضع تهران و واشنگتن درباره شروط توقف درگیری و پرونده هسته‌ای بستگی خواهد داشت.