هشدار تند حمید درخشان پس از شکست تیم ملی؛ «هنوز با تاکتیک‌های دهه ۷۰ و ۸۰ کار می‌کنیم»

انتقاد حمید درخشان در شرایطی مطرح شده که تیم ملی ایران روز ۲۴ سپتامبر در دیداری دوستانه در فرغانه با نتیجه ۳ بر یک مقابل ازبکستان شکست خورد. الدار شومورودوف دو بار برای میزبان گل زد و حسین نورچائف نیز در وقت‌های تلف‌شده گل سوم را به ثمر رساند. گل ایران نیز روی گل‌به‌خودی بازیکن ازبکستان ثبت شد.

درخشان معتقد است تقلیل چنین نتایجی به کمبود زمان اردو، یک مسابقه بد یا اشتباه چند بازیکن، مانع دیدن مسئله بزرگ‌تر می‌شود. او در اظهارات اخیر خود تأکید کرده فوتبال ایران از نظر استعداد انسانی فقیر نیست، اما کیفیت سازماندهی، آموزش و اجرای تاکتیکی با ظرفیت بازیکنان تناسب ندارد. او حتی گفته تیم‌های ایرانی در مواردی هنوز با منطق و تاکتیک‌هایی کار می‌کنند که به دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شمسی نزدیک است.

این نگاه، مسئله را از «چه کسی سرمربی تیم ملی باشد؟» به پرسشی بنیادی‌تر می‌برد: مربیان ایرانی در چه ساختاری آموزش می‌بینند و پس از دریافت مدرک چگونه ارزیابی می‌شوند؟

انتقاد از پرولایسنس؛ مدرک مربیگری کافی نیست

یکی از مهم‌ترین محورهای صحبت درخشان، دوره‌های حرفه‌ای مربیگری است. او می‌گوید برگزاری دوره و صدور مدرک زمانی ارزشمند است که در کیفیت تمرین، طراحی بازی، تصمیم‌گیری مربی و در نهایت نمایش تیم‌ها اثر قابل مشاهده داشته باشد.

این انتقاد با فلسفه‌ای که خود کنفدراسیون فوتبال آسیا برای آموزش مربیان تعریف کرده، فاصله چندانی ندارد. AFC رسماً اعلام می‌کند هدف برنامه آموزش مربیان صرفاً ارائه مدرک نیست؛ بلکه پرورش شایستگی‌های اصلی، تفکر مستقل، خلاقیت، حل مسئله، خودارزیابی و کسب تجربه عملی است. فدراسیون‌های عضو مسئول برگزاری دوره‌های B، A و Pro هستند، اما باید این دوره‌ها را مطابق مقررات و استانداردهای کنوانسیون مربیگری AFC اجرا کنند.

کنفدراسیون آسیا در سال ۲۰۲۶ نیز برنامه‌های تازه‌ای برای ارتقای آموزش مربیان و توسعه مربی‌مدرسان معرفی کرده و بر به‌روزرسانی استانداردهای Coaching Convention تأکید داشته است.

در نتیجه، بحثی که درخشان مطرح می‌کند فقط افزایش تعداد کلاس‌ها نیست؛ موضوع کیفیت خروجی و استمرار آموزش پس از دریافت مدرک است.

ایران هنوز در سطح A کنوانسیون مربیگری AFC قرار دارد

یکی از داده‌های مهم در ارزیابی وضعیت فعلی فوتبال ایران، طبقه‌بندی رسمی AFC است.

در شماره ژانویه ۲۰۲۶ مجله تخصصی Coaches Circle کنفدراسیون فوتبال آسیا، فدراسیون فوتبال ایران در سطح A کنوانسیون مربیگری AFC قرار دارد. کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، قطر، عربستان، امارات و ازبکستان در فهرست اعضای Pro Level هستند. 

گزارش فعالیت کنگره AFC در سال ۲۰۲۶ نیز تصریح می‌کند که ایران در کنار قرقیزستان و میانمار به دنبال ارتقا از سطح A به Pro است و بازدیدهای ارزیابی مربوط به این فرآیند هنوز باید برنامه‌ریزی شود. 

این موضوع به معنای آن نیست که نتیجه یک مسابقه را بتوان مستقیماً به سطح کنوانسیون مربیگری نسبت داد؛ فوتبال تابع مجموعه بزرگی از عوامل است. اما این داده نشان می‌دهد بحث درباره اصلاح ساختار آموزش مربیان صرفاً یک انتقاد شخصی نیست و ایران از نظر چارچوب نهادی آموزش مربیگری نیز هنوز در مسیر رسیدن به بالاترین سطح مورد تأیید AFC قرار دارد.

جالب‌تر اینکه ازبکستان، تیمی که ایران را ۳ بر یک شکست داد، در فهرست اعضای سطح Pro کنوانسیون AFC حضور دارد. 

چرا ازبکستان به یک هشدار جدی برای فوتبال ایران تبدیل شده است؟

ازبکستان در سال‌های اخیر دیگر حریفی نیست که ایران بتواند صرفاً با اتکا به سابقه تاریخی برابر آن وارد زمین شود.

نتایج رویارویی‌های اخیر نیز این تغییر را نشان می‌دهد. ایران در مقدماتی جام جهانی مقابل ازبکستان یک تساوی بدون گل و یک تساوی ۲ بر ۲ داشت، فینال کافا ۲۰۲۵ را پس از وقت اضافه یک بر صفر واگذار کرد، در دیدار دوستانه نوامبر ۲۰۲۵ نیز مسابقه بدون گل تمام شد و ازبکستان در ضربات پنالتی برنده شد؛ تازه‌ترین دیدار نیز با پیروزی ۳ بر یک ازبک‌ها خاتمه پیدا کرد. 

درخشان از همین روند به‌عنوان نشانه‌ای برای ضرورت تغییر ساختاری استفاده می‌کند. از دید او، فاصله رقبا با فوتبال ایران در حال کاهش یا حتی معکوس شدن است و ادامه اتکا به تجربه و استعداد فردی نمی‌تواند برای همیشه این شکاف را جبران کند.

«فقر تاکتیکی» دقیقاً یعنی چه؟

فقر تاکتیکی فقط به معنی استفاده از آرایش ۴-۴-۲ یا ۴-۳-۳ نیست. فوتبال مدرن بیش از عددهای آرایش اولیه به نحوه اجرای اصول بازی وابسته است.

یک تیم باید بداند چگونه از عقب زمین بازی‌سازی کند، در چه نقطه‌ای پرس را آغاز کند، هنگام از دست دادن توپ چه واکنشی داشته باشد، چگونه بین خطوط فضا بسازد و در زمان حمله چه الگوهایی برای رساندن توپ به منطقه خطر داشته باشد.

همین نکته در صحبت‌های درخشان نیز دیده می‌شود. او پیش‌تر گفته بود مشکل این نیست که مربیان نام سیستم‌ها را نمی‌دانند؛ مسئله آن است که بازیکن باید مفهوم و جزئیات اجرای آن سیستم را درک کند. او پس از شکست مقابل ازبکستان حتی از نبود برنامه اولیه روشن صحبت کرده و گفته بحث «پلن B» زمانی معنا پیدا می‌کند که تیم ابتدا پلن A مشخصی داشته باشد.

از این منظر، گل‌زنی یا خلق موقعیت صرفاً نتیجه خلاقیت یک مهاجم نیست؛ باید محصول الگوی تکرارشده در تمرین باشد.

فلسفه بازی؛ حلقه گمشده‌ای که درخشان روی آن دست گذاشت

درخشان بر مفهوم «فلسفه بازی» تأکید دارد؛ مفهومی که در باشگاه‌های بزرگ جهان به هویت فنی تیم تبدیل شده است.

فلسفه بازی مشخص می‌کند تیم چگونه می‌خواهد مالک توپ باشد، بدون توپ چه رفتاری داشته باشد، چگونه از دفاع به حمله برسد و بازیکنان در موقعیت‌های تکرارشونده چه تصمیم‌هایی بگیرند. این فلسفه باید از تمرینات روزانه تا فوتبال پایه و انتخاب بازیکن امتداد داشته باشد.

اگر یک تیم در هر مسابقه بر اساس توانایی فردی بازیکنان و اتفاقات بازی راه‌حل پیدا کند، ممکن است در برخی مسابقات نتیجه بگیرد، اما استمرار موفقیت دشوارتر خواهد شد.

همین مسئله یکی از محورهای اصلی انتقاد درخشان است؛ ایران بازیکنان مستعد دارد، اما سؤال این است که ساختار فوتبال تا چه اندازه می‌تواند این استعدادها را درون یک مدل مشخص و قابل تکرار قرار دهد.

شکست ۳ بر یک، زنگ خطر قبل از بازی‌های مهم‌تر؟

نتیجه دوستانه با ازبکستان به خودی خود مسابقه‌ای رسمی یا تعیین‌کننده نبود، اما زمان وقوع آن باعث شده بحث کیفیت فنی تیم ملی اهمیت بیشتری پیدا کند.

ایران پس از این مسابقه برنامه آماده‌سازی خود را ادامه می‌دهد و نتیجه دیدار دوستانه نباید به تنهایی مبنای قضاوت درباره آینده تیم باشد. اما از سوی دیگر، مسابقات تدارکاتی دقیقاً برای آشکار شدن نقاط ضعف فنی برگزار می‌شوند و نادیده گرفتن اشکالات به دلیل دوستانه بودن مسابقه نیز کمکی به آماده‌سازی نمی‌کند.

ازبکستان در بازی اخیر توانست با سه گل ایران را شکست دهد و نورچائف نیز پس از مسابقه از تغییرات تاکتیکی تیمش و کیفیت بالای دیدار صحبت کرد. 

همین جزئیات است که به بحث درخشان درباره برنامه‌ریزی تاکتیکی وزن بیشتری می‌دهد.

نسخه درخشان برای خروج فوتبال ایران از بن‌بست

جمع‌بندی اظهارات حمید درخشان روشن است: تغییر مربی یا افزایش تعداد دوره‌های آموزشی به‌تنهایی کافی نیست.

آنچه او مطالبه می‌کند، اتصال آموزش به ارزیابی واقعی، سخت‌گیری در اعطای مدارک سطح بالا، به‌روزرسانی مستمر دانش مربیان، تعریف فلسفه بازی و انتقال این اصول به فوتبال پایه است.

داده‌های AFC نیز نشان می‌دهد ارتقای آموزش مربیان در آسیا به یک رقابت جدی تبدیل شده است؛ تعداد اعضای سطح Pro کنوانسیون مربیگری از ۲۰ به ۲۵ فدراسیون افزایش یافته و ایران نیز برای ورود به همین سطح در انتظار فرآیند ارزیابی است. 

بنابراین هشدار درخشان را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: داشتن بازیکن مستعد بدون ساختار آموزشی مدرن، تضمینی برای ماندن در سطح اول فوتبال آسیا نیست.