فولاد ایرانیان
قیمت سیبزمینی دوباره اوج گرفت؛ فاصله ۶۹ تا ۱۳۵ هزار تومانی بازار | ارزانی از چه زمانی شروع میشود؟
تنها چند روز پس از آنکه عرضه تنظیمبازاری قرار بود قیمت سیبزمینی را مهار کند، این محصول پرمصرف دوباره در برخی خردهفروشیهای تهران با قیمت ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان عرضه میشود؛ آن هم در شرایطی که سقف قیمت در میدان مرکزی حدود ۸۵ هزار تومان و نرخ تعیینشده برای سیبزمینی تنظیمبازاری ۶۹ هزار تومان است. فعالان صنفی افزایش چهاربرابری هزینه تولید، کاهش عملکرد مزارع به دلیل کمآبی و قطعی برق، افت عرضه و نگهداری بخشی از محصول در انبارها را دلایل اصلی آشفتگی فعلی میدانند. با این حال، ورود محصولات پاییزه از نیمه مهر میتواند ورق بازار را برگرداند.
۲۲:۰۳ - ۰۷ مهر ۱۴۰۵
وانانیوز|
بازار سیبزمینی در شروع مهر ۱۴۰۵ تصویری عجیب دارد؛ یک محصول واحد با سه سطح قیمتی کاملاً متفاوت در بازار دیده میشود.
سیبزمینی تنظیمبازاری قرار است با قیمت حدود ۶۰ هزار تومان در اختیار مغازهداران قرار گیرد و با نرخ حدود ۶۹ هزار تومان به دست مصرفکننده برسد. در مقابل، قیمت بار معمولی در میدان مرکزی میوه و ترهبار بین حدود ۸۰ تا ۸۵ هزار تومان گزارش شده و در برخی خردهفروشیهای سطح شهر قیمتها به ۱۱۰ تا ۱۳۵ هزار تومان نیز رسیده است.
همین اختلاف قیمت نشان میدهد بحران فعلی فقط به کاهش تولید محدود نیست و وضعیت شبکه توزیع نیز بخش مهمی از ماجراست.
اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران، تأکید کرده که در میدان مرکزی قیمت بالاتر از حدود ۸۵ هزار تومان وجود ندارد و عرضه هر کیلو سیبزمینی با قیمت ۱۳۰ یا ۱۳۵ هزار تومان در سطح شهر نیازمند نظارت دستگاههای مسئول است.
سیبزمینی ارزان شده بود؛ چرا دوباره گران شد؟
اواخر شهریور نشانههایی از آرام شدن بازار دیده میشد.
علی برابری، سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی، ۲۸ شهریور اعلام کرده بود افزایش ورود سیبزمینی به میدان مرکزی باعث شده قیمت خردهفروشی از حدود ۷۳ هزار تومان به ۶۹ هزار تومان کاهش پیدا کند.
اما این آرامش دوام زیادی نداشت.
در روزهای نخست مهر، عرضه دوباره کاهش یافت و همزمان کیفیت بخشی از محصولات موجود نیز مورد انتقاد مصرفکنندگان قرار گرفت. گزارشهای میدانی از عرضه بارهای لکهدار، ضربهخورده یا دارای نشانههای ماندگی خبر میدهند؛ وضعیتی که عجیبتر از همه این است که همین محصولات نیز با نرخهای بالا به فروش میرسند.
طیبه صفری، رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران، تأکید کرده کیفیت پایین محصول را نمیتوان فقط متوجه مغازهدار دانست، زیرا خردهفروش بار را از میدان خریداری میکند و امکان خرید مستقیم و تفکیک کامل محصول از کشاورز را ندارد.
هزینه تولید سیبزمینی چهار برابر شد
یکی از مهمترین توضیحات برای رشد قیمت، از مبدأ تولید میآید.
براساس گفته اکبر یاوری، هزینه تولید سیبزمینی در مقایسه با سال گذشته حدود چهار برابر شده است. افزایش هزینه نهادهها، حملونقل، آبیاری، نیروی انسانی و سایر هزینههای تولید سبب شده برخی کشاورزان حتی توان مالی لازم برای کشت در سطح گذشته را نداشته باشند.
یاوری هزینه تمامشده هر کیلو سیبزمینی برای کشاورز را حدود ۵۰ هزار تومان اعلام کرده است. بنابراین حتی پیش از اضافه شدن هزینه حمل، میدان بار و خردهفروشی، قیمت پایه محصول نسبت به سالهای گذشته در سطح بالایی قرار دارد.
این نکته نشان میدهد حتی با افزایش عرضه در نیمه دوم مهر نیز انتظار بازگشت قیمتها به نرخهای بسیار پایین گذشته چندان واقعبینانه نیست. افزایش محصول میتواند حباب ناشی از کمبود را کاهش دهد، اما بخش افزایش قیمت ناشی از هزینه تولید احتمالاً ماندگارتر خواهد بود.
تولید در هر هکتار از ۴۰ تن به ۲۵ تا ۳۰ تن رسید
عامل دوم، افت قابلتوجه بهرهوری مزارع است.
طبق اظهارات رئیس اتحادیه بارفروشان، کمآبی و قطعی برق به تولید سیبزمینی آسیب زده است. در سالهای گذشته برداشت برخی مزارع در هر هکتار حدود ۴۰ تن بوده، اما امسال این عدد به حدود ۲۵ تا ۳۰ تن کاهش پیدا کرده است.
کاهش تولید در هر هکتار به معنای عرضه کمتر با همان سطح زیر کشت است. از سوی دیگر، اگر هزینه تولید افزایش یافته باشد، کشاورز برای جبران هزینههای خود نیز تمایل کمتری به عرضه محصول با نرخ پایین خواهد داشت.
ترکیب این دو عامل ــ کاهش تولید و رشد هزینهها ــ زمینه ایجاد فشار صعودی بر قیمت را فراهم کرده است.
عرضه قطرهچکانی سیبزمینی هم قیمت را بالا برد؟
عامل دیگری که فعالان بازار به آن اشاره میکنند، شیوه عرضه محصول از سوی برخی تولیدکنندگان است.
یاوری میگوید کشاورزان معمولاً هنگام برداشت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد محصول را روانه بازار میکنند و بخشی از سیبزمینی را برای ماههای آینده در انبار نگه میدارند. در دورهای که بازار با کمبود روبهروست، این رفتار میتواند عرضه لحظهای را محدودتر کند.
البته نگهداری محصول برای عرضه در ماههای بعد بخشی طبیعی از چرخه بازار محصولات کشاورزی است؛ زیرا اگر تمام تولید در یک مقطع وارد بازار شود، احتمال سقوط شدید قیمت در فصل برداشت و کمبود محصول در ماههای بعد افزایش پیدا میکند.
مشکل زمانی ایجاد میشود که کاهش عرضه طبیعی با افت تولید و افزایش تقاضا همزمان شود. در چنین شرایطی، ورود قطرهچکانی محصول میتواند نوسان قیمت را تشدید کند.
اختلاف قیمت میدان تا مغازه؛ ۱۳۵ هزار تومان از کجا میآید؟
یکی از جدیترین ابهامهای بازار فعلی، فاصله میان قیمت میدان مرکزی و برخی مغازههاست.
رئیس اتحادیه بارفروشان گفته است خردهفروش براساس ضوابط میتواند حداکثر ۳۵ درصد به قیمت فاکتور خرید خود اضافه کند. او بر همین اساس فروش سیبزمینی با نرخ ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان را در شرایطی که سقف قیمت میدان حدود ۸۵ هزار تومان است، غیرقابل توجیه دانسته و خواستار ورود تعزیرات و بازرسان اصناف شده است.
این موضوع اهمیت نظارت را بیشتر میکند. حتی اگر کمبود محصول افزایش قیمت در میدان را توضیح دهد، تمام اختلاف مشاهدهشده در خردهفروشی را نمیتوان فقط به هزینه تولید نسبت داد.
بازار سیبزمینی در حال حاضر همزمان با دو مسئله روبهروست: کمبود نسبی عرضه در مبدأ و اختلاف قابلتوجه قیمت در زنجیره توزیع.
سیبزمینی تنظیمبازاری ۶۹ هزار تومانی چرا مشکل را حل نکرد؟
در روزهای اخیر وزارت جهاد کشاورزی و تشکلهای صنفی عرضه تنظیمبازاری را آغاز کردهاند. طبق اعلام اتحادیه، محصول با حدود ۶۰ هزار تومان تحویل فروشندگان منتخب میشود و باید حدود ۶۹ هزار تومان به مصرفکننده برسد.
اما تنظیم بازار فقط زمانی قادر به کنترل قیمت عمومی است که حجم عرضه آن به اندازهای باشد که روی کل بازار اثر بگذارد.
اگر در یک سمت تعدادی واحد محصول ۶۹ هزار تومانی عرضه کنند اما بخش عمده تقاضا همچنان از بازار آزاد ۸۰ تا ۱۳۵ هزار تومانی تأمین شود، نرخ تنظیمبازاری بیشتر به یک قیمت حمایتی برای بخشی از مصرفکنندگان تبدیل میشود تا قیمت مرجع کل بازار.
از سوی دیگر، انتقاد از کیفیت همین محصول نیز میتواند اثربخشی سیاست را کاهش دهد. یاوری نیز گفته کیفیت بخشی از سیبزمینی تنظیمبازاری مطلوب نیست و همین موضوع باعث گلایه خریداران شده است.
قیمت سیبزمینی چه زمانی ارزان میشود؟
مهمترین امید بازار به شروع برداشتهای جدید در نیمه مهر است.
طبق توضیحات رئیس اتحادیه بارفروشان، وضعیت فعلی تا حد زیادی با محصول همدان مرتبط است. در ادامه، سیبزمینی پاییزه لرستان و کرمانشاه و برداشت مرحله دوم همدان، آذربایجان شرقی و اصفهان باید وارد بازار شود. اگر این محصولات از حدود ۱۵ مهر تا حداکثر ۲۷ مهر به بازار برسند، افزایش عرضه میتواند قیمت را در مسیر تعادل و کاهش قرار دهد.
بنابراین نیمه دوم مهر را میتوان مهمترین نقطه زمانی برای سنجش آینده بازار دانست.
اگر برداشت استانها مطابق برنامه و با حجم مناسب انجام شود، فشار فعلی عرضه کاهش خواهد یافت. اما اگر خشکسالی، مشکلات انرژی یا نگهداری محصول در انبار دوباره ورود بار را محدود کند، کاهش قیمت میتواند کمتر از انتظار باشد.
چشمانداز بازار؛ ارزانی محتمل است اما بازگشت به قیمتهای قدیمی نه
بازار سیبزمینی در ۷ مهر ۱۴۰۵ با یک تناقض جدی روبهروست؛ نرخ رسمی عرضه تنظیمبازاری ۶۹ هزار تومان است، میدان مرکزی سقفی نزدیک ۸۵ هزار تومان دارد، اما در برخی خردهفروشیها محصول با قیمت ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان به دست مردم میرسد.
در کوتاهمدت، افزایش عرضه تنظیمبازاری میتواند بخشی از التهاب را مهار کند، اما تغییر اصلی احتمالاً از نیمه مهر و با ورود محصولات جدید استانها رخ خواهد داد.
با این حال یک نکته نباید نادیده گرفته شود: حتی اگر کمبود موقت برطرف شود، افزایش چهاربرابری هزینههای تولید و افت عملکرد مزارع همچنان در قیمت نهایی باقی خواهد ماند.
بنابراین محتملترین سناریو برای نیمه دوم مهر، کاهش قیمت نسبت به قلههای ۱۳۰ و ۱۳۵ هزار تومانی و نزدیک شدن بازار به سطوح متعادلتر است؛ نه الزاماً بازگشت کامل سیبزمینی به قیمتهای سال گذشته.
بازار تا آن زمان بیش از هر چیز به دو عامل وابسته است: حجم واقعی محصولی که از استانهای تولیدکننده وارد میشود و میزان نظارت بر فاصله قیمت میدان مرکزی تا خردهفروشی. اگر هر دو عامل همزمان اصلاح شوند، موج فعلی گرانی میتواند فروکش کند؛ در غیر این صورت، سیبزمینی ۱۰۰ هزار تومانی ممکن است برای مدت بیشتری در سبد خانوار باقی بماند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
