کالابرگ ۴۴ میلیون نفر در آستانه افزایش؛ حداقل ۳۰۰ هزار تومان روی میز

سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، اعلام کرده حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر به‌عنوان جامعه هدف افزایش اعتبار کالابرگ شناسایی شده‌اند.

طبق توضیحات او، این گروه بر اساس ترکیبی از سطح درآمد و وضعیت دارایی انتخاب می‌شوند؛ یعنی صرف قرار گرفتن در یک دهک درآمدی به‌تنهایی معیار مطرح‌شده نیست و دارایی‌هایی مانند ملک و خودرو نیز در شناسایی افراد لحاظ شده‌اند. وزیر اقتصاد گفته این افراد «سطح درآمدی پایین‌تر از رقم مشخصی» دارند و فاقد برخی دارایی‌ها از جمله ملک و خودرو هستند.

این نکته می‌تواند نشان‌دهنده حرکت سیاست حمایتی دولت به سمت آزمون وسع دقیق‌تر باشد؛ یعنی به جای آنکه همه افراد یک دهک لزوماً اعتبار مشابه دریافت کنند، اطلاعات درآمدی و دارایی خانوارها در کنار هم بررسی شود.

با این حال هنوز جزئیات کامل این معیارها منتشر نشده است. مشخص نیست منظور از «فاقد ملک» دقیقاً نداشتن هرگونه ملک مسکونی است یا ارزش و نوع ملک نیز ملاک خواهد بود. درباره خودرو نیز سقف ارزش، سال ساخت یا تعداد خودروها در توضیحات فعلی مشخص نشده است.

آیا افزایش ۳۰۰ هزار تومانی کالابرگ قطعی شده است؟

خیر. مهم‌ترین نکته درباره خبر جدید همین است.

مدنی‌زاده گفته دولت امیدوار است افزایش اعتبار به ازای هر نفر حداقل ۳۰۰ هزار تومان باشد، اما رقم نهایی پس از تعیین منابع مالی و تأمین بودجه از سوی سازمان برنامه و بودجه مشخص خواهد شد. او به‌صراحت گفته فعلاً نمی‌تواند رقم قطعی اعلام کند زیرا این عدد باید نهایی و تصویب شود.

بنابراین تیترهایی با مضمون «واریز قطعی ۳۰۰ هزار تومان کالابرگ» در شرایط فعلی دقیق نیستند.

آنچه تا امروز قطعی است، برنامه دولت برای افزایش اعتبار گروه هدف است؛ اما رقم نهایی ممکن است ۳۰۰ هزار تومان، بیشتر یا حتی در صورت محدودیت منابع کمتر از عدد مورد انتظار باشد.

مبلغ نهایی چه زمانی اعلام می‌شود؟

وزیر اقتصاد گفته بود انتظار می‌رود تا پایان هفته، پس از جمع‌بندی سازمان برنامه و بودجه، رقم نهایی مشخص شود. تعداد افراد مشمول نیز روی مبلغ نهایی اثر مستقیم دارد؛ زیرا تفاوت میان جامعه ۴۰ میلیونی و ۴۴ میلیونی، منابع قابل توجهی ایجاد می‌کند.

در نتیجه دو متغیر اصلی هنوز باز هستند:

تعداد دقیق مشمولان و میزان بودجه قابل تأمین.

تا زمانی که این دو عدد نهایی نشوند، نمی‌توان اعتبار جدید هر نفر را قطعی دانست.

آیا داشتن خانه یا خودرو باعث حذف همه کالابرگ می‌شود؟

از اظهارات وزیر اقتصاد چنین نتیجه‌ای به دست نمی‌آید.

صحبت مدنی‌زاده درباره گروه هدف افزایش اعتبار جدید بوده است، نه اینکه هر فرد دارای خودرو یا ملک الزاماً از کل نظام کالابرگ حذف خواهد شد.

او گفته ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر با درآمد پایین و فاقد برخی دارایی‌ها برای افزایش اعتبار شناسایی شده‌اند. در گزارش رسمی ایرنا نیز موضوع به همین شکل بیان شده است. بنابراین در شرایط فعلی نباید از این اظهارات نتیجه گرفت که داشتن یک خودرو یا ملک به‌طور خودکار باعث قطع کالابرگ فعلی همه خانوارها می‌شود.

جزئیات اجرایی و فرم تأییدیه‌ای که برای شناسایی افراد در نظر گرفته می‌شود باید منتشر شود تا مشخص شود دقیقاً چه دارایی‌هایی مانع برخورداری از اعتبار اضافه خواهند بود.

کارت اعتباری ایرانیان چیست؟

همزمان با خبر کالابرگ، وزیر اقتصاد از آغاز آزمایشی طرح دیگری با عنوان «اعتبار ایرانیان» خبر داده است.

این طرح در حال حاضر در دو بانک ملت و تجارت به‌صورت پایلوت اجرا می‌شود و بانک‌ها در قالب آن کارت اعتباری صادر می‌کنند. مدنی‌زاده تأکید کرده این برنامه فقط مربوط به ازدواج نیست و دامنه‌ای گسترده‌تر دارد.

این نکته از آن جهت مهم است که طی ماه‌های گذشته بخش زیادی از بحث‌ها درباره کارت اعتباری، در قالب جایگزین یا مکمل تسهیلات ازدواج مطرح شده بود. اکنون وزیر اقتصاد آن را بخشی از یک طرح عمومی‌تر معرفی کرده است.

اعتبار ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی یعنی چه؟

برای مرحله نخست اجرای آزمایشی طرح، حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده است.

این عدد به معنای آن نیست که هر فرد کارت اعتباری ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی دریافت می‌کند؛ بلکه ظرفیت کل اعتباری است که برای اجرای اولیه طرح مطرح شده است. پس از اطمینان از عملکرد سامانه‌ها و فرآیندهای بانکی، قرار است طرح در ابعاد گسترده‌تری رونمایی شود.

در حال حاضر جزئیاتی مانند سقف اعتبار هر فرد، نرخ سود یا کارمزد، مدت بازپرداخت، نحوه اعتبارسنجی، نوع تضامین و فروشگاه‌های قابل استفاده در توضیحات اخیر وزیر اقتصاد اعلام نشده است.

به همین دلیل هنوز نمی‌توان این کارت را مستقیماً با وام نقدی یا کارت‌های اعتباری معمول شبکه بانکی مقایسه کرد.

چرا دولت به سمت اعتبار به جای پول نقد می‌رود؟

استفاده از کالابرگ و کارت اعتباری یک تفاوت مهم با پرداخت نقدی دارد: منابع مالی به سمت مصرف مشخص یا خرید کالا و خدمات هدایت می‌شود.

در کالابرگ، هدف اصلی حمایت از قدرت خرید خانوار در بخش کالاهای اساسی است. در کارت اعتباری نیز دولت و بانک‌ها می‌توانند اعتبار را در شبکه‌ای مشخص از پذیرندگان قابل استفاده کنند.

از نگاه سیاستگذار، چنین مدلی امکان هدفمند کردن حمایت و کاهش تبدیل مستقیم منابع حمایتی به تقاضای نقدی را فراهم می‌کند.

اما موفقیت آن به چند عامل وابسته است؛ از جمله گستردگی فروشگاه‌های پذیرنده، سهولت استفاده، نرخ بازپرداخت و اینکه اعتبار واقعی تا چه اندازه با رشد قیمت کالاها متناسب باشد.

۴۴ میلیون مشمول؛ تغییر مهم در شیوه حمایت معیشتی

عدد ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر نشان می‌دهد طرح جدید کوچک و محدود به گروه بسیار محدودی از جامعه نیست.

این جمعیت تقریباً بخش بزرگی از خانوارهای با درآمد پایین‌تر را در بر می‌گیرد و در صورت اجرای کامل، می‌تواند یکی از گسترده‌ترین برنامه‌های حمایتی سال ۱۴۰۵ باشد.

اما تعداد زیاد مشمولان، همان عاملی است که تأمین منابع را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل نیز وزیر اقتصاد از اعلام قطعی رقم افزایش اعتبار خودداری کرده و تصمیم نهایی را به تأمین بودجه گره زده است.

در عمل، دولت باید میان تعداد مشمولان و میزان حمایت سرانه تعادل برقرار کند؛ هرچه جامعه هدف بزرگ‌تر باشد، برای افزایش یکسان اعتبار به منابع بیشتری نیاز خواهد بود.

کالابرگ ۳۰۰ هزار تومانی؛ فعلاً «احتمال» نه «واریز قطعی»

جمع‌بندی آخرین خبرها یک مرزبندی روشن دارد.

شناسایی ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای افزایش اعتبار کالابرگ تأیید شده است. معیارهای مطرح‌شده شامل درآمد پایین‌تر از سطح تعیین‌شده و نداشتن برخی دارایی‌ها مانند ملک و خودروست.

اما افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی هنوز نهایی نشده و به تأمین منابع سازمان برنامه و بودجه بستگی دارد.

همزمان طرح «اعتبار ایرانیان» نیز از مرحله ایده عبور کرده و اکنون به‌صورت آزمایشی در بانک ملت و تجارت در حال اجراست؛ برای فاز نخست نیز ظرفیت حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.

بنابراین دو خبر مهم معیشتی همزمان در حال شکل‌گیری است: از یک سو افزایش هدفمند اعتبار کالابرگ برای میلیون‌ها نفر و از سوی دیگر ایجاد شبکه کارت اعتباری بانکی.

آنچه در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود، اعلام رقم نهایی کالابرگ، انتشار شرایط دقیق شناسایی مشمولان و مشخص شدن ضوابط کارت اعتباری ایرانیان است؛ سه موضوعی که هنوز بخش‌هایی از آنها نهایی نشده و انتشار جزئیاتشان می‌تواند تصویر کامل‌تری از برنامه جدید دولت برای حمایت از قدرت خرید خانوارها ارائه دهد.