در بانک پاسارگاد چه اتفاقی افتاد؟ تراز شهریور «وپاسار» ۴.۵ همت منفی شد

گزارش شهریور بانک پاسارگاد دقیقاً از آن دسته گزارش‌هایی است که یک عدد منفی بزرگ می‌تواند تصویر کل دوره را مخدوش کند؛ همان‌طور که نگاه صرف به تراز مثبت شش‌ماهه نیز ممکن است اتفاق مهم شهریور را پنهان کند. براساس داده‌های منتشرشده از گزارش ماهانه، بانک در مرداد حدود ۲۹.۷۹ همت درآمد عملیاتی و ۲۴.۰۵ همت هزینه عملیاتی داشت و تراز مثبت ۵.۷۴ همتی ثبت کرد. یک ماه بعد درآمد به ۳۰.۹۲ همت رسید، اما هزینه‌ها به ۳۵.۴۹ همت جهش کردند و نتیجه به منفی ۴.۵۶ همت تغییر کرد. به بیان ساده، درآمد شهریور نسبت به مرداد فقط حدود ۳.۸ درصد بالا رفت اما هزینه‌های عملیاتی نزدیک به ۴۷.۵ درصد افزایش یافتند؛ همین شکاف، بیش از ۱۰.۳ همت از نتیجه ماهانه بانک را جابه‌جا کرد.

تراز مثبت ۵.۷ همتی چگونه در یک ماه منفی ۴.۵ همت شد؟

پاسخ در سمت هزینه قرار دارد. درآمد بانک از مرداد به شهریور حدود ۱.۱۳ همت افزایش یافته، اما هزینه عملیاتی بیش از ۱۱.۴ همت رشد کرده است. بنابراین مسئله اصلی گزارش شهریور کاهش درآمد نیست؛ درآمد حتی نسبت به ماه قبل بالاتر رفته است. مشکل این است که سرعت رشد هزینه چندین برابر سرعت افزایش درآمد بوده است.

این تفاوت در تحلیل بانک اهمیت زیادی دارد. ممکن است بانکی تسهیلات بیشتری اعطا کند، درآمد بیشتری از سود، کارمزد، سرمایه‌گذاری یا سایر فعالیت‌های مشمول گزارش ماهانه به دست آورد، اما همزمان هزینه تجهیز منابع و سود پرداختی به سپرده‌ها نیز بالا برود. در چنین شرایطی افزایش درآمد به خودی خود تضمین نمی‌کند تراز ماهانه بهتر شود.

گزارش شهریور پاسارگاد نمونه روشنی از همین مسئله است؛ سمت درآمد هنوز بزرگ شده اما سمت هزینه با سرعت بسیار بیشتری حرکت کرده است.

۳۵.۵ همت هزینه در یک ماه؛ عددی که باید توضیح داده شود

وپاسار در شهریور حدود ۳۵ هزار و ۴۸۷ میلیارد تومان هزینه عملیاتی گزارش کرده است؛ در حالی که این رقم در مرداد حدود ۲۴ هزار و ۵۱ میلیارد تومان بود. اختلاف بیش از ۱۱ همتی در یک ماه به اندازه‌ای بزرگ است که برای تحلیل عملکرد بانک باید اجزای آن بررسی شوند.

گزارش‌های ماهانه بانکی هزینه‌هایی مانند هزینه مالی، سود سپرده‌های پرداختی و کارمزدها را در بر می‌گیرند. از داده تجمیعی منتشرشده تا پایان مرداد نیز مشخص بود هزینه سود سپرده‌های پاسارگاد با سرعت بالایی در حال افزایش است؛ «خبر پتروشیمی» گزارش کرده بود سود پرداختی به سپرده‌ها در پنج ماه نخست امسال به حدود ۱۱۰.۶ همت رسیده، در حالی که دوره مشابه سال قبل ۶۳.۹ همت بود؛ یعنی رشد حدود ۷۳ درصدی. فقط در مرداد نیز سود پرداختی به سپرده‌ها ۲۳.۹ همت گزارش شده بود که نزدیک به دو برابر مرداد سال گذشته بود.

بنابراین فشار هزینه پول پیش از شهریور نیز قابل مشاهده بود. گزارش تازه نشان می‌دهد این فشار در آخرین ماه تابستان به سطحی رسیده که کل تراز ماهانه را وارد محدوده منفی کرده است.

آیا بانک پاسارگاد با سپرده گران‌تری تأمین مالی می‌شود؟

برای پاسخ قطعی باید ترکیب سپرده‌ها، نرخ مؤثر تجهیز منابع و جزئیات هزینه سود سپرده‌ها در دوره شش‌ماهه بررسی شود. صرف افزایش هزینه سود سپرده نمی‌تواند به تنهایی ثابت کند بانک نرخ بالاتری از رقبا پرداخت کرده یا ساختار منابع آن نامناسب شده است؛ افزایش حجم سپرده نیز می‌تواند مبلغ سود پرداختی را بالا ببرد.

اما آنچه داده پنج‌ماهه نشان می‌دهد این است که هزینه سود سپرده‌ها نسبت به سال قبل ۷۳ درصد افزایش داشته و سرعت رشد آن برای تحلیل تراز بانک اهمیت پیدا کرده است.

اگر افزایش هزینه عمدتاً ناشی از رشد حجم منابع باشد و بانک همان پول را با بازده مناسبی وارد تسهیلات یا دارایی‌های درآمدزا کرده باشد، رشد هزینه می‌تواند در ادامه با درآمد بیشتر جبران شود. مسئله زمانی شکل می‌گیرد که قیمت تجهیز پول سریع‌تر از بازده دارایی‌ها حرکت کند.

گزارش شهریور دست‌کم در مقیاس یک ماه نشان می‌دهد چنین شکافی ایجاد شده است.

شهریور با سال قبل هم تفاوت بزرگی دارد

نبض بورس گزارش کرده تراز عملیاتی شهریور وپاسار با منفی ۴ هزار و ۵۶۳ میلیارد تومان، نسبت به شهریور سال گذشته ۲۷۱ درصد کاهش داشته است.

این مقایسه نشان می‌دهد اتفاق شهریور فقط محصول مقایسه با مرداد قوی نیست. بانک در دوره مشابه سال قبل در وضعیت متفاوتی قرار داشته و امسال تراز ماه به محدوده منفی رفته است.

با این حال یک ماه منفی برای بانکی در ابعاد پاسارگاد به تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره کل سال کافی نیست. ماه‌های بعد باید نشان دهند شهریور حاصل یک جابه‌جایی زمانی در هزینه‌ها بوده یا افزایش هزینه تجهیز منابع به یک روند تبدیل شده است.

همین تمایز برای سهامدار بسیار مهم خواهد بود.

شش‌ماهه هنوز ۱۸.۴ همت مثبت است

در کنار عدد منفی شهریور یک عدد دیگر نیز باید حتماً دیده شود. مجموع تراز خالص عملیاتی بانک تا پایان شهریور حدود ۱۸ هزار و ۴۵۵ میلیارد تومان مثبت بوده است. یعنی عملکرد مثبت پنج ماه نخست به اندازه‌ای بوده که حتی زیان عملیاتی ماه شهریور نیز نتوانسته کل تراز نیم‌سال را منفی کند.

میانگین تراز خالص ماهانه بانک در شش ماه نیز حدود ۳.۰۸ همت گزارش شده است؛ بنابراین شهریور با منفی ۴.۵۶ همت حدود ۷.۶ همت پایین‌تر از میانگین مثبت ماه‌های دوره قرار گرفته است. منبع تحلیلی گزارش ماهانه این عملکرد را ۲۴۸ درصد پایین‌تر از میانگین دوره اعلام کرده است.

پس تصویر درست این نیست که «بانک پاسارگاد در شش ماه زیان عملیاتی ساخته است». تراز تجمعی همچنان مثبت است؛ اتفاق منفی، چرخش شدید یک‌ماهه در پایان فصل است.

پنج ماه اول چه تصویری داشتند؟

تا پایان مرداد، داده‌ها تصویر بسیار متفاوتی ارائه می‌کردند. گزارش پارسیس مجموع تراز خالص عملیاتی وپاسار را تا پایان مرداد حدود ۲۳ همت مثبت اعلام کرده بود و خود مرداد نیز با ۵.۷۴ همت تراز مثبت، عملکردی بالاتر از میانگین پنج‌ماهه داشت.

از زاویه محدودتر «درآمد تسهیلات در برابر سود سپرده‌ها» نیز گزارش پنج‌ماهه نشان می‌داد بانک حدود ۱۲۵.۲ همت درآمد تسهیلاتی در برابر ۱۱۰.۶ همت سود پرداختی به سپرده‌ها داشته و فاصله این دو نزدیک به ۱۴.۶ همت مثبت بوده است.

این دو مفهوم دقیقاً یکسان نیستند؛ تراز خالص عملیاتی گزارش‌های تحلیلی می‌تواند مجموعه وسیع‌تری از درآمدها و هزینه‌های ماهانه بانک را در نظر بگیرد، در حالی که مقایسه ۱۲۵.۲ و ۱۱۰.۶ همت مشخصاً درآمد تسهیلات و سود سپرده‌ها را مقابل یکدیگر قرار می‌دهد. این تفکیک مهم است و نباید دو عدد را به جای یکدیگر استفاده کرد.

با این حال هر دو مجموعه داده تا پایان مرداد یک نکته مشترک داشتند: عملیات بانکی در مجموع مثبت بود.

شهریور حدود ۲۰ درصد از تراز مثبت پنج‌ماهه را پس نگرفت؛ بیشتر از آن بود

تراز تجمعی از حدود ۲۳.۰ همت در پایان مرداد به ۱۸.۴۵ همت در پایان شهریور رسیده است؛ یعنی فقط در یک ماه ۴.۵۶ همت از نتیجه مثبت تجمعی کاسته شده است.

این کاهش تقریباً معادل یک‌پنجم تراز مثبت پنج ماه نخست است. به همین دلیل حتی با وجود مثبت ماندن شش‌ماهه، شهریور را نمی‌توان یک نوسان عددی بی‌اهمیت تلقی کرد.

اگر مهر دوباره به تراز مثبت چندهمتی برگردد، می‌توان احتمال مقطعی بودن فشار شهریور را جدی‌تر دانست. اگر مهر نیز منفی یا نزدیک صفر باشد، تحلیل باید از «یک ماه خاص» به سمت بررسی تغییر روند هزینه منابع حرکت کند.

بنابراین گزارش مهر برای وپاسار اهمیت بسیار بالاتری از یک گزارش ماهانه عادی خواهد داشت.

مشکل درآمد نیست؛ قیمت پول مهم‌تر شده است

بانک یک کارخانه متفاوت است؛ ماده اولیه آن در بخش بزرگی از عملیات «پول» است. سپرده جذب می‌شود، برای آن هزینه پرداخت می‌شود و بانک تلاش می‌کند این منابع را در تسهیلات و سایر دارایی‌های درآمدزا با بازده بالاتر به کار بگیرد.

اگر فاصله میان بازده دارایی‌ها و هزینه منابع مثبت و مناسب باشد، عملیات بانکی سود ایجاد می‌کند. اگر قیمت پول سریع‌تر از درآمد دارایی‌ها افزایش پیدا کند، حاشیه فشرده می‌شود.

در شهریور پاسارگاد دقیقاً همین مسئله باید مورد پرسش قرار گیرد. بانک بیش از ۳۰ همت درآمد عملیاتی داشته؛ بنابراین موتور درآمد متوقف نشده است. آنچه نتیجه را منفی کرده عبور هزینه ۳۵.۵ همتی از درآمد ماه بوده است.

این تفاوت باعث می‌شود سؤال درست درباره وپاسار «چرا بانک درآمد نداشت؟» نباشد. بانک درآمد بزرگی داشته؛ مسئله این است که چرا هزینه همان ماه از درآمد عبور کرده است.

رشد تسهیلات به تنهایی کافی نیست

افزایش مانده تسهیلات یا درآمد تسهیلاتی در نگاه اول برای بانک اتفاق مثبتی است، اما کیفیت اعتباری و نرخ بازده این تسهیلات نیز اهمیت دارد. اگر بانک برای جذب سپرده نرخ مؤثر بالایی تحمل کند، باید دارایی‌های درآمدزایی داشته باشد که پس از لحاظ ریسک اعتباری بازده کافی ایجاد کنند.

از طرف دیگر، تسهیلاتی که وصول آنها با مشکل مواجه شود می‌توانند درآمد حسابداری ایجاد کنند اما در نهایت بانک را به ذخیره‌گیری مطالبات مشکوک‌الوصول وادار کنند. درباره پاسارگاد نمی‌توان از گزارش شهریور نتیجه‌ای درباره کیفیت کل سبد اعتباری گرفت؛ گزارش ماهانه چنین چیزی را ثابت نمی‌کند.

اما همین موضوع نشان می‌دهد چرا تراز ماهانه فقط نخستین لایه تحلیل بانک است. صورت مالی شش‌ماهه باید کیفیت دارایی‌ها، هزینه پول، مطالبات و ذخایر را هم روشن کند.

درآمد سرمایه‌گذاری و کارمزد چقدر از فشار را جبران می‌کنند؟

بانک پاسارگاد فقط از تفاوت سود تسهیلات و سپرده درآمد ندارد. گزارش فعالیت ماهانه درآمد حاصل از سپرده‌گذاری، اوراق، سرمایه‌گذاری‌ها و کارمزد را نیز در مجموعه درآمدهای گزارش‌شده لحاظ می‌کند. همین تنوع می‌تواند در ماه‌هایی که تراز تسهیلات تحت فشار است، بخشی از نوسان را جبران کند. داده‌های گزارش‌های کدال سه‌ماهه و چهارماهه نیز نشان می‌دادند مجموع درآمد این فعالیت‌ها در برابر هزینه مالی، سود سپرده و کارمزد همچنان تراز مثبت ایجاد کرده بود.

اما شهریور نشان داده مجموع همین منابع درآمدی نیز برای پوشش هزینه ماه کافی نبوده است.

بنابراین اگر در ماه‌های بعد هزینه پول بالا بماند، بانک برای حفظ تراز یا باید درآمد دارایی‌های خود را سریع‌تر افزایش دهد، ترکیب منابع را بهبود دهد یا از سایر درآمدهای عملیاتی سهم بیشتری بسازد.

تراز منفی ماهانه با زیان خالص بانک یکی نیست

این تفکیک از نظر حقوقی و تحلیلی ضروری است. منفی ۴.۵۶ همت گزارش‌شده مربوط به تراز خالص عملیاتی محاسبه‌شده از اقلام گزارش فعالیت ماهانه است و به معنای آن نیست که بانک پاسارگاد در شهریور دقیقاً همین میزان «زیان خالص حسابداری» داشته است.

سود خالص دوره پس از در نظر گرفتن مجموعه درآمدها و هزینه‌های صورت سود و زیان، ذخایر، مالیات و سایر اقلام تعیین می‌شود.

بنابراین نمی‌توان تیتر زد «بانک پاسارگاد ۴.۵ همت زیان کرد» و این رقم را زیان خالص معرفی کرد. تعبیر دقیق‌تر همان است که داده نشان می‌دهد: تراز خالص عملیاتی ماه شهریور ۴.۵۶ همت منفی شده است.

این تفاوت برای جلوگیری از برداشت گمراه‌کننده اهمیت دارد.

صورت مالی شش‌ماهه باید چه چیزی را روشن کند؟

اولین پرسش، نرخ رشد هزینه سود سپرده‌هاست. داده پنج‌ماهه رشد ۷۳ درصدی را نشان می‌داد و باید دید شهریور این نرخ را تا چه اندازه بالاتر برده است.

دوم، درآمد تسهیلاتی و بازده دارایی‌های بانک باید با همین هزینه مقایسه شوند. افزایش مطلق درآمد کافی نیست؛ فاصله دو نرخ اهمیت بیشتری دارد.

سوم، ترکیب سپرده‌ها باید بررسی شود. افزایش سهم سپرده‌های گران‌قیمت می‌تواند هزینه پول را بالا ببرد و افزایش منابع کم‌هزینه می‌تواند فشار را کاهش دهد.

چهارم، کیفیت تسهیلات و ذخایر مطالبات تعیین می‌کنند درآمد ثبت‌شده تا چه اندازه از کیفیت مناسبی برخوردار است.

و در نهایت، سایر درآمدهای بانک باید مشخص کنند آیا تنوع منابع درآمدی توان پوشش فشار سود سپرده‌ها را دارد یا خیر.

یک ماه منفی را نباید به کل سال تعمیم داد

عملکرد شهریور به اندازه‌ای ضعیف است که ارزش بررسی جدی دارد، اما داده‌های شش‌ماهه اجازه نمی‌دهند از آن نتیجه بگیریم عملیات کل سال پاسارگاد وارد محدوده منفی شده است.

بانک تا پایان شش ماه همچنان حدود ۱۸.۴۵ همت تراز مثبت دارد.

حتی یک ماه منفی دیگر نیز بسته به اندازه آن الزاماً این تراز را از بین نمی‌برد. از سوی دیگر، مثبت بودن تجمعی نیز تضمین نمی‌کند فشار شهریور بی‌اهمیت است؛ اگر هزینه‌ها در ماه‌های آینده در سطح جدید تثبیت شوند، مزیت ساخته‌شده در پنج ماه اول می‌تواند به مرور کوچک شود.

بنابراین تحلیل درست میان دو افراط قرار دارد: نه اعلام بحران براساس یک ماه و نه نادیده گرفتن چرخش هزینه‌ها به دلیل مثبت بودن عدد شش‌ماهه.

مهر مهم‌ترین گزارش بعدی وپاسار است

مهر باید به یک سؤال ساده جواب دهد: شهریور استثنا بود یا آغاز روند جدید؟

اگر هزینه عملیاتی از ۳۵.۵ همت پایین بیاید و بانک دوباره تراز مثبت ثبت کند، احتمال اینکه بخشی از هزینه‌های شهریور ماهیت زمانی یا مقطعی داشته باشند بیشتر می‌شود.

اگر درآمد همچنان در محدوده ۳۰ همت بماند اما هزینه بالای ۳۰ تا ۳۵ همت تثبیت شود، موضوع متفاوت خواهد بود؛ آن زمان باید درباره کاهش حاشیه عملیات بانکی و افزایش هزینه تجهیز منابع جدی‌تر صحبت کرد.

مقایسه مهر با مرداد و شهریور از این جهت می‌تواند از هر مقایسه سالانه‌ای گویاتر باشد.

در بانک پاسارگاد چه اتفاقی افتاد؟

عدد اصلی گزارش روشن است: وپاسار در شهریور ۳۰.۹ همت درآمد عملیاتی در برابر ۳۵.۵ همت هزینه عملیاتی ثبت کرد و تراز خالص ماه به منفی ۴.۵۶ همت رسید. یک ماه قبل بانک ۵.۷۴ همت تراز مثبت داشت؛ بنابراین نتیجه ماهانه در فاصله مرداد تا شهریور بیش از ۱۰ همت تغییر کرده است.

عامل اصلی نیز از ارقام موجود قابل مشاهده است: درآمد ماه فقط حدود ۳.۸ درصد افزایش یافت اما هزینه‌ها نزدیک به ۴۷.۵ درصد جهش کردند. همزمان داده‌های پنج‌ماهه نشان داده بودند هزینه سود سپرده‌های بانک نسبت به سال گذشته حدود ۷۳ درصد رشد کرده است.

با همه اینها، تصویر نیمه نخست هنوز منفی نشده و تراز تجمعی تا پایان شهریور ۱۸.۴۵ همت مثبت است.

بنابراین پرسش اصلی درباره «وپاسار» نه این است که آیا بانک پاسارگاد ناگهان زیان‌ده شده؛ داده ماهانه چنین نتیجه‌ای را اثبات نمی‌کند. سؤال مهم‌تر و دقیق‌تر این است: چرا هزینه عملیاتی بانک فقط در یک ماه بیش از ۱۱ همت بالا رفت، چه سهمی از این جهش به هزینه سود سپرده‌ها مربوط است و آیا مهر نشان خواهد داد منفی ۴.۵ همتی شهریور یک نوسان مقطعی بوده یا نخستین علامت فشار پایدارتر هزینه پول بر حاشیه عملیاتی بانک پاسارگاد؟