قیمت روغن خوراکی امروز شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵؛ بازار آرام گرفت اما یک خطر تازه در راه است؟

بررسی قیمت‌های فعلی بازار نشان می‌دهد برخلاف بسیاری از کالاهای اساسی که طی هفته‌های اخیر با تغییرات سریع قیمت مواجه شده‌اند، در برخی از پرمصرف‌ترین انواع روغن خوراکی نرخ‌ها فعلاً در سطوح قبلی متوقف شده‌اند.

روغن مایع سرخ‌کردنی آفتابگردان فامیلا با حجم ۱۳۵۰ میلی‌لیتر با قیمت حدود ۵۴۹ هزار و ۵۶۰ تومان عرضه می‌شود. جالب آنکه همین رقم در گزارش‌های بازار اردیبهشت نیز برای این محصول ثبت شده بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد این قلم مشخص دست‌کم در قیمت‌های ثبت‌شده، طی ماه‌های اخیر تغییر محسوسی نداشته است.

روغن نیمه‌جامد لادن پنج کیلویی نیز در محدوده دو میلیون و ۱۱۲ هزار تومان قرار دارد. داده‌های ثبت‌شده بازار در شهریور نیز قیمت حدود دو میلیون و ۱۱۲ هزار و ۷۹۰ تومان را برای این محصول نشان می‌دهد.

در همین حال، روغن مایع ذرت پخت‌وپز ورژن ۱۵۰۰ میلی‌لیتری حدود یک میلیون و ۷۴۸ هزار تومان قیمت دارد و روغن مایع آفتابگردان پخت‌وپز اویلا ۸۱۰ گرمی نیز در محدوده ۳۳۴ هزار و ۹۸۰ تومان عرضه می‌شود.

روغن گران نشد؛ اما آیا واقعاً بازار ارزان است؟

ثبات قیمت فعلی را نباید با ارزان بودن روغن اشتباه گرفت.

بازار روغن طی ماه‌های گذشته بخش بزرگی از افزایش هزینه خود را قبلاً در قیمت مصرف‌کننده منعکس کرده است. تازه‌ترین گزارش مبتنی بر داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد قیمت گروه روغن و چربی‌ها در شهریور ۱۴۰۵ نسبت به شهریور سال قبل افزایش بسیار سنگینی داشته و تورم نقطه‌ای این گروه به حدود ۲۵۷.۵ درصد رسیده است.

بنابراین آنچه امروز مشاهده می‌شود بیشتر «ثبات پس از جهش» است تا بازگشت قیمت‌ها به سطوح پایین.

به بیان ساده، قیمت یک بطری روغن ممکن است طی چند هفته تغییر نکرده باشد، اما همین قیمت فعلی نسبت به سال گذشته فشار بسیار بیشتری بر بودجه خانوار وارد می‌کند.

این مسئله توضیح می‌دهد چرا حتی در شرایط وفور کالا، فروشگاه‌ها الزاماً با افزایش تقاضا مواجه نیستند. بخش قابل توجهی از خانوارها مصرف خود را مدیریت کرده یا خرید بسته‌های بزرگ و گران‌تر را کاهش داده‌اند.

چرا روغن فعلاً کمبود ندارد؟

یکی از عوامل اصلی آرامش فعلی بازار، تأمین مواد اولیه و ادامه جریان واردات است.

وزارت جهاد کشاورزی از چهارم شهریور دور تازه ثبت سفارش واردات انواع روغن را آغاز کرد. صنعت روغن خوراکی ایران وابستگی بالایی به واردات روغن خام و دانه‌های روغنی از جمله سویا، آفتابگردان و پالم دارد و منابع بخش کشاورزی میزان این وابستگی را در برخی برآوردها حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد اعلام کرده‌اند.

بنابراین هر زمان ثبت سفارش، تخصیص ارز، حمل یا ترخیص مواد اولیه به شکل منظم انجام شود، کارخانه‌ها امکان ادامه تولید و شارژ بازار را پیدا می‌کنند.

در روزهای پایانی شهریور حتی در برخی استان‌ها بخشی از ذخایر راهبردی روغن نیز وارد بازار شد. برای نمونه در استان فارس توزیع ۶۱۰ تن روغن خوراکی تنظیم بازاری از محل ذخایر دولتی آغاز شد؛ اقدامی که هدف آن جلوگیری از التهاب احتمالی و حفظ تعادل عرضه عنوان شده است.

این مجموعه عوامل باعث شده برخلاف مقاطعی از سال گذشته، فعلاً نشانه‌ای از صف، سهمیه‌بندی یا کمبود گسترده روغن در بازار مصرف مشاهده نشود.

اختلاف قیمت روغن‌ها از کجا می‌آید؟

یک نکته مهم در بازار امروز، فاصله بسیار زیاد قیمت میان انواع روغن است.

گزارش قیمت‌های روز شنبه نشان می‌دهد روغن‌های آفتابگردان معمولی در بسته‌های کوچک ممکن است با چندصد هزار تومان قابل خرید باشند، اما برخی محصولات تخصصی، روغن ذرت، ترکیبی و بسته‌های حجیم از یک یا حتی دو میلیون تومان عبور کرده‌اند. برای مثال در نرخ‌های امروز، روغن سرخ‌کردنی ورژن سه لیتری تا حدود یک میلیون و ۸۱۱ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

بنابراین نمی‌توان برای «روغن خوراکی» یک نرخ واحد تعریف کرد.

نوع دانه روغنی، ترکیب محصول، وزن بسته، کاربرد آن برای سرخ‌کردن یا پخت‌وپز و برند تولیدکننده، همگی روی قیمت نهایی اثر می‌گذارند.

به همین دلیل مقایسه قیمت‌ها باید بر اساس حجم و نوع مشابه انجام شود؛ مقایسه یک بطری ۸۱۰ گرمی آفتابگردان با روغن ذرت ۱.۵ لیتری تصویر درستی از میزان گرانی ارائه نمی‌دهد.

خطر بازار جهانی روغن برای قیمت‌های داخلی

با وجود آرامش فعلی داخل کشور، یک علامت هشدار از بازار جهانی دیده می‌شود.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو، اعلام کرده شاخص جهانی قیمت روغن‌های نباتی در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۱۹۸.۶ واحد رسیده که ۰.۹ درصد نسبت به ماه قبل و ۱۸.۳ درصد نسبت به یک سال قبل افزایش داشته است. این شاخص اکنون در بالاترین سطوح از سال ۲۰۲۲ قرار دارد.

افزایش قیمت جهانی عمدتاً تحت تأثیر رشد بهای روغن پالم بوده است؛ تقاضای بالای وارداتی و نگرانی از شرایط آب‌وهوایی جنوب شرق آسیا قیمت پالم را برای چهارمین ماه متوالی افزایش داده است.

در مقابل، قیمت جهانی روغن آفتابگردان در سپتامبر برای سومین ماه متوالی کاهش پیدا کرده، زیرا انتظار برای عرضه مناسب از منطقه دریای سیاه وجود دارد.

برای ایران که بخشی عمده از مواد اولیه صنعت روغن را از خارج تأمین می‌کند، ادامه افزایش شاخص جهانی می‌تواند در ماه‌های آینده اهمیت زیادی داشته باشد.

دلار ۲۶۰ هزار تومانی چه اثری بر قیمت روغن دارد؟

عامل دوم، نرخ ارز است.

هرچند بازار روغن خوراکی تحت سیاست‌های تنظیم بازار و سازوکارهای ارزی کالاهای اساسی قرار دارد، اما جهش نرخ ارز آزاد می‌تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر هزینه واردات، حمل، بسته‌بندی، قطعات کارخانه و انتظارات تولیدکنندگان اثر بگذارد.

از آنجا که بخش مهمی از مواد اولیه این صنعت وارداتی است، هر تغییر در سیاست ارزی یا هزینه تأمین ارز بالقوه می‌تواند تعادل فعلی را برهم بزند.

بنابراین ثبات امروز بیش از هر چیز به تداوم جریان واردات و تأمین مواد اولیه وابسته است؛ اگر این زنجیره دچار وقفه شود، تجربه دوره‌های گذشته نشان داده بازار روغن می‌تواند به سرعت نسبت به کاهش عرضه واکنش نشان دهد.

پیش‌بینی قیمت روغن؛ ثبات تا چه زمانی ادامه دارد؟

در کوتاه‌مدت، با توجه به موجودی فعلی بازار، جریان ثبت سفارش و عرضه مناسب، نشانه مشخصی از شکل‌گیری کمبود گسترده دیده نمی‌شود. تازه‌ترین گزارش‌های بازار کالاهای اساسی نیز عرضه مناسب را یکی از عوامل ثبات نسبی قیمت برخی اقلام عنوان کرده‌اند.

با این حال سه متغیر برای آینده قیمت روغن تعیین‌کننده هستند: نرخ ارز، قیمت جهانی روغن خام و استمرار واردات.

اگر واردات بدون وقفه ادامه پیدا کند و ارز مورد نیاز صنایع تأمین شود، احتمال حفظ ثبات قیمتی در کوتاه‌مدت بیشتر خواهد بود.

اما افزایش قیمت جهانی روغن‌های نباتی یک ریسک واقعی محسوب می‌شود. اگر رشد بهای جهانی همزمان با افزایش هزینه ارزی واردات ادامه یابد، تولیدکنندگان ممکن است در ماه‌های بعد با فشار بیشتری برای اصلاح قیمت مواجه شوند.

آرامش روغن زیر سایه یک تورم بزرگ

بازار روغن خوراکی در ابتدای مهر ۱۴۰۵ از نظر موجودی و عرضه وضعیت آرام‌تری نسبت به مقاطع بحرانی گذشته دارد. قفسه‌ها پر هستند و برای برخی محصولات پرمصرف نیز قیمت‌های ثبت‌شده تغییر تازه‌ای نشان نمی‌دهد.

اما این آرامش روی بستری از افزایش شدید قیمت‌های قبلی شکل گرفته است. به همین دلیل خانوار امروز برای همان بطری روغنی که قیمتش چند هفته ثابت مانده، نسبت به سال گذشته هزینه بسیار بیشتری پرداخت می‌کند.

از سوی دیگر، افزایش ۱۸.۳ درصدی شاخص جهانی روغن‌های نباتی نسبت به سال قبل نشان می‌دهد نمی‌توان ثبات امروز را تضمینی برای ماه‌های آینده دانست.

در نتیجه بازار فعلاً با دو نیروی متضاد روبه‌روست: وفور کالا و ضعف تقاضای مصرف‌کننده که قیمت را مهار می‌کند، و افزایش هزینه‌های جهانی و ریسک ارزی که می‌تواند در ماه‌های آینده دوباره فشار صعودی ایجاد کند.

به همین دلیل مهم‌ترین نشانه برای پیش‌بینی قیمت روغن در ادامه پاییز نه وضعیت قفسه فروشگاه‌ها در یک روز، بلکه استمرار ورود روغن خام و دانه‌های روغنی و نحوه تأمین ارز این صنعت خواهد بود.