قیمت سیب‌زمینی تا پایان هفته می‌ریزد؟ ورود محصول ۱۲ استان و اختلاف عجیب ۷۵ تا ۱۲۰ هزار تومانی بازار

علی برابری، سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران، شنبه ۱۱ مهر اعلام کرد حجم بالایی از سیب‌زمینی تازه وارد میدان‌های عمده‌فروشی و میادین میوه و تره‌بار شده و روند قیمت در مبادی عمده‌فروشی نزولی شده است.

طبق اعلام او، تنها در شب قبل حدود هزار و ۱۰۰ تن سیب‌زمینی در میدان مرکزی تخلیه شده است. متوسط قیمت فعلی در میدان‌های عمده‌فروشی تهران بین ۶۳ تا ۷۵ هزار تومان قرار دارد و برای محصول ممتاز و لوکس قیمت تا حدود ۸۰ هزار تومان نیز بالا می‌رود.

اما در سطح خرده‌فروشی شرایط متفاوت است.

برابری می‌گوید در حالی که قیمت معمول سیب‌زمینی در میدان مرکزی حوالی ۷۵ هزار تومان است، برخی فروشگاه‌ها و میوه‌فروشی‌های تهران محصول را بین ۸۵ تا ۱۲۰ هزار تومان عرضه می‌کنند. همین اختلاف باعث شده تعاون روستایی از دستگاه‌های نظارتی بخواهد با گران‌فروشی احتمالی برخورد کنند.

چرا سیب‌زمینی در چند هفته اخیر گران شد؟

دلیل اصلی جهش اخیر قیمت، به گفته مسئولان، قرار گرفتن بازار در فاصله میان پایان برداشت تابستانی و آغاز جدی برداشت پاییزی بوده است.

در چنین مقطعی محصول تازه هنوز با حجم بالا وارد بازار نشده و بخشی از نیاز مصرف‌کننده باید از موجودی سردخانه‌ها تأمین شود. کاهش موقت عرضه تازه در کنار هزینه نگهداری و حمل محصول ذخیره‌شده می‌تواند قیمت را افزایش دهد.

برابری نیز مشخصاً به فاصله زمانی میان برداشت تابستانی و محصول جدید استان‌هایی مانند اردبیل اشاره کرده است. برای کنترل بازار، بخشی از سیب‌زمینی ذخیره‌شده در سردخانه‌ها با هماهنگی سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها و پلیس امنیت اقتصادی سریع‌تر روانه بازار تهران شده است.

حالا این دوره کم‌عرضه رو به پایان است و ورود محصول جدید باید فشار ایجادشده در هفته‌های گذشته را کاهش دهد.

برداشت سیب‌زمینی ۱۲ استان آغاز شد

عامل اصلی امیدواری به افت قیمت، آغاز برداشت در استان‌های اصلی تولیدکننده است.

سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی گفته اوج برداشت در ۱۲ استان اصلی تولیدکننده از اواخر هفته جاری آغاز خواهد شد و به همین دلیل حجم عرضه در بازار به سرعت افزایش پیدا می‌کند.

از میان استان‌های مهم، اصفهان، چهارمحال‌وبختیاری، همدان، اردبیل، زنجان، آذربایجان و کرمانشاه به‌عنوان قطب‌های مهم تولید نام برده شده‌اند و محصول این مناطق هم‌اکنون در مسیر بازار مصرف قرار دارد.

این افزایش عرضه از نظر اقتصادی مهم است. سیب‌زمینی محصولی است که در کوتاه‌مدت به افزایش موجودی بازار حساسیت زیادی دارد؛ بنابراین اگر بار ورودی میدان مرکزی تهران از سطوح فعلی نیز بالاتر برود، فروشندگان عمده فضای کمتری برای حفظ نرخ‌های بالا خواهند داشت.

آیا سیب‌زمینی واقعاً تا پایان هفته ارزان می‌شود؟

کاهش قیمت محتمل است، اما یک نکته باید در نظر گرفته شود: افت قیمت در میدان مرکزی لزوماً همان روز به خرده‌فروشی منتقل نمی‌شود.

فروشگاه‌ها ممکن است موجودی قبلی خود را با قیمت بالاتری خریداری کرده باشند و تا زمان فروش آن، نرخ قبلی را حفظ کنند. در عین حال اگر شبکه توزیع حاشیه سود زیادی مطالبه کند، حتی افت نرخ عمده‌فروشی نیز ممکن است با تأخیر یا به‌صورت ناقص به مصرف‌کننده برسد.

به همین دلیل مهم‌ترین علامت بازار در روزهای آینده تنها افزایش مقدار بار نیست؛ باید دید فاصله میان نرخ میدان و مغازه نیز کوچک می‌شود یا خیر.

اگر سیب‌زمینی میدان مرکزی از محدوده ۶۳ تا ۷۵ هزار تومان پایین‌تر بیاید اما محصول در سطح شهر همچنان ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومان باقی بماند، مشکل اصلی از کمبود عرضه به سمت نحوه توزیع و نظارت منتقل خواهد شد.

یک تناقض مهم؛ قیمت فعلی هنوز از شهریور بالاتر است

بررسی آمار هفته‌های قبل نشان می‌دهد وعده کاهش قیمت را نباید با این تصور اشتباه گرفت که سیب‌زمینی همین حالا ارزان‌تر از شهریور شده است.

در ۲۲ شهریور، برابری قیمت مبادی تولید را حدود ۴۸ تا ۵۵ هزار تومان و نرخ میدان مرکزی را حدود ۵۵ تا ۶۷ هزار تومان اعلام کرده بود. در گزارش دیگری در اواخر شهریور نیز متوسط عمده‌فروشی حدود ۵۰ تا ۶۵ هزار تومان و قیمت منطقی خرده‌فروشی ۶۵ تا ۷۵ هزار تومان عنوان شده بود.

اکنون قیمت تمام‌شده سر مزرعه ۵۵ تا ۶۱ هزار تومان و نرخ عمده‌فروشی ۶۳ تا ۷۵ هزار تومان اعلام شده است.

بنابراین بازار در مقطع فعلی هنوز بخشی از فشار افزایش قیمت هفته‌های گذشته را در خود دارد. پیش‌بینی کاهش تا پایان هفته به این معناست که ورود محصول جدید باید این جهش اخیر را تعدیل کند، نه اینکه قیمت از قبل کاهش کامل پیدا کرده باشد.

قیمت واقعی سیب‌زمینی برای مصرف‌کننده چقدر باید باشد؟

با قیمت سر مزرعه ۵۵ تا ۶۱ هزار تومان، طبیعی است که محصول پس از هزینه حمل، افت بار، بارگیری، حق‌العمل و سود شبکه توزیع با قیمت بالاتری به خرده‌فروش برسد.

اما اختلاف میان حدود ۷۵ هزار تومان در میدان و ۱۲۰ هزار تومان در برخی مغازه‌ها قابل توجه است.

به همین دلیل مسئولان تعاون روستایی معتقدند افزایش عرضه به تنهایی کافی نیست و نظارت بر حلقه نهایی فروش نیز باید تشدید شود. پیش‌تر نیز قیمت «منصفانه» مصرف‌کننده کمتر از ۸۰ هزار تومان عنوان شده بود، هرچند افزایش جدید هزینه تولید موجب شده کف قیمت نسبت به شهریور بالاتر بیاید.

دولت همچنین اعلام کرده در صورت افت بیش از حد قیمت هنگام اوج برداشت، امکان خرید حمایتی و ذخیره‌سازی برای زمستان وجود دارد تا تولیدکننده نیز از سقوط شدید نرخ سر مزرعه آسیب نبیند.

این موضوع نشان می‌دهد سیاست‌گذار همزمان باید از دو طرف بازار مراقبت کند؛ قیمت نباید آن‌قدر بالا باشد که مصرف‌کننده تحت فشار قرار گیرد و نه آن‌قدر پایین که کشاورز زیان کند.

گوجه‌فرنگی چرا فعلاً مشکل سیب‌زمینی را ندارد؟

در کنار سیب‌زمینی، وضعیت گوجه‌فرنگی متفاوت گزارش شده است.

بر اساس آخرین اعلام تعاون روستایی، گوجه‌فرنگی در میدان‌های عمده‌فروشی حدود ۴۲ تا ۴۳ هزار تومان قیمت دارد و در سطح شهر تهران بسته به کیفیت و منطقه تا حدود ۷۰ هزار تومان فروخته می‌شود.

برابری تأکید کرده که در حال حاضر هیچ کمبود محسوسی در عرضه گوجه‌فرنگی وجود ندارد. ورود مستمر محصول از استان فارس و مناطق اطراف تهران باعث شده شکاف فصلی عرضه، مشابه آنچه در سیب‌زمینی رخ داده، فعلاً ایجاد نشود.

بنابراین تفاوت دو بازار روشن است: سیب‌زمینی درگیر گذار میان دو فصل برداشت بوده، اما گوجه‌فرنگی همچنان از چند مبدأ به شکل پیوسته وارد بازار می‌شود.

پیش‌بینی قیمت سیب‌زمینی تا پایان هفته

با شروع اوج برداشت در استان‌های اصلی، محتمل‌ترین سناریو برای روزهای آینده افزایش عرضه و عقب‌نشینی تدریجی قیمت عمده‌فروشی است.

اگر حجم ورود محصول به میدان مرکزی از هزار و ۱۰۰ تن فعلی بالاتر برود، نرخ ۶۳ تا ۷۵ هزار تومانی می‌تواند تحت فشار قرار گیرد. با این حال سرعت انتقال کاهش قیمت به مغازه‌ها به رفتار شبکه خرده‌فروشی و میزان نظارت بستگی دارد.

در نتیجه نمی‌توان انتظار داشت قیمت ۱۲۰ هزار تومانی برخی فروشگاه‌ها یک‌شبه به محدوده میدان مرکزی برسد؛ اما ادامه عرضه سنگین، حفظ چنین فاصله‌ای را دشوارتر خواهد کرد.

بازار سیب‌زمینی اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که مشکل اصلی از «کمبود موقت محصول تازه» در حال حرکت به سمت «نحوه توزیع» است. اگر وعده ورود گسترده محصول ۱۲ استان محقق شود، تا پایان هفته باید نخستین اثر آن در کاهش نرخ میدان و سپس در خرده‌فروشی‌ها دیده شود.