شوک تازه به بازار برنج ایرانی؛ طارم هاشمی ۱۰ کیلویی از ۷ میلیون تومان عبور کرد

بررسی تازه قیمت‌های خرده‌فروشی نشان می‌دهد بازار برنج ایرانی دیگر نرخ واحد و مشخصی ندارد و فاصله میان محصولات اقتصادی و انواع ممتاز به چند میلیون تومان در یک کیسه ۱۰ کیلویی رسیده است.

در میان نمونه‌های گران‌تر بازار، «برنج طارم هاشمی کشت دوم رضوی» با قیمت ۷ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی عرضه می‌شود؛ یعنی هزینه هر کیلو از این محصول به حدود ۷۴۷ هزار تومان می‌رسد.

«برنج هاشمی گیلان ورف» نیز با قیمت ۶ میلیون و ۸۸۲ هزار تومان برای هر ۱۰ کیلوگرم در بازار قرار دارد و هر کیلو از آن بیش از ۶۸۸ هزار تومان تمام می‌شود.

در کنار این دو محصول، «هاشمی اشرافی ممتاز بی‌بی‌جون» با نرخ ۶ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان و «طارم هاشمی فریدونکنار عالی» با قیمت ۵ میلیون و ۶۴۵ هزار تومان عرضه شده‌اند.

این ارقام البته کل بازار برنج را نمایندگی نمی‌کنند. بررسی قیمت‌های روزهای اخیر نشان می‌دهد محصولات اقتصادی‌تر و حتی برخی نمونه‌های طارم و هاشمی با نرخ‌های بسیار پایین‌تر نیز عرضه می‌شوند. همین موضوع بازار را به یک بازار چندلایه تبدیل کرده است.

چرا قیمت برنج هاشمی و طارم این‌قدر متفاوت است؟

بخش مهمی از اختلاف قیمت‌ها به نوع محصول، محل کشت، کشت اول یا دوم بودن، میزان شکستگی، عطر، کیفیت پخت، سورت و بسته‌بندی مربوط می‌شود.

برای نمونه، گزارش قیمت بازار در ۱۰ مهر نشان می‌داد بسته‌های ۱۰ کیلویی برنج ایرانی در همان روز از حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تا نزدیک ۶ میلیون تومان قیمت داشتند. هاشمی گیلان در یک نمونه حدود ۲ میلیون و ۹۷۰ هزار تومان قیمت خورده بود، در حالی که برخی انواع ممتاز طارم تقریباً دو برابر این رقم فروخته می‌شدند.

در ششم مهر نیز قیمت محصولات ۱۰ کیلویی از حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای محصولات اقتصادی تا نزدیک ۵ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان برای طارم ممتاز معطر گزارش شده بود.

بنابراین قیمت بیش از هفت میلیون تومانی برخی بسته‌های ممتاز امروز به معنای رسیدن تمام برنج ایرانی به این سطح نیست؛ بلکه نشان‌دهنده شکل‌گیری یک بخش لوکس و بسیار گران در بازار برنج ایرانی است.

برنج کشت دوم چرا گران‌تر است؟

یکی از محصولاتی که معمولاً در رده بالاتر قیمت قرار می‌گیرد، برنج کشت دوم است.

برنج‌های کشت دوم شمال به دلیل زمان متفاوت کشت و برداشت و ویژگی‌هایی که مصرف‌کنندگان در عطر، طعم و کیفیت پخت آنها جست‌وجو می‌کنند، معمولاً با نرخ بالاتری نسبت به محصول معمولی عرضه می‌شوند.

همین تمایز باعث شده است نام‌هایی مانند «کشت دوم»، «دست‌چین»، «فوق ممتاز» و «اعلا» روی قیمت نهایی تأثیر قابل توجهی داشته باشند. در بازار فعلی، برند و نوع بسته‌بندی نیز این فاصله را تشدید کرده است.

برای مثال، یک فروشگاه تخصصی در هفته‌های اخیر طارم هاشمی فوق ممتاز ۱۰ کیلویی را حدود ۴ میلیون و ۱۵۰ هزار تومان عرضه کرده بود و برای خرید عمده‌تر نرخ پایین‌تری ارائه می‌کرد. این نمونه نشان می‌دهد کانال توزیع نیز روی قیمت مصرف‌کننده اثر مستقیم دارد.

بازار برنج کمبود ندارد؛ مشکل قدرت خرید است

یکی از نکات مهم درباره وضعیت فعلی بازار این است که گرانی با کمبود گسترده کالا همراه نشده است.

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، امروز از موجودی کافی کالاهای اساسی سخن گفته و اعلام کرده است که کمبودی در فرآیند توزیع وجود ندارد. او همچنین از کاهش محدود قیمت برخی انواع برنج ایرانی خبر داده است.

گزارش‌های بازار شهریور نیز از عرضه مناسب و حتی بیشتر بودن عرضه نسبت به تقاضا در برخی اقلام حکایت داشت. در آن مقطع، برخی نمونه‌های برنج طارم هاشمی کاهش قیمت را نیز تجربه کرده بودند.

این داده‌ها یک نکته مهم را روشن می‌کند: قیمت بالا الزاماً به معنی نبود برنج در بازار نیست.

مسئله اصلی در شرایط فعلی فاصله میان قیمت محصولات ممتاز و درآمد خانوارهاست. وقتی خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هاشمی ممتاز بین پنج تا بیش از هفت میلیون تومان هزینه داشته باشد، بخشی از خانوارها ناچار به کاهش وزن خرید یا جایگزینی محصول می‌شوند.

الگوی خرید خانوارها تغییر کرد

اثر مستقیم گرانی برنج را می‌توان در رفتار خریداران مشاهده کرد.

خانوارهایی که پیش‌تر کیسه‌های ۱۰ یا ۲۰ کیلویی هاشمی و طارم خریداری می‌کردند، اکنون ممکن است سراغ بسته‌های پنج کیلویی، نیم‌دانه، برنج فجر، شیرودی یا محصولات ترکیبی بروند.

برنج خارجی نیز دوباره به یکی از جایگزین‌های جدی تبدیل شده است؛ به‌خصوص برای خانوارهایی که مصرف ماهانه بالایی دارند.

اختلاف قیمت موجود در بازار این تغییر رفتار را تقویت می‌کند. در پنجم مهر، ارزان‌ترین بسته ۱۰ کیلویی در یکی از فهرست‌های بازار حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان و گران‌ترین گزینه نزدیک پنج میلیون و ۹۵۰ هزار تومان بود؛ فاصله‌ای بیش از چهار میلیون تومان فقط برای محصولاتی با وزن یکسان.

اکنون با مشاهده محصولات هفت میلیون تومانی، این شکاف باز هم بزرگ‌تر شده است.

هزینه تولید برنج بالا مانده است

در طرف عرضه نیز شرایط ساده نیست. تولید برنج ایرانی با هزینه‌هایی مانند بذر، کود، سم، دستمزد کارگر، ماشین‌آلات کشاورزی، آب، برداشت، خشک‌کردن، تبدیل شلتوک به برنج سفید، حمل‌ونقل و بسته‌بندی مواجه است.

در محصولاتی که با عنوان ممتاز یا دست‌چین عرضه می‌شوند، هزینه سورت و آماده‌سازی نیز به قیمت نهایی اضافه می‌شود.

از سوی دیگر، تورم عمومی اقتصاد روی دستمزد، حمل‌ونقل و مواد اولیه بسته‌بندی اثر گذاشته است. بنابراین حتی زمانی که عرضه محصول مناسب باشد، کاهش سریع قیمت برای عرضه‌کننده آسان نیست.

این وضعیت باعث شکل‌گیری یک تناقض در بازار شده است؛ فروشندگان با تقاضای ضعیف‌تر روبه‌رو هستند، اما هزینه تمام‌شده نیز اجازه کاهش چشمگیر نرخ‌ها را نمی‌دهد.

آیا قیمت برنج ایرانی کاهش می‌یابد؟

داده‌های موجود فعلاً از یک روند یکدست صعودی یا نزولی حمایت نمی‌کنند.

در بخش عمده‌فروشی و برخی محصولات، گزارش‌هایی از کاهش قیمت دیده می‌شود. رئیس اتحادیه بنکداران نیز امروز از کاهش حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار تومانی قیمت برنج ایرانی سخن گفته است.

اما در بخش محصولات ممتاز، برنددار و کشت دوم همچنان قیمت‌های بسیار بالایی ثبت می‌شود.

به همین دلیل احتمالاً بازار در کوتاه‌مدت همچنان دو مسیر متفاوت خواهد داشت؛ کالاهای اقتصادی‌تر برای جذب مشتری رقابت قیمتی بیشتری خواهند داشت، اما برنج‌های خاص هاشمی و طارم ممکن است به دلیل کیفیت، برند و هزینه تولید در محدوده‌های بالاتر باقی بمانند.

پیش‌بینی قیمت برنج در روزهای آینده

مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده بازار در ادامه مهر، قدرت خرید مصرف‌کننده خواهد بود.

اگر فروشندگان با افت بیشتر تقاضا روبه‌رو شوند، امکان افزایش تخفیف یا کاهش محدود قیمت در برخی برندها وجود دارد. وجود ذخیره و عرضه مناسب نیز به نفع این سناریو است.

اما در مقابل، هزینه‌های تولید و توزیع مانعی جدی برای ریزش شدید قیمت محسوب می‌شود.

در نتیجه، سناریوی محتمل‌تر در کوتاه‌مدت ادامه بازار چندقیمتی است؛ بازاری که در آن ممکن است دو کیسه ۱۰ کیلویی با نام هاشمی یا طارم، بسته به محل تولید، کیفیت و برند، چند میلیون تومان اختلاف قیمت داشته باشند.

آنچه در بازار شنبه ۱۱ مهر بیش از همه جلب توجه می‌کند، رسیدن برخی انواع طارم هاشمی کشت دوم به بیش از ۷ میلیون تومان برای هر ۱۰ کیلوگرم است؛ رقمی که نشان می‌دهد برنج ممتاز ایرانی بیش از گذشته از سبد مصرف روزمره بخشی از خانوارها فاصله گرفته است.

اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، مهم‌ترین پیامد بازار نه لزوماً کمبود برنج، بلکه کوچ بیشتر مصرف‌کنندگان از هاشمی و طارم ممتاز به برنج‌های اقتصادی، خارجی و بسته‌بندی‌های کوچک‌تر خواهد بود.