درگیری نوجوانان استقلال و شاهین؛ مسئولیت با هیات فوتبال است یا باشگاه‌ها؟ / ماجرای جنجالی فوتبال پایه ادامه دارد

ماجرای دیدار استقلال و شاهین در هفته دوم لیگ برتر نوجوانان تهران همچنان ادامه دارد؛ مسابقه‌ای که روز هفتم مهر در ورزشگاه مرغوبکار برگزار شد و درگیری دسته‌جمعی بازیکنان باعث حدود ۱۵ دقیقه توقف بازی شد. تصاویر درگیری خیلی زود در فضای مجازی منتشر شد و بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد.

هیات فوتبال تهران نیز تقریباً بلافاصله وارد ماجرا شد و پیش از رسیدگی نهایی، دستور موقت انضباطی صادر کرد.

اما حالا بحث اصلی از این فراتر رفته است: وقتی یک بازیکن نوجوان در زمین کنترل خود را از دست می‌دهد و وارد درگیری فیزیکی می‌شود، مسئول اصلی چه کسی است؟

چه اتفاقی در بازی استقلال و شاهین افتاد؟

طبق متن دستور موقت کمیته انضباطی، مسابقه نوجوانان استقلال و شاهین با درگیری گسترده بازیکنان همراه شد و به دلیل شدت نزاع، مسابقه حدود ۱۵ دقیقه متوقف ماند.

کمیته انضباطی اعلام کرد در بررسی اولیه و به دلیل گستردگی اتفاق، امکان تشخیص دقیق همه افراد دخیل در درگیری وجود نداشته است. بر همین اساس بازیکنان حاضر در فهرست مسابقه دو تیم تا زمان تکمیل رسیدگی از فعالیت‌های فوتبالی محروم شدند.

درگیری فقط داخل زمین نیز باقی نماند.

براساس همان دستور، به دلیل وقوع نزاع در بخش‌هایی از جایگاه تماشاگران منتسب به دو تیم، مسابقات خانگی نوجوانان استقلال و شاهین نیز تا اطلاع ثانوی بدون تماشاگر اعلام شد.

همچنین یکی از عوامل منتسب به تیم شاهین که براساس گزارش ناظر و تصاویر بررسی‌شده در آغاز درگیری نقش داشته، به صورت موقت از حضور در ورزشگاه‌ها و فعالیت‌های مرتبط با فوتبال محروم شده است.

بنابراین برخلاف این تصور که هیات فوتبال پس از حادثه واکنشی نشان نداده، مدارک موجود نشان می‌دهد اقدام انضباطی تقریباً بلافاصله آغاز شده است.

واکنش میرشاد ماجدی؛ «هیات مجوز دعوا نداده است»

میرشاد ماجدی، رئیس هیات فوتبال استان تهران نیز در واکنش به انتقادها گفت نمی‌توان رفتار بازیکنان متخلف را مستقیماً به حساب هیات فوتبال نوشت.

او تأکید کرد هیات فوتبال نه بی‌اخلاقی را تأیید می‌کند و نه به کسی برای درگیری مجوز داده است. به گفته ماجدی، در مسابقه مورد بحث داور، ناظر، ناظر ویژه، دوربین‌های هیات و دیگر عوامل اجرایی حضور داشته‌اند و پس از حادثه نیز دستور موقت صادر شده است.

ماجدی همچنین گفته رسیدگی کمیته انضباطی ادامه خواهد داشت و برخورد قانونی با افرادی که در شکل‌گیری حادثه نقش داشته‌اند انجام می‌شود.

در واقع موضع رئیس هیات روشن است: وجود درگیری به خودی خود اثبات‌کننده قصور برگزارکننده مسابقه نیست.

اما این تنها یک سوی بحث است.

آیا هیات فوتبال باید «مربی اخلاق» هر بازیکن باشد؟

در یادداشتی که پس از جنجال اخیر منتشر شده، از منتقدانی که تمام مسئولیت اتفاق را به هیات فوتبال نسبت می‌دهند انتقاد شده است.

استدلال این دیدگاه آن است که مسئولیت هیات فوتبال عمدتاً شامل برنامه‌ریزی مسابقات، تدوین و اجرای مقررات، تعیین عوامل اجرایی و داوری، نظارت بر رقابت‌ها و رسیدگی انضباطی به تخلفات است و نمی‌توان از هیات انتظار داشت تک‌تک بازیکنان نوجوان را از نظر رفتاری تربیت کند.

سؤال مرکزی این دیدگاه قابل توجه است: بازیکنی که وارد یک تیم فوتبال می‌شود، کنترل خشم، احترام به حریف و پذیرش شکست را از چه کسی باید یاد بگیرد؟

بدیهی است مربی روزانه بیش از هر مدیر هیات فوتبال با بازیکن ارتباط دارد. سرپرست تیم، مدیر باشگاه و خانواده نیز در شکل‌گیری رفتار نوجوان نقش مستقیم دارند.

از این منظر، وقتی بازیکنی در زمین با مشت و لگد به حریف حمله می‌کند، نمی‌توان نقش مجموعه‌ای را که هفته‌ها و ماه‌ها با او کار کرده نادیده گرفت و تمام مسئولیت را متوجه نهادی کرد که مسابقه را برگزار می‌کند.

باشگاه‌ها در فوتبال پایه فقط مسئول نتیجه نیستند

این حادثه بار دیگر یک مشکل قدیمی فوتبال پایه را برجسته کرده است: گاهی تمرکز باشگاه‌ها و مربیان روی نتیجه مسابقه بیشتر از تربیت بازیکن است.

نوجوانی که وارد آکادمی یا تیم پایه می‌شود فقط پاس، شوت و تاکتیک یاد نمی‌گیرد. شیوه مواجهه مربی با شکست، اعتراض به داور، رفتار کنار زمین و برخورد با حریف هم بخشی از آموزش غیرمستقیم اوست.

علی جوادی، مدیرکل پیشین ورزش و جوانان استان تهران، در تحلیلی از همین حادثه نوشته است در فوتبال نوجوانان، تربیت، جامعه‌پذیری، کنترل هیجان و بازی جوانمردانه باید بخشی از فلسفه فعالیت ورزشی باشد. او واکنش سریع هیات تهران را مثبت ارزیابی کرده، اما هشدار داده که حکم انضباطی به تنهایی برای حل ریشه‌ای مسئله کافی نیست.

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که بحث را از «چه کسی مقصر است؟» به «چه کسی چه مسئولیتی دارد؟» می‌رساند.

آیا هیات فوتبال هیچ مسئولیت فرهنگی ندارد؟

پاسخ نیز نمی‌تواند صفر و یک باشد.

اینکه هیات فوتبال قرار نیست جای خانواده یا مربی را بگیرد، منطقی است؛ اما این گزاره لزوماً به این معنا نیست که برگزارکننده مسابقات پایه هیچ مسئولیت پیشگیرانه‌ای ندارد.

هیات فوتبال می‌تواند استانداردهایی برای رفتار مربیان و تیم‌ها تعیین کند، سابقه انضباطی باشگاه‌ها را در صدور یا تمدید مجوزها لحاظ کند، دوره‌های آموزشی برای مربیان پایه برگزار کند و روی نحوه فعالیت نیمکت‌ها و تماشاگران حساسیت بیشتری داشته باشد.

علی جوادی در پیشنهادهای خود حتی از ایجاد دوره‌های اجباری اخلاق حرفه‌ای و مدیریت خشم برای مربیان پایه، شاخص بازی جوانمردانه برای باشگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی برای خانواده‌ها و بازیکنان سخن گفته است.

بنابراین قرار نیست کنار هر نوجوان یک «مربی اخلاق» از طرف هیات مستقر شود؛ اما نهاد برگزارکننده می‌تواند محیطی بسازد که رفتار غیراخلاقی هزینه بیشتری داشته باشد و آموزش پیشگیرانه جدی‌تر گرفته شود.

واکنش سریع هیات تهران؛ نکته‌ای که نباید نادیده گرفت

یکی از نکات مهم پرونده این است که هیات فوتبال پس از انتشار تصاویر منتظر پایان طولانی فرآیند رسیدگی نماند.

ابتدا همه بازیکنان دو تیم تا روشن شدن نقش افراد مشمول دستور موقت شدند و سپس مقرر شد فیلم‌ها، گزارش داور و گزارش ناظر به‌صورت دقیق بررسی شوند. تسنیم نیز در همان ساعات ابتدایی اعلام کرد این محرومیت تا پایان بررسی دقیق حادثه پابرجاست.

دستور انضباطی همچنین برای متهمان حق ارائه دفاعیه و اعتراض در نظر گرفته است؛ یعنی محرومیت اولیه رأی قطعی نهایی محسوب نمی‌شود.

این تفکیک اهمیت دارد، زیرا در فضای احساسی پس از انتشار تصاویر یک نزاع، امکان دارد همه افراد حاضر در زمین به یک اندازه مقصر تلقی شوند، در حالی که رسیدگی نهایی باید نقش هر فرد را جداگانه مشخص کند.

فوتبال نوجوانان؛ جایی که برخورد انضباطی کافی نیست

ماجرای استقلال و شاهین را می‌توان فقط با چند محرومیت تمام کرد، اما احتمالاً مشکل بزرگ‌تر از یک مسابقه است.

اگر بازیکن نوجوانی یاد گرفته باشد اعتراض به داور با فریاد، شکست با خشونت و درگیری با پاسخ فیزیکی همراه است، محرومیت چندجلسه‌ای شاید فقط نتیجه آن رفتار را مجازات کند، نه علت آن را.

در فوتبال پایه مربی فقط مسئول انتخاب ترکیب نیست و باشگاه فقط مسئول پرداخت هزینه زمین و ثبت قرارداد بازیکن نیست. خانواده نیز صرفاً تماشاگر مسابقه نیست.

در مقابل، هیات فوتبال هم نمی‌تواند بگوید وظیفه‌اش با تنظیم جدول، تعیین داور و صدور حکم انضباطی به پایان رسیده است. نظارت بر کیفیت محیط مسابقه و ایجاد سازوکارهای بازدارنده نیز بخشی از مدیریت فوتبال پایه است.

مقصر اصلی چه کسی است؟

شاید طرح سؤال به شکل «هیات یا باشگاه؟» از ابتدا اشتباه باشد.

درگیری استقلال و شاهین محصول رفتار افرادی مشخص بوده و مسئولیت مستقیم هر تخلف باید پس از بررسی تصاویر و گزارش‌های رسمی تعیین شود. اما در سطح ساختاری، مسئولیت‌ها تقسیم شده‌اند.

باشگاه و مربی در خط اول آموزش و کنترل رفتار بازیکن قرار دارند؛ خانواده در تربیت نوجوان نقش بنیادی دارد؛ داور و ناظر مسئول کنترل مسابقه‌اند و هیات فوتبال نیز باید مسابقات را سازماندهی و مقررات را اجرا کند و در برابر تخلف واکنش مناسب نشان دهد.

بنابراین هیات فوتبال را نمی‌توان جای مربی و خانواده نشاند، همان‌طور که نمی‌توان نقش سیاست‌گذاری و پیشگیری آن را کاملاً کنار گذاشت.

ماجرای نوجوانان استقلال و شاهین اگر فقط به یک پرونده انضباطی و چند محرومیت ختم شود، احتمال تکرار چنین حوادثی همچنان باقی خواهد ماند. اما اگر باشگاه‌ها، مربیان، خانواده‌ها و هیات فوتبال هرکدام سهم خود را بپذیرند، شاید این درگیری بتواند به نقطه شروع بازنگری جدی‌تری در فرهنگ فوتبال پایه تهران تبدیل شود.