افزایش کالابرگ فعلاً عقب افتاد؛ دولت هنوز روی مبلغ و تعداد مشمولان به توافق نرسیده است

طی هفته‌های گذشته انتظار می‌رفت همزمان با نیمه مهر، اعتبار کالابرگ برای بخشی از خانوارها افزایش پیدا کند؛ اما اظهارات تازه معاون وزیر کار نشان می‌دهد دو مؤلفه اساسی هنوز تعیین تکلیف نشده‌اند: مبلغ افزایش و جامعه هدف.

اندایش گفته است تیم اقتصادی دولت همچنان در حال بررسی این دو موضوع است و تلاش می‌شود امکان استفاده تعداد بیشتری از خانوارها از حمایت جدید فراهم شود. در عین حال، او تأکید کرده تا زمانی که منابع پایدار توسط سازمان برنامه و بودجه مشخص نشود، اجرای افزایش عمومی اعتبار آغاز نخواهد شد.

بنابراین خبر امروز به معنای لغو طرح نیست؛ بلکه اجرای آن به مرحله بعد و زمان نهایی شدن منابع مالی موکول شده است.

۳۰۰ هزار، ۵۰۰ هزار یا ۵۰ درصد؛ بالاخره کالابرگ چقدر زیاد می‌شود؟

ابهام اصلی دقیقاً از تعدد ارقامی ناشی می‌شود که طی هفته‌های گذشته از زبان مسئولان مختلف اعلام شده است.

سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، پیش‌تر گفته بود ۳۰۰ هزار تومان کف افزایش اعتبار کالابرگ در نظر گرفته شده، اما همان زمان نیز تأکید داشت دهک‌های مشمول و جزئیات نهایی هنوز مشخص نشده است.

از طرف دیگر، فضل‌الله رنجبر، سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، از سناریوی افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی برای حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر خبر داده بود و گفته بود مبلغ اضافه برای همه افراد یکسان نخواهد بود.

سناریوی دیگری نیز از سوی بانک مرکزی مطرح شد؛ افزایش ۵۰ درصدی اعتبار برای حدود ۴۲ میلیون نفر از پنج دهک نخست. در صورت اجرای این پیشنهاد، اعتبار یک میلیون تومانی به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد. با این حال احمد میدری، وزیر تعاون، بعدها توضیح داد افزایش ۵۰ درصدی صرفاً برآورد اولیه بوده و تصمیم نهایی وابسته به منابع قابل تأمین است.

بنابراین در شرایط فعلی هیچ‌یک از این ارقام را نمی‌توان برای همه خانوارها رقم قطعی دانست.

مشکل اصلی دولت چیست؟ منابع ماهانه چند ده همتی

دلیل اصلی احتیاط دولت را باید در هزینه اجرای طرح جست‌وجو کرد.

اگر فقط ۴۲ میلیون نفر مشمول افزایش ۳۰۰ هزار تومانی شوند، دولت باید ماهانه حدود ۱۲.۶ همت منابع تازه فراهم کند. اگر همین جمعیت افزایش ۵۰۰ هزار تومانی دریافت کنند، هزینه ماهانه به حدود ۲۱ همت می‌رسد.

در سناریوی ۵۰ میلیون مشمول، افزایش ۳۰۰ هزار تومانی حدود ۱۵ همت و افزایش ۵۰۰ هزار تومانی حدود ۲۵ همت در ماه بار مالی ایجاد خواهد کرد.

یعنی حتی در میانه سناریوها، دولت باید سالانه صدها هزار میلیارد تومان منابع پایدار برای طرح پیدا کند. گزارش‌های قبلی نیز برآورد کرده بودند افزایش حداقلی کالابرگ برای چند دهک می‌تواند سالانه نزدیک به ۲۰۰ همت هزینه جدید ایجاد کند.

همین ارقام توضیح می‌دهد چرا سازمان برنامه و بودجه در مرکز تصمیم‌گیری قرار گرفته است.

افزایش کالابرگ از کجا باید تأمین شود؟

یکی از سناریوهای مطرح‌شده، تأمین بخشی از منابع از محل حذف پردرآمدها، صرفه‌جویی در هزینه‌های حمایتی و هدفمندتر کردن پرداخت‌هاست.

سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس گفته بود دولت برای افزایش اعتبار کالابرگ به دنبال استفاده از صرفه‌جویی‌ها و حذف برخی خانوارهای پردرآمد از فهرست حمایت‌هاست.

اما اجرای چنین سیاستی خود چالش دیگری ایجاد می‌کند: تشخیص دقیق خانوار برخوردار از خانوار نیازمند.

در ماه‌های اخیر دولت به اطلاعات درآمدی، حساب‌های بانکی، خودرو و املاک خانوارها برای ارزیابی وضعیت اقتصادی توجه بیشتری کرده است. نتیجه این پالایش می‌تواند مستقیماً بر تعداد دریافت‌کنندگان کالابرگ افزایشی اثر بگذارد.

امروز کالابرگ چه کسانی شارژ شد؟

همزمان با بحث افزایش اعتبار، برنامه معمول کالابرگ مهر نیز در حال اجراست.

طبق اطلاعیه‌ای که مرکز روابط عمومی وزارت تعاون منتشر کرده، از ۱۵ مهر خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آنها ۰، ۱ یا ۲ است، امکان استفاده از اعتبار یک میلیون تومانی مهر را دارند.

خانوارهای دارای رقم پایانی ۳ تا ۶ از ۲۵ مهر و دارندگان ارقام ۷، ۸ و ۹ از پنجم آبان می‌توانند از اعتبار خود استفاده کنند. مهلت خرید نیز تا پایان آذر اعلام شده است.

پس باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: شارژ عادی کالابرگ مهر در حال اجراست؛ آنچه هنوز نهایی نشده، افزایش عمومی اعتبار برای گروه‌های بزرگ‌تر است.

ماجرای کالابرگ ۱.۵ میلیون تومانی چیست؟

در همین روز گزارشی منتشر شد که از شارژ اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی برای حدود ۱۱ میلیون نفر تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی خبر می‌داد و آن را نخستین مرحله افزایش ۵۰ درصدی توصیف می‌کرد.

اما در اطلاعیه رسمی روابط عمومی وزارت کار که همان روز درباره برنامه مهر منتشر شد، برای گروه‌های حمایتی از اعتبار یک میلیون تومانی صحبت شده است.

از سوی دیگر، اظهارات عصر همان روز یعقوب اندایش نیز تأکید می‌کند افزایش عمومی هنوز نهایی نشده است.

بنابراین تا زمانی که وزارت رفاه درباره تفاوت این دو گزارش توضیح رسمی و یکپارچه‌ای ارائه نکند، نمی‌توان رقم یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان را به تمام مشمولان یا حتی همه خانوارهای حمایتی تعمیم داد.

چرا دولت می‌خواهد تعداد بیشتری مشمول شوند؟

فشار تورمی بر هزینه مواد غذایی مهم‌ترین دلیل تقویت سیاست کالابرگ است.

دولت تلاش دارد بخشی از قدرت خرید خانوارهای کم‌درآمد را به‌جای پرداخت صرفاً نقدی، به خرید کالاهای اساسی متصل کند تا افزایش حمایت مستقیماً وارد سبد خوراک خانوار شود.

در دوره‌های قبلی کالابرگ نیز اعتبار برای خرید مجموعه‌ای از اقلام اصلی مانند برنج، روغن، لبنیات، حبوبات، گوشت قرمز و سفید و برخی دیگر از اقلام غذایی اختصاص پیدا کرده بود.

به همین دلیل گسترده‌تر کردن جمعیت مشمول می‌تواند از نظر رفاهی اثر قابل توجهی داشته باشد؛ اما هرچه تعداد افراد بیشتر شود، نیاز مالی دولت نیز با سرعت بالاتری افزایش پیدا می‌کند.

افزایش اعتبار برای ۴۲ میلیون نفر هنوز قطعی نیست

یکی از نکاتی که باید در تیترها و خبرهای مربوط به کالابرگ مورد توجه قرار گیرد این است که اعداد ۴۲ میلیون، ۴۴ میلیون یا ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر فعلاً سناریوها و برآوردهای مطرح‌شده از سوی مسئولان مختلف هستند.

سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس از ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر گفته، بانک مرکزی درباره حدود ۴۲ میلیون نفر صحبت کرده و در گزارش‌های دیگر نیز حدود ۴۴ میلیون نفر به‌عنوان جمعیت شناسایی‌شده مطرح شده است.

اما معاون رفاه امروز صراحتاً اعلام کرده که تعداد نهایی مشمولان هنوز مورد توافق تیم اقتصادی دولت نیست.

بنابراین در حال حاضر نمی‌توان گفت افزایش کالابرگ قطعاً شامل پنج دهک، شش دهک یا رقم مشخصی از جمعیت خواهد شد.

تکلیف افزایش کالابرگ چه زمانی روشن می‌شود؟

براساس جدیدترین موضع وزارت تعاون، مرحله تعیین‌کننده اکنون در سازمان برنامه و بودجه است.

پس از اینکه رقم منابع پایدار تصویب و ابلاغ شود، دولت می‌تواند بر اساس همان منابع هم مبلغ نهایی افزایش و هم تعداد مشمولان را مشخص کند. اندایش گفته اجرای طرح پس از همین مرحله آغاز خواهد شد.

بنابراین برخلاف برخی انتظارها، ۱۵ مهر نقطه شروع عمومی افزایش اعتبار کالابرگ نشد.

در شرایط فعلی سه سناریو همچنان روی میز است: افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی، افزایش تا سقف ۵۰۰ هزار تومان برای گروه‌های خاص، یا اجرای افزایش ۵۰ درصدی برای بخشی از دهک‌های پایین‌تر.

افزایش کالابرگ لغو نشده؛ پول آن هنوز قطعی نشده است

جمع‌بندی جدیدترین اخبار کالابرگ یک پیام روشن دارد: دولت همچنان اصل افزایش حمایت را دنبال می‌کند، اما هنوز نمی‌داند این حمایت با چه رقمی و برای چند نفر قابل تأمین است.

یعقوب اندایش نیز دقیقاً روی همین مسئله دست گذاشته و تأمین منابع پایدار را مانع اصلی معرفی کرده است.

بنابراین فعلاً نباید افزایش ۳۰۰ هزار تومانی، ۵۰۰ هزار تومانی یا اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی را برای همه مشمولان قطعی دانست.

آنچه قطعی است، ادامه اجرای کالابرگ فعلی است؛ اما نسخه تقویت‌شده طرح زمانی آغاز خواهد شد که سازمان برنامه و بودجه منابع آن را مشخص کند و تیم اقتصادی دولت درباره دو عدد اصلی به توافق برسد: مبلغ افزایش و تعداد دریافت‌کنندگان.

به همین دلیل خبر تعیین‌کننده بعدی درباره کالابرگ نه از فروشگاه‌ها، بلکه احتمالاً از سازمان برنامه و بودجه و وزارت تعاون خواهد آمد؛ جایی که باید مشخص شود دولت برای بزرگ‌تر کردن سبد حمایتی خانوارها واقعاً چه مقدار منابع پایدار در اختیار دارد.