افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ زیر ذره‌بین مجلس؛ شرط درآمد ۲۰ میلیونی تغییر می‌کند؟ خبر مهم برای ۴ دهک پایین

حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، روز دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ در گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر، بر ضرورت تقویت حمایت‌های معیشتی دولت تأکید کرد و خواستار افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی متناسب با تورم شد.

او معتقد است اگر مبلغ کالابرگ با افزایش قیمت کالاهای اساسی هماهنگ نباشد، این حمایت به‌تدریج اثربخشی خود را از دست خواهد داد.

حاجی‌بابایی با اشاره به محدودیت‌های مالی دولت اعلام کرد که با وجود این محدودیت‌ها، تأمین معیشت مردم باید مهم‌ترین اولویت سیاست‌گذاری اقتصادی باشد.

نایب‌رئیس مجلس همچنین از دولت خواست چهار دهک پایین درآمدی را در اولویت افزایش حمایت‌ها قرار دهد و معیارهای شناسایی خانوارهای نیازمند را متناسب با شرایط اقتصادی جدید اصلاح کند.

نکته مهم این است که اظهارات حاجی‌بابایی به معنای تصویب افزایش تازه و سراسری کالابرگ برای همه خانوارها نیست؛ بلکه او خواستار تقویت و اصلاح روند فعلی شده است.

مبلغ جدید کالابرگ چقدر است؛ یک میلیون یا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان؟

بر اساس اطلاعیه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعتبار پایه کالابرگ مهرماه برای گروه‌های اعلام‌شده یک میلیون تومان به ازای هر نفر است.

در کنار این اعتبار، طرح افزایش مبلغ تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای گروه‌هایی از خانوارهای نیازمند در حال اجراست.

احمد توصیفیان، مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی لرستان، در ۲۳ مهر اعلام کرد که فرایند خوداظهاری برای افزایش اعتبار خانوارهای مشمول از یک میلیون به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز شده و شارژ اولیه نیز انجام گرفته است.

این افزایش به معنای برخورداری خودکار تمام دریافت‌کنندگان کالابرگ از اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی نیست. احراز شرایط اقتصادی و قرار گرفتن در گروه‌های مشمول اهمیت دارد.

چه کسانی مشمول افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ می‌شوند؟

یکی از پرسش‌های اصلی خانوارها، شرایط برخورداری از افزایش اعتبار کالابرگ است.

بر اساس توضیحات مسئولان رفاهی، خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی از گروه‌های اصلی مشمول حمایت بیشتر هستند.

همچنین افرادی که از سوی نهادهای حمایتی نیازمند شناسایی شده‌اند، اما تحت پوشش مستمر نیستند، در فرایند بررسی قرار می‌گیرند.

گروه دیگری نیز شامل خانوارهای فاقد ملک و خودرو با درآمد ماهانه کمتر از ۲۰ میلیون تومان معرفی شده‌اند.

بااین‌حال، صرف داشتن یکی از این ویژگی‌ها به معنای تأیید قطعی افزایش اعتبار نیست و اطلاعات اقتصادی خانوار باید با داده‌های ثبت‌شده در سامانه‌های رسمی تطبیق داده شود.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که برخی خانوارها با وجود درآمد اسمی بالاتر از رقم تعیین‌شده، به دلیل اجاره مسکن، هزینه درمان یا تعداد اعضای خانواده همچنان تحت فشار معیشتی قرار دارند.

انتقاد حاجی‌بابایی از شرط درآمد ۲۰ میلیون تومانی؛ معیارهای قدیمی دیگر کافی نیست؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات نایب‌رئیس مجلس، انتقاد از معیارهای قدیمی شناسایی خانوارهای نیازمند است.

حاجی‌بابایی معتقد است ضوابطی که دو سال قبل برای پرداخت کمک‌های معیشتی تدوین شده‌اند، الزاماً با شرایط تورمی کنونی تناسب ندارند.

برای مثال، درآمد ۲۰ میلیون تومانی در یک خانوار دونفره ممکن است قدرت خرید متفاوتی نسبت به خانواری پنج‌نفره با همان سطح درآمد داشته باشد.

همچنین هزینه زندگی در شهرهای مختلف یکسان نیست. خانواری که در تهران مستأجر است، ممکن است هزینه مسکن بالاتری نسبت به خانواده‌ای با درآمد مشابه در یک شهر کوچک‌تر داشته باشد.

از این منظر، استفاده از یک سقف درآمد ثابت بدون توجه به تعداد اعضای خانوار، هزینه مسکن و سایر نیازهای ضروری می‌تواند به شناسایی نامناسب برخی گروه‌های نیازمند منجر شود.

حاجی‌بابایی خواستار اصلاح همین معیارها شده است، اما هنوز تغییر رسمی سقف ۲۰ میلیون تومان در طرح افزایش کالابرگ اعلام نشده است.

تورم چه بلایی بر قدرت خرید کالابرگ آورده است؟

مهم‌ترین استدلال برای افزایش اعتبار کالابرگ، کاهش قدرت خرید خانوارها در نتیجه تورم است.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در شهریور ۱۴۰۵ به ۸۹.۸ درصد رسید. تورم سالانه نیز ۷۳.۶ درصد و تورم ماهانه ۴.۲ درصد ثبت شد. بنابراین، اگرچه در بحث‌های معیشتی از فشار تورم سه‌رقمی بر برخی کالاها سخن گفته می‌شود، آخرین نرخ رسمی تورم عمومی نقطه‌به‌نقطه در این گزارش کمتر از ۱۰۰ درصد بوده است.

برای درک تأثیر تورم بر کالابرگ می‌توان یک مثال ساده مطرح کرد.

اگر هزینه خرید مجموعه‌ای از کالاهای اساسی در یک دوره یک میلیون تومان باشد و قیمت همان مجموعه ۵۰ درصد افزایش پیدا کند، هزینه خرید آن به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان خواهد رسید.

در چنین شرایطی، اعتبار ثابت یک میلیون تومانی تنها دوسوم هزینه جدید را پوشش می‌دهد.

بنابراین افزایش رقم اسمی کالابرگ زمانی می‌تواند قدرت خرید را حفظ کند که با رشد قیمت اقلام مشمول تناسب داشته باشد.

چهار دهک پایین در اولویت؛ آیا مشمولان جدید اضافه می‌شوند؟

حاجی‌بابایی تأکید کرده است که دولت باید چهار دهک پایین درآمدی را در اولویت حمایت‌های معیشتی قرار دهد.

این درخواست در شرایطی مطرح شده که دولت پیش‌تر نیز برنامه شناسایی خانوارهای نیازمند افزایش اعتبار را دنبال کرده است.

سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، در اظهارات منتشرشده در ۹ مهر اعلام کرده بود که حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت حمایت بیشتر شناسایی شده‌اند.

بااین‌حال، تعداد نهایی افراد دریافت‌کننده افزایش اعتبار به بررسی شرایط اقتصادی و منابع مالی اختصاص‌یافته بستگی دارد.

در نتیجه، درخواست حمایت ویژه از چهار دهک پایین را نباید به معنای اضافه شدن قطعی تمام خانوارهای این دهک‌ها به فهرست دریافت‌کنندگان اعتبار یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی تلقی کرد.

شرایط جدید دهک‌بندی خانوارها در مهر ۱۴۰۵ چیست؟

هیئت وزیران در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ شیوه‌نامه جدید شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها را ابلاغ کرد.

بر اساس این شیوه‌نامه، خانوارها در سه گروه وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین دسته‌بندی می‌شوند.

در شناسایی خانوارهای برخوردار، ارزش املاک، خودرو، دارایی‌های مالی و برخی شاخص‌های اقتصادی دیگر مورد توجه قرار می‌گیرد.

برای نمونه، ارزش مجموع خودروهای بیش از ۷.۵ میلیارد تومان و برخی دارایی‌های ملکی با ارزش بالا از معیارهای تشخیص وسع اقتصادی بالا هستند.

همچنین مددجویان و مستمری‌بگیران کمیته امداد و سازمان بهزیستی پس از راستی‌آزمایی در گروه وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند.

البته داشتن یک خانه یا خودروی معمولی به‌تنهایی به معنای قرار گرفتن در گروه اقتصادی بالا نیست.

تفاوت مهم این شیوه‌نامه با شروط طرح افزایش اعتبار آن است که گروه‌بندی عمومی اقتصادی و تعیین مشمولان یک حمایت خاص، دو مرحله مرتبط اما متفاوت هستند.

نحوه ثبت‌نام کالابرگ یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی

بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی لرستان، برای گروه‌هایی از متقاضیان پیامک خوداظهاری ارسال شده است.

افرادی که پیامک رسمی دریافت کرده‌اند، باید اطلاعات موردنیاز را از طریق سامانه خدمات دولت هوشمند تکمیل کنند.

در این فرایند، پس از تأیید محل سکونت، پرسش‌هایی درباره وضعیت اقتصادی و خانوادگی مطرح می‌شود.

نشانی اعلام‌شده برای این فرایند، درگاه ملی خدمات دولت هوشمند است.

برای خانوارهایی که به دهک‌بندی اعتراض دارند نیز امکان درخواست بازبینی پس از به‌روزرسانی اطلاعات اقتصادی پیش‌بینی شده است. بااین‌حال، ثبت درخواست به معنای تأیید قطعی افزایش کالابرگ نخواهد بود.

زمان واریز کالابرگ مهر ۱۴۰۵ برای خانوارها

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی زمان‌بندی استفاده از اعتبار پایه مهرماه خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی را براساس رقم پایانی کد ملی سرپرست اعلام کرده است.

طبق اطلاعیه رسمی، خانوارهای مشمول اعتبار مهرماه تا پایان آذر فرصت استفاده از آن را دارند. این جدول مربوط به زمان دسترسی به اعتبار پایه اعلام‌شده است و نباید آن را زمان قطعی پرداخت افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای همه متقاضیان دانست.

افزایش کالابرگ چه تأثیری بر معیشت خانوارها دارد؟

افزایش اعتبار کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار خرید کالاهای اساسی را کاهش دهد، اما میزان اثربخشی آن به عوامل مختلفی بستگی دارد.

نخست، باید مشخص شود اعتبار اختصاص‌یافته چه سهمی از هزینه واقعی سبد غذایی خانوار را پوشش می‌دهد.

دوم، دسترسی فروشگاه‌ها به کالاهای موردنیاز و امکان استفاده آسان از اعتبار اهمیت دارد.

سوم، لازم است معیارهای شناسایی مشمولان به‌گونه‌ای باشد که خانوارهای نیازمند به دلیل اطلاعات ناقص یا معیارهای نامتناسب از دریافت حمایت محروم نشوند.

از طرف دیگر، تأمین منابع پایدار برای افزایش اعتبار ضروری است؛ زیرا حمایت‌های مقطعی بدون تأمین مالی مشخص ممکن است در بلندمدت با محدودیت اجرایی روبه‌رو شوند.

آیا مبلغ کالابرگ دوباره افزایش پیدا می‌کند؟

اظهارات تازه حمیدرضا حاجی‌بابایی نشان می‌دهد بحث افزایش متناسب با تورم و اصلاح معیارهای دریافت کالابرگ همچنان در دستور کار سیاست‌گذاران قرار دارد.

بااین‌حال، درباره افزایش جدید فراتر از مبلغ یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، تصمیم قطعی و زمان اجرای مشخصی در منابع بررسی‌شده اعلام نشده است.

در مجموع، مهم‌ترین پیام نایب‌رئیس مجلس این است که مبلغ کالابرگ و معیارهای تعیین مشمولان نباید از شرایط واقعی اقتصاد و قدرت خرید خانوارها عقب بمانند.

اکنون انتظار می‌رود دولت ضمن مشخص کردن تکلیف افزایش اعتبار گروه‌های واجد شرایط، درباره اصلاح سقف درآمد، حمایت از خانوارهای پرجمعیت و وضعیت چهار دهک پایین تصمیم‌های روشن‌تری اتخاذ کند.

آنچه برای میلیون‌ها خانوار اهمیت دارد، تنها افزایش عدد کالابرگ نیست؛ بلکه حفظ قدرت خرید و امکان تأمین کالاهای اساسی در شرایط افزایش هزینه‌های زندگی است.