معمای عجیب بازار مرغ؛ تولید ۹ درصد افزایش یافت اما قیمت مرغ به ۴۵۰ هزار تومان رسید!

بازار گوشت مرغ در هفته‌های اخیر با نوسانات قابل‌توجهی روبه‌رو شده و فاصله قیمت میان مراکز عرضه، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی‌های سطح شهر افزایش یافته است.

بررسی فهرست قیمت‌های منتشرشده در روز پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد قیمت مرغ کامل تازه کشتار روز در برخی مراکز فروش به کیلویی ۴۵۰ هزار تومان رسیده است. در همین فهرست، سینه مرغ بدون استخوان ممتاز ۶۹۸ هزار تومان و ران کامل مرغ ممتاز ۴۸۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

جدول زیر بخشی از قیمت‌های گزارش‌شده در روزهای اخیر را نشان می‌دهد.

این ارقام مربوط به فهرست‌های عرضه مشخص هستند و نباید به‌عنوان نرخ یکسان تمام فروشگاه‌ها تلقی شوند. قیمت نهایی بسته به محل عرضه، کیفیت محصول، وزن و نوع بسته‌بندی متفاوت است.

با فرض قیمت کیلویی ۴۵۰ هزار تومان، خرید یک مرغ دوکیلویی برای خانوار ۹۰۰ هزار تومان هزینه خواهد داشت؛ رقمی که نشان‌دهنده فشار افزایش قیمت مواد پروتئینی بر بودجه خانوار است.

افزایش ۷۰ هزار تومانی قیمت مرغ در میادین تهران

یکی از تحولات مهم بازار مرغ در روزهای گذشته، افزایش نرخ عرضه این محصول در میادین میوه و تره‌بار تهران بود.

بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم در ۲۸ مهر ۱۴۰۵، قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم با مجوز وزارت جهاد کشاورزی از ۲۵۰ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان افزایش یافت؛ یعنی رشد ۷۰ هزار تومانی معادل ۲۸ درصد.

در همان مقطع، قیمت مرغ در برخی خرده‌فروشی‌های سطح تهران بین ۲۶۰ تا ۳۴۰ هزار تومان گزارش شده بود.

این اختلاف قیمت نشان می‌دهد نرخ خرید مرغ برای مصرف‌کنندگان به محل و شیوه عرضه وابسته است.

البته نباید قیمت گزارش‌شده در میادین تهران را مستقیماً با نرخ محصولات ممتاز یا بسته‌بندی‌شده مقایسه کرد و تمام اختلاف را سود شبکه توزیع دانست.

هزینه کشتار، حمل‌ونقل، نگهداری در سردخانه، بسته‌بندی و آماده‌سازی قطعات مختلف نیز بر قیمت نهایی تأثیر می‌گذارد. با این حال، نبود اطلاعات شفاف درباره سهم هر حلقه از زنجیره عرضه، ارزیابی دقیق دلایل اختلاف قیمت را دشوار کرده است.

چرا مرغداران با وجود گرانی مرغ همچنان زیان می‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین تناقض‌های بازار مرغ، هم‌زمانی افزایش قیمت مصرف‌کننده و زیان تولیدکننده است.

حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، در اظهارات منتشرشده در ۲۰ مهر اعلام کرد قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده برای تولیدکنندگان حدود ۲۵۰ هزار تومان است؛ در حالی که مرغداران در آن مقطع محصول خود را با قیمت حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تومان عرضه می‌کردند.

این اختلاف به معنای زیان تقریبی ۷۰ تا ۸۰ هزار تومانی به ازای هر کیلوگرم مرغ زنده، بر اساس ارقام اعلامی اتحادیه است.

اسدالله‌نژاد همچنین زیان انباشته مرغداران در پی مازاد تولید و کاهش توان جذب محصول در بازار را حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بود. این رقم یک برآورد صنفی است و نباید آن را زیان حسابرسی‌شده کل صنعت تلقی کرد.

نکته مهم آن است که قیمت مرغ زنده در مرغداری با قیمت مرغ کشتارشده در فروشگاه تفاوت دارد. با این حال، فاصله میان هزینه تولید و قیمت فروش مرغ زنده نشان می‌دهد افزایش قیمت نهایی الزاماً به معنای سودآوری تولیدکنندگان نیست.

جهش قیمت ذرت و سویا؛ هزینه تولید مرغ چقدر بالا رفت؟

خوراک طیور یکی از مهم‌ترین اجزای هزینه تولید مرغ گوشتی است. به همین دلیل، افزایش قیمت ذرت و کنجاله سویا مستقیماً بر وضعیت اقتصادی مرغداری‌ها تأثیر می‌گذارد.

بر اساس اظهارات مدیرعامل اتحادیه مرغداران، قیمت هر کیلوگرم ذرت در سامانه بازارگاه به حدود ۶۹ هزار تومان و کنجاله سویا به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده بود.

این در حالی است که قیمت این دو نهاده پیش از اصلاح نرخ ارز، به‌ترتیب حدود ۴۳ هزار و ۷۰ هزار تومان اعلام شده بود.

بنابراین افزایش قیمت نهاده‌ها در کنار هزینه انرژی، حمل‌ونقل، دارو، واکسن و دستمزد، فشار قابل‌توجهی به مرغداران وارد کرده است.

از سوی دیگر، تولیدکننده نمی‌تواند بدون محدودیت قیمت فروش خود را افزایش دهد؛ زیرا قدرت خرید مصرف‌کنندگان کاهش یافته و بازار ممکن است توان جذب محصول با نرخ بالاتر را نداشته باشد.

این شرایط موجب شده مرغداران میان دو فشار اقتصادی قرار بگیرند: افزایش هزینه تولید و محدودیت تقاضای مؤثر.

نیاز نقدینگی مرغداران چهار برابر شد

مشکل دیگر صنعت مرغداری، افزایش سرمایه در گردش مورد نیاز برای ادامه تولید است.

اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، ۲۶ مهر اعلام کرد که پس از آزادسازی نرخ ارز، نیاز واحدهای فعال در صنعت دام و طیور به سرمایه در گردش دست‌کم چهار برابر افزایش یافته است.

وی تأکید کرد روش‌های سنتی تأمین مالی بانکی به‌تنهایی پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان نیست و باید از ابزارهای جدید مانند تأمین مالی زنجیره‌ای، بازار سرمایه و مشارکت بانک‌ها استفاده شود.

افزایش نیاز به نقدینگی به این معناست که مرغداران برای خرید همان مقدار نهاده و ادامه یک دوره تولید، منابع مالی بسیار بیشتری نسبت به گذشته نیاز دارند.

اگر این منابع به‌موقع تأمین نشود، احتمال کاهش جوجه‌ریزی، افزایش بدهی واحدهای تولیدی و خروج مرغداری‌های کوچک‌تر از چرخه تولید وجود دارد.

چنین اتفاقی می‌تواند در ماه‌های آینده عرضه را محدود کند و فشار تازه‌ای بر قیمت مرغ وارد آورد.

تولید مرغ ۹ درصد افزایش یافت؛ پس چرا قیمت‌ها پایین نیامد؟

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران که ۲۶ مهر منتشر شد، تولید گوشت انواع طیور در کشتارگاه‌های رسمی کشور طی شهریور ۱۴۰۵ به ۲۴۳ هزار و ۸۶۶ تن رسید.

این میزان نسبت به شهریور سال گذشته ۹ درصد و نسبت به مرداد امسال حدود ۱۵ درصد افزایش داشته است.

از مجموع تولید ثبت‌شده، ۲۳۷ هزار و ۷۲۲ تن مربوط به گوشت مرغ بوده که در مقایسه با ۲۱۸ هزار و ۸۰۵ تن در شهریور سال قبل، حدود ۹ درصد رشد نشان می‌دهد.

اما افزایش تولید لزوماً به کاهش فوری قیمت مصرف‌کننده منجر نمی‌شود.

نخست اینکه آمار تولید شهریور و قیمت‌های ثبت‌شده در اواخر مهر و اوایل آبان مربوط به دو بازه زمانی متفاوت هستند.

دوم اینکه هزینه تولید در نتیجه افزایش قیمت نهاده‌ها بالا رفته است. بنابراین حتی در شرایط عرضه مناسب، قیمت فروش ممکن است در مقایسه با سال گذشته افزایش پیدا کند.

سومین عامل به قدرت خرید خانوارها مربوط می‌شود. زمانی که مصرف‌کنندگان توان مالی کافی نداشته باشند، افزایش عرضه می‌تواند به افت قیمت دریافتی تولیدکننده منجر شود، بدون آنکه همه خانوارها قادر به خرید میزان مورد نیاز مرغ باشند.

سهم واسطه‌ها در گرانی مرغ چقدر است؟

یکی از ابهام‌های مهم بازار مرغ، سهم کشتارگاه‌ها، شرکت‌های بسته‌بندی و شبکه خرده‌فروشی در قیمت نهایی است.

اگرچه بخشی از اختلاف قیمت مرغ زنده و مرغ مصرفی به افت وزن در کشتار، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های عملیاتی مربوط می‌شود، اما برای مشخص شدن سود واقعی هر بخش باید اطلاعات دقیق خریدوفروش در تمام مراحل زنجیره منتشر شود.

وزارت جهاد کشاورزی نیز کوتاه کردن مسیر توزیع و توسعه عرضه مستقیم محصولات را از راهکارهای کاهش فاصله قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده معرفی کرده است.

عرضه مستقیم می‌تواند بخشی از هزینه‌های توزیع را کاهش دهد، اما بدون تأمین پایدار نهاده‌ها، کنترل هزینه تولید و افزایش شفافیت بازار، به‌تنهایی راه‌حل دائمی گرانی مرغ نخواهد بود.

پیش‌بینی قیمت مرغ در آبان ۱۴۰۵؛ کاهش قیمت در راه است؟

بررسی شرایط فعلی بازار نشان می‌دهد مسیر آینده قیمت مرغ بیش از هر چیز به هزینه نهاده‌ها، میزان جوجه‌ریزی، قدرت خرید مصرف‌کنندگان و سیاست‌های تنظیم بازار وابسته است.

اگر تأمین نهاده‌ها بهبود یابد و نقدینگی مورد نیاز مرغداران فراهم شود، امکان افزایش ثبات تولید و کاهش نوسانات بازار وجود خواهد داشت.

در مقابل، ادامه زیان‌دهی مرغداری‌ها می‌تواند انگیزه تولید را کاهش دهد و در دوره‌های بعد به محدودیت عرضه منجر شود.

از سوی دیگر، خرید حمایتی مرغ توسط شرکت پشتیبانی امور دام، در صورت اجرای متناسب با شرایط بازار، می‌تواند به کاهش فشار فروش بر تولیدکنندگان کمک کند. با این حال، تأثیر نهایی این سیاست بر قیمت مصرف‌کننده به نحوه ذخیره‌سازی و عرضه مجدد محصول نیز وابسته است.

بنابراین در شرایط کنونی نمی‌توان کاهش قطعی قیمت مرغ در آبان را پیش‌بینی کرد.

جمع‌بندی؛ معمای گرانی مرغ و زیان مرغداران چگونه حل می‌شود؟

بازار مرغ ایران در وضعیتی قرار گرفته که افزایش تولید، رشد قیمت مصرف‌کننده و زیان تولیدکننده به‌صورت هم‌زمان مشاهده می‌شود.

این شرایط نشان می‌دهد مسئله بازار مرغ تنها کمبود یا مازاد تولید نیست؛ بلکه افزایش هزینه نهاده‌ها، کمبود سرمایه در گردش، کاهش قدرت خرید و مشکلات زنجیره عرضه نیز نقش مهمی دارند.

نکته اصلی این است که رشد ۹ درصدی تولید گوشت طیور، به‌تنهایی تضمین‌کننده ارزانی مرغ نیست. زمانی که هزینه تولید افزایش یافته و توان خرید خانوارها کاهش پیدا کرده باشد، افزایش تولید ممکن است حتی به تشدید زیان مرغداران منجر شود.

راهکار پایدار، ایجاد تعادل میان حمایت از تولیدکنندگان و حفظ قدرت خرید مصرف‌کنندگان است؛ تعادلی که بدون تأمین مالی مناسب، شفافیت قیمت‌ها، کاهش هزینه‌های غیرضروری توزیع و برنامه‌ریزی دقیق تولید به دست نخواهد آمد.

تا زمانی که این مشکلات برطرف نشود، احتمال ادامه نوسانات بازار مرغ وجود دارد و خانوارها همچنان برای خرید یکی از مهم‌ترین منابع پروتئینی خود با فشار اقتصادی مواجه خواهند بود.