هشدار صریح پزشکیان به مدیران کشور؛ مسئولی که دغدغه مردم ندارد، شایسته جایگاهش نیست | وعده دولت برای رفع مشکلات نشر
آیین گرامیداشت روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار امروز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ با حضور مسعود پزشکیان، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور و جمعی از فعالان فرهنگی برگزار شد.
رئیسجمهور در این مراسم ضمن قدردانی از کتابداران، نویسندگان، ناشران و فعالان حوزه فرهنگ مکتوب، بر ضرورت استفاده از تجربههای ثبتشده در کتابها برای اصلاح رفتار فردی و اجتماعی تأکید کرد.
یکی از مهمترین بخشهای سخنان پزشکیان به مسئولیتپذیری مدیران اختصاص داشت. او با اشاره به مشکلات موجود در جامعه، از مدیران خواست به جای محدود کردن نگاه خود به دیدگاههای شخصی، برای شناسایی ریشه مسائل کشور تلاش کنند.
پزشکیان تأکید کرد فردی که مسئولیتی میپذیرد، باید دغدغه حل مسائل مردم را داشته باشد و اگر چنین مسئولیتی را احساس نمیکند، حضور او در جایگاه مدیریتی بیمعنا خواهد بود.
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که رئیسجمهور کتابخوانی را نه صرفاً فعالیتی فرهنگی، بلکه یکی از ابزارهای افزایش توانایی مدیران در شناخت مسائل جامعه معرفی کرد.
انتقاد پزشکیان از تفکر بسته؛ کتاب چگونه نگاه مدیران را تغییر میدهد؟
یکی دیگر از محورهای سخنان رئیسجمهور، انتقاد از افرادی بود که دیدگاه خود را تنها برداشت صحیح میدانند و حاضر به پذیرش نظرات متفاوت نیستند.
پزشکیان با اشاره به نقش کتاب در افزایش آگاهی توضیح داد که مطالعه میتواند ذهن انسان را در برابر دیدگاههای جدید باز کند و امکان شناخت تجربههای گوناگون را فراهم سازد.
به اعتقاد او، دستور دادن و تحمیل مستقیم نظر در بسیاری از مواقع با مقاومت افراد روبهرو میشود، اما مطالعه کتاب میتواند بدون ایجاد چنین مقاومتی، زمینه تغییر تدریجی نگرش و رفتار را فراهم کند.
این بخش از سخنان رئیسجمهور از منظر مدیریت عمومی اهمیت دارد؛ زیرا تصمیمگیری در مسائل پیچیده اجتماعی و اقتصادی نیازمند بررسی دیدگاههای مختلف، شناخت تجربههای گذشته و پذیرش امکان خطا در تصمیمهای پیشین است.
البته گسترش مطالعه بهتنهایی برای بهبود عملکرد مدیریتی کافی نیست. تبدیل دانش به تصمیم مؤثر، به سازوکارهای ارزیابی، اطلاعات معتبر و پاسخگویی مسئولان نیز نیاز دارد.
از این منظر، تأکید پزشکیان بر کتابخوانی زمانی میتواند پیامد عملی داشته باشد که آموختههای مدیران در فرآیند تصمیمسازی و ارزیابی سیاستهای اجرایی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
کتابخوانی و اصلاح امور کشور؛ تأکید رئیسجمهور بر یادگیری از تجربههای تاریخی
پزشکیان در بخش دیگری از سخنرانی خود به اهمیت استفاده از تجربه نسلهای گذشته پرداخت و کتاب را راهی برای شناخت موفقیتها و شکستهای تاریخی دانست.
او توضیح داد که انسان در مراحل مختلف زندگی با نیازهای متفاوتی برای یادگیری روبهرو میشود و نوع مطالعه نیز باید متناسب با مسئولیتها و موقعیت اجتماعی او تغییر کند.
رئیسجمهور با اشاره به تجربه شخصی خود گفت در دوران جوانی، دوران دانشگاه و زمان پذیرش مسئولیتهای اجرایی، موضوعات متفاوتی را برای مطالعه انتخاب کرده است.
پزشکیان در همین زمینه کتاب «برخاستن از فقر» را به مدیران توصیه کرد و مطالعه تجربه کشورهایی را که توانستهاند طی چند دهه مسیر توسعه اقتصادی را طی کنند، ضروری دانست.
اهمیت این نگاه در آن است که مطالعه تجربههای توسعه میتواند به شناسایی راهکارهای جدید کمک کند، اما انتقال الگوهای موفق کشورهای دیگر به ایران نیازمند توجه به تفاوتهای اقتصادی، نهادی و اجتماعی است.
بنابراین بهرهگیری از تجربههای جهانی زمانی نتیجهبخش خواهد بود که با تحلیل شرایط داخلی و بررسی قابلیت اجرای سیاستها همراه شود.
پزشکیان: کتاب و آموزههای دینی باید در رفتار انسان دیده شوند
رئیسجمهور در ادامه سخنان خود با اشاره به آموزههای دینی، بر ضرورت هماهنگی میان اعتقادات، گفتار و رفتار افراد تأکید کرد.
او با مقایسه نقش مطالعه و عبادت در زندگی انسان توضیح داد که خواندن کتاب و آشنایی با آموزههای دینی زمانی ارزش عملی پیدا میکند که به تغییر رفتار و اصلاح عملکرد منجر شود.
پزشکیان همچنین با اشاره به قرآن کریم، بر پرهیز از دروغ، تهمت، دشنام و دشمنی تأکید کرد و گذشت، مهربانی و اصلاح روابط انسانی را از آموزههای مهم دینی دانست.
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود به شاهنامه فردوسی اشاره کرد و مفاهیمی مانند مبارزه با زورگویی، پرهیز از آز و طمع و ضرورت اصلاح رفتار را از درسهای مهم این اثر برشمرد.
توجه همزمان به آثار دینی و ادبی در این سخنرانی نشان میدهد پزشکیان بر ظرفیت منابع فرهنگی مختلف برای آموزش اخلاق فردی و مسئولیت اجتماعی تأکید داشته است.
از منظر سیاست فرهنگی نیز این موضوع اهمیت دارد که آثار ادبی، تاریخی و دینی چگونه میتوانند در کنار آموزش رسمی، زمینه گفتوگو درباره مسائل اجتماعی و اخلاقی را فراهم کنند.
بهرهبرداری از ۳۴ کتابخانه سیار در هفته کتاب؛ گام تازه برای عدالت فرهنگی
همزمان با برگزاری مراسم روز کتاب، ۳۴ کتابخانه عمومی سیار با حضور رئیسجمهور به بهرهبرداری رسیدند تا خدمات کتابخانهای در مناطق کمبرخوردار گسترش پیدا کند.
بر اساس اعلام نهاد کتابخانههای عمومی کشور، این کتابخانههای سیار به ۲۴ استان اختصاص یافتهاند و شش استان بوشهر، چهارمحال و بختیاری، قم، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و لرستان برای نخستین بار از خدمات کتابخانه سیار برخوردار میشوند.
آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، اعلام کرد با بهرهبرداری از خودروهای جدید، تعداد کتابخانههای سیار کشور به ۱۱۶ دستگاه رسیده است.
او همچنین جمعیت تحت پوشش این خدمات را حدود ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر عنوان کرد؛ رقمی که به گفته مسئولان نهاد، نسبت به سالهای گذشته افزایش قابلتوجهی داشته است.
پزشکیان نیز در این مراسم از افرادی که برای رساندن کتاب به مناطق دورافتاده و روستاها تلاش میکنند، قدردانی کرد.
بااینحال، توسعه کتابخانههای سیار تنها به افزایش تعداد خودروها محدود نمیشود. استمرار خدمات، تنوع منابع مطالعاتی، حضور کتابداران و تناسب کتابها با نیازهای مخاطبان از عوامل مهم موفقیت این طرح خواهند بود.
وعده پزشکیان برای بررسی مشکلات چاپ و نشر در دولت
یکی دیگر از محورهای سخنان رئیسجمهور، ضرورت رسیدگی به مشکلات حوزه کتاب، چاپ و نشر بود.
پزشکیان اعلام کرد در دولت درباره کمبودها و مسائل این حوزه گفتوگو خواهد شد و تلاش میشود با مشارکت مدیران و استانداران، زمینه توجه بیشتر به فعالیتهای کتابخانهای و فرهنگی فراهم شود.
این وعده در شرایطی مطرح شده که صنعت نشر برای تداوم فعالیت به زیرساختهای اقتصادی و فرهنگی متعددی نیاز دارد.
هزینه تولید کتاب، تأمین کاغذ، چاپ، توزیع، دسترسی مخاطبان و وضعیت درآمد فعالان نشر از موضوعاتی هستند که میتوانند بر بازار کتاب تأثیر بگذارند.
افزایش هزینه تولید ممکن است قیمت پشت جلد کتاب را بالا ببرد و در صورت محدود بودن قدرت خرید خانوارها، دسترسی به منابع مطالعاتی را دشوارتر کند.
از سوی دیگر، گسترش کتابخانههای عمومی میتواند امکان استفاده از کتاب را برای افرادی فراهم کند که توان خرید مستمر آثار جدید را ندارند.
بااینحال، در سخنرانی امروز جزئیات مشخصی درباره میزان بودجه جدید، شیوه حمایت از ناشران یا زمان اجرای برنامههای اصلاحی ارائه نشده است. بنابراین باید میان وعده بررسی مشکلات و تصمیم اجرایی نهایی تفاوت قائل شد.
نقش کتابداران و ناشران در گسترش فرهنگ مطالعه
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، کتابداران، نویسندگان و ناشران را از گروههای تأثیرگذار جامعه معرفی کرد و بر نقش آنان در تغییر نگرش نسلهای آینده تأکید داشت.
به گفته او، فعالیت فرهنگی تنها به انتقال اطلاعات محدود نمیشود و شیوه برقراری ارتباط با مخاطبان نیز در میزان اثرگذاری پیام اهمیت دارد.
این موضوع بهویژه در خدمات کتابخانهای مناطق محروم اهمیت پیدا میکند؛ زیرا نیازهای مطالعاتی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان در مناطق مختلف یکسان نیست.
رئیسجمهور نیز در سخنان تکمیلی خود بر ضرورت انتخاب کتاب متناسب با نیاز مخاطبان هر منطقه تأکید کرد.
همزمان، نهاد کتابخانههای عمومی کشور از تلاش برای گذار از الگوی کتابخانهمحور به رویکرد جامعهمحور خبر داده است؛ رویکردی که در آن کتابخانه علاوه بر امانت کتاب، به محلی برای یادگیری، مشارکت اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی تبدیل میشود.
آیا تأکید پزشکیان بر کتابخوانی میتواند به اصلاح مدیریت کشور کمک کند؟
بخش قابلتوجهی از سخنرانی امروز رئیسجمهور به پیوند میان آگاهی، مسئولیتپذیری و بهبود تصمیمگیری اختصاص داشت.
از منظر تحلیلی، مطالعه میتواند به مدیران در شناخت تجربههای موفق و ناموفق، بررسی دیدگاههای متفاوت و افزایش توان تحلیل مسائل کمک کند.
بااینحال، تبدیل این ظرفیت به نتیجه عملی نیازمند برنامههای آموزشی، دسترسی به منابع معتبر و سازوکارهای روشن پاسخگویی است.
اگر مطالعه و یادگیری در نظام مدیریتی تنها به توصیههای مناسبتی محدود شود، نمیتوان انتظار داشت بهتنهایی تغییر محسوسی در کیفیت خدمات عمومی ایجاد کند.
در مقابل، استفاده منظم از پژوهشها، ارزیابی نتایج تصمیمها و بهرهگیری از تجربههای داخلی و بینالمللی میتواند زمینه تصمیمگیری آگاهانهتر را فراهم سازد.
بنابراین، اثر عملی سخنان پزشکیان در آینده به این بستگی خواهد داشت که تأکید بر یادگیری و اصلاح رفتار تا چه اندازه در برنامهها و عملکرد دستگاههای اجرایی بازتاب پیدا کند.
جمعبندی؛ پیام اصلی پزشکیان در روز کتاب چه بود؟
سخنان مسعود پزشکیان در مراسم روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار در ۲۴ آبان ۱۴۰۵، فراتر از قدردانی از فعالان فرهنگی، بر ضرورت مسئولیتپذیری مدیران و استفاده از دانش برای حل مشکلات جامعه متمرکز بود.
رئیسجمهور با انتقاد از نگاههای بسته و بیتوجهی به دغدغههای مردم، کتابخوانی را ابزاری برای اصلاح رفتار، شناخت تجربههای تاریخی و بهبود شیوه تصمیمگیری معرفی کرد.
همزمان، بهرهبرداری از ۳۴ کتابخانه سیار و وعده بررسی مشکلات چاپ و نشر، دو بخش اجرایی مرتبط با مراسم امروز بودند.
مهمترین محور سخنان پزشکیان، پیوند میان آگاهی و عملکرد مسئولان بود؛ اینکه مطالعه و شناخت مسائل زمانی اهمیت عملی پیدا میکند که به بهبود کیفیت تصمیمها و خدمات عمومی منجر شود.
اکنون میزان تحقق وعدههای مرتبط با حوزه نشر و توسعه خدمات کتابخانهای، از جمله موضوعاتی است که میتواند در ماههای آینده برای ارزیابی نتایج این رویکرد مورد توجه قرار گیرد.