جهش نهاده‌های دامی، بازار مرغ را در تنگنای تصمیم‌های ارزی قرار داد

بازار مرغ ایران بار دیگر در تقاطع سیاست‌های ارزی، هزینه‌های تولید و قدرت خرید مصرف‌کننده قرار گرفته است. حذف ارز ترجیحی و آزادسازی نرخ ارز، شوک سنگینی به زنجیره تولید دام و طیور وارد کرد؛ شوکی که نخست خود را در جهش چندبرابری قیمت نهاده‌های دامی نشان داد و اکنون آثار آن در کاهش جوجه‌ریزی، افت توان خرید مرغداران و نگرانی از آینده تولید نمایان شده است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که دولت با هدف شفاف‌سازی و اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای، قیمت تمام‌شده محصولات طیور را بر مبنای نرخ نقدی نهاده‌ها محاسبه و اعلام کرده؛ اقدامی که اگرچه از منظر کارشناسی قابل دفاع است، اما در عمل با واقعیت‌های بازار فاصله معناداری دارد.

حذف ارز ترجیحی و آغاز شوک هزینه‌ای در صنعت طیور

با اجرای سیاست اصلاح نظام یارانه‌ای و حذف ارز ترجیحی، قیمت نهاده‌های دامی از جمله ذرت و کنجاله سویا تا چهار برابر افزایش یافت. این جهش قیمتی، تولیدکنندگان را در تأمین مواد اولیه با چالش جدی روبه‌رو کرد و هنوز آثار آن فروکش نکرده بود که قیمت ذرت در سامانه بازارگاه ۲۰ درصد و کنجاله سویا ۳۰ درصد دیگر افزایش یافت. افزایش نرخ ارز از حدود ۱۱۲ هزار تومان به ۱۳۲ هزار تومان، عملاً تمام محاسبات قبلی تولید را بر هم زد و هزینه تمام‌شده مرغ را به سطحی رساند که بسیاری از واحدها توان تطبیق با آن را ندارند.

اعلام قیمت‌های جدید و تلاش برای شفاف‌سازی بازار

در همین فضا، مدیرکل دفتر امور طیور وزارت جهاد کشاورزی طی نامه‌ای به معاون بازرگانی این وزارتخانه، قیمت محصولات طیور را بر اساس نرخ نقدی نهاده‌ها و متناسب با تغییر نرخ ارز اعلام کرد. بر این اساس، قیمت هر کیلو مرغ زنده ۲۰۳ هزار تومان، مرغ گرم عمده درب کشتارگاه ۲۸۲ هزار و ۵۰۰ تومان و مرغ منجمد شیرینگ‌پک‌شده ۲۹۷ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد. این قیمت‌ها که بر مبنای محاسبات انجام‌شده در ۲۶ بهمن اعلام شده‌اند، قرار است مبنایی برای تصمیم‌گیری فعالان صنعت باشند، هرچند بسیاری از بازیگران بازار معتقدند این ارقام جنبه ارشادی دارد و تعیین‌کننده واقعی قیمت نیست.

کاهش تقاضا پس از اصلاح یارانه‌ها

سیدفرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، معتقد است پس از اصلاح نظام یارانه‌ای، حداقل مصرف مرغ در کشور حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. به گفته او، حتی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای و با وجود اعلام کالابرگ، شاهد انباشت تخم‌مرغ و کاهش تقاضا برای خرید مرغ هستیم. این کاهش مصرف، زنگ خطری برای تولیدکنندگانی است که با هزینه‌های فزاینده مواجه‌اند اما بازار کشش افزایش قیمت را ندارد.

نهاده هست، نقدینگی نیست

یکی از تناقض‌های فعلی بازار طیور، موجود بودن نهاده‌های دامی در سامانه بازارگاه و در عین حال ناتوانی مرغداران در خرید آنهاست. طلاکش می‌گوید انباشت خرید در سامانه ایجاد شده اما مرغداران نقدینگی لازم را ندارند. کاهش قیمت جوجه یک‌روزه به کمتر از ۲۰ هزار تومان نیز نشانه‌ای از افت تمایل به جوجه‌ریزی است؛ موضوعی که می‌تواند در ماه‌های آینده به کاهش عرضه و نوسان قیمت منجر شود.

رمضان و پایان سال؛ ثبات موقت یا نوسان پنهان

برآورد فعالان صنعت نشان می‌دهد با نزدیک شدن به ایام پایانی سال، مصرف مرغ افزایش می‌یابد و ممکن است نوساناتی در بازار ایجاد شود. با این حال، پیش‌بینی دبیر فدراسیون طیور این است که قیمت مرغ از حدود ۲۷۰ هزار تومان فراتر نرود و در ماه رمضان نیز جهش قابل توجهی رخ ندهد. این پیش‌بینی بیش از آنکه ناشی از وفور تولید باشد، نتیجه کاهش جوجه‌ریزی و عرضه مرغ با وزن کمتر به بازار است.

وعده‌های حمایتی و بدهی‌های انباشته

یکی از انتقادات جدی مرغداران، عملی نشدن وعده‌های حمایتی دولت پس از آزادسازی نرخ ارز است. به گفته طلاکش، مرغداران از مهرماه نهاده را با ارز آزاد خریداری کرده‌اند اما دولت بدهی مطالبات قبلی را نپذیرفته و این موضوع زیان انباشته سنگینی ایجاد کرده است. برآورد اتحادیه مرغداران نشان می‌دهد حدود ۶۰ همت طلب مرغداران از این محل باقی مانده است. در کنار آن، تسهیلات بانکی وعده‌داده‌شده نیز یا پرداخت نشده یا به‌گونه‌ای طراحی شده که واحدهای بدهکار عملاً امکان استفاده از آن را ندارند.

نیاز واقعی صنعت و شکاف تسهیلات

صنعت دام و طیور کشور به‌طور متوسط ماهانه به ۹۰۰ هزار تن ذرت و ۳۵۰ هزار تن کنجاله سویا نیاز دارد. با کاهش تولید مرغ و گوشت قرمز تا ۲۰ درصد و حذف بخشی از گله‌ها، نیاز نهاده نیز ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته، اما همچنان حجم عظیمی از نقدینگی برای تداوم تولید لازم است. پیشنهاد فعالان صنعت، تخصیص حدود ۲۰۰ همت تسهیلات ارزان‌قیمت و یک‌ساله است تا تولیدکنندگان بتوانند هزینه نهاده را از محل فروش محصول جبران کنند.

نگاه بازار؛ عرضه و تقاضا حرف آخر را می‌زند

در سوی دیگر بازار، مهدی یوسف‌خانی دبیر انجمن کشتارگاه‌ها و صنایع بسته‌بندی طیور تأکید می‌کند که اعلام قیمت‌های جدید ارشادی تأثیر مستقیمی بر روند بازار ندارد و در نهایت عرضه و تقاضا تعیین‌کننده است. به گفته او، برخلاف انتظار، با آغاز ماه رمضان افزایش قیمتی رخ نداد و هم‌اکنون مرغ زنده حدود ۱۵۰ هزار تومان و مرغ گرم بین ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان معامله می‌شود. این قیمت‌ها از نگاه تولیدکنندگان زیان‌ده است و استمرار آن می‌تواند به کاهش بیشتر جوجه‌ریزی منجر شود.

کاهش جوجه‌ریزی و هشدار برای آینده

کاهش قیمت جوجه یک‌روزه به کمتر از ۱۰ هزار تومان، از دید فعالان صنفی نشانه روشنی از افت تقاضا برای جوجه‌ریزی است. هرچند در کوتاه‌مدت کمبودی در عرضه مشاهده نمی‌شود و روزانه حدود ۱۸۰۰ تن مرغ در تهران توزیع می‌شود، اما تداوم این روند می‌تواند در ماه‌های آینده بازار را با نوسان مواجه کند.

واکنش مجلس و چالش سیاست‌گذاری

در پی افزایش نرخ ارز و بالا رفتن هزینه‌های تولید، درخواست وزارت جهاد برای بازنگری در قیمت مرغ با واکنش نمایندگان مجلس روبه‌رو شده است. منتقدان معتقدند افزایش‌های پی‌درپی قیمت، فشار مضاعفی بر مصرف‌کننده وارد می‌کند، در حالی که تولیدکنندگان نیز بدون حمایت مؤثر در معرض زیان قرار دارند. این دوگانه، سیاست‌گذار را در موقعیتی دشوار قرار داده است.

جمع‌بندی

بازار مرغ امروز تصویری روشن از پیامدهای اصلاحات ارزی بدون پشتیبانی کافی مالی است. از یک‌سو هزینه‌های تولید به‌شدت افزایش یافته و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده مانع از انتقال کامل این هزینه‌ها به قیمت نهایی شده است. نتیجه، فشاری دوطرفه بر تولیدکننده و مصرف‌کننده و شکل‌گیری رکود پنهان در صنعت طیور است. اگرچه اعلام قیمت‌های مبتنی بر واقعیت‌های ارزی گامی در جهت شفافیت محسوب می‌شود، اما بدون تأمین نقدینگی، تسویه بدهی‌ها و بازنگری در ابزارهای حمایتی، ثبات پایدار در بازار مرغ دست‌یافتنی نخواهد بود.