جهش ۴ درصدی نفت در شوک تنگه هرمز؛ بازار انرژی دوباره نگران جنگ ایران و آمریکا شد

در معاملات امروز، هر بشکه نفت برنت دریای شمال با افزایش ۳ دلار و ۴ سنت، معادل حدود ۴ درصد، به ۷۹ دلار و ۵ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۲ دلار و ۹۱ سنت، معادل ۴.۰۸ درصد، در سطح ۷۴ دلار و ۳۲ سنت معامله شد. گزارش رویترز نیز از رشد پرشتاب نفت خبر داده و نوشته بود برنت در معاملات اولیه دوشنبه با افزایش بیش از ۳.۵ درصدی به ۷۸ دلار و ۶۸ سنت و WTI به ۷۳ دلار و ۸۹ سنت رسیده بود؛ اعدادی که در ادامه معاملات بالاتر رفتند.

آسوشیتدپرس نیز هم‌زمان گزارش داد قیمت نفت برنت بیش از ۳.۶ درصد بالا رفت و به ۷۸ دلار و ۷۶ سنت رسید، در حالی که نفت خام آمریکا ۳.۵ درصد رشد کرد و به ۷۳ دلار و ۹۷ سنت رسید. این داده‌ها نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی از همان ساعات ابتدایی معاملات، ریسک تازه‌ای را در قیمت نفت لحاظ کرده است.

چرا نفت ناگهان گران شد؟

محرک اصلی جهش امروز نفت، افزایش دوباره ریسک ژئوپلیتیک در خلیج فارس و تنگه هرمز بود. طی روزهای گذشته، آمریکا و ایران بار دیگر وارد چرخه حمله و پاسخ شده‌اند و همین موضوع نگرانی معامله‌گران انرژی را نسبت به امنیت کشتیرانی بالا برده است. رویترز نوشته حملات تازه آمریکا و ایران در آخر هفته، ترس از تشدید بحران را افزایش داد و تهران اعلام کرد تنگه هرمز را دوباره بسته است.

در بازار نفت، همیشه خود حمله به تأسیسات نفتی شرط جهش قیمت نیست؛ گاهی فقط افزایش احتمال اختلال در مسیر حمل‌ونقل کافی است تا قیمت‌ها بالا برود. تنگه هرمز دقیقاً چنین جایگاهی دارد. این آبراه، یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و هر کاهش محسوس در تردد کشتی‌ها می‌تواند ریسک عرضه را بالا ببرد.

تنگه هرمز؛ قلب بحران انرژی

تنگه هرمز در این بحران فقط یک مسیر دریایی نیست؛ شاخص اصلی ریسک انرژی جهان است. رویترز گزارش داده پیش از آغاز درگیری‌ها در اواخر فوریه، حدود یک‌پنجم عرضه روزانه نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور می‌کرد. به همین دلیل، هر خبر درباره بسته شدن، مین‌گذاری، حمله به کشتی‌ها یا کاهش تردد، بلافاصله روی قیمت نفت اثر می‌گذارد.

داده‌های ردیابی کشتی شرکت کپلر نشان می‌دهد روز یکشنبه فقط شش کشتی از تنگه هرمز عبور کردند؛ کمترین تعداد در پنج هفته اخیر. رویترز گزارش داده این شش شناور شامل یک نفتکش بسیار بزرگ حامل ۲ میلیون بشکه نفت ایران، یک نفتکش حامل حدود ۵۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی کویت و سه نفتکش خالی برای ورود به خلیج فارس بوده‌اند. همچنین بیشتر نفتکش‌ها هنگام عبور از تنگه، فرستنده‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش کرده‌اند.

ادعای باز بودن تنگه در برابر روایت ایران

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد تنگه هرمز برای ترافیک تجاری باز است؛ اما ایران پیش‌تر گفته بود این آبراه را پس از عبور یک شناور از مسیر غیرمجاز بسته است. رویترز در گزارش خود هر دو روایت را بازتاب داده و نوشته با وجود ادعای ترامپ درباره باز بودن مسیر تجاری، ایران از بسته شدن تنگه سخن گفته و سپاه پاسداران نیز اعلام کرده دو کشتی را در تنگه هرمز با از کار انداختن سامانه‌هایشان متوقف کرده است.

همین دوگانگی برای بازار نفت کافی است. معامله‌گران الزاماً منتظر تأیید کامل بسته شدن تنگه نمی‌مانند؛ کاهش واقعی تردد کشتی‌ها و افزایش ریسک بیمه و حمل‌ونقل، به‌تنهایی می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد. به بیان ساده، بازار نفت بیش از آنکه فقط به بیانیه‌های رسمی واکنش نشان دهد، رفتار واقعی کشتی‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل را دنبال می‌کند.

جدول قیمت نفت امروز

بازار هنوز فروپاشی کامل آتش‌بس را قیمت‌گذاری نکرده است

با وجود جهش امروز، برخی تحلیلگران معتقدند رشد قیمت نفت هنوز نسبتاً کنترل‌شده است. اگر بازار باور داشت که تنگه هرمز به‌طور کامل و طولانی‌مدت بسته می‌شود یا درگیری وارد مرحله جنگ منطقه‌ای تمام‌عیار شده، احتمالاً قیمت نفت واکنش شدیدتری نشان می‌داد. رویترز در گزارش خود به نقل از تحلیلگران ANZ نوشت اپراتورهای کشتیرانی رویکرد محتاطانه‌ای در پیش گرفته‌اند و با افزایش نگرانی‌های امنیتی، حرکت کشتی‌ها به سمت داخل خلیج فارس کند شده است.

این همان نکته‌ای است که در تحلیل‌های بازار نیز دیده می‌شود: نفت جهش کرده، اما هنوز به شکل انفجاری وارد کانال‌های بسیار بالاتر نشده است. بازار فعلاً سناریوی «شعله‌ور شدن درگیری در دل یک آتش‌بس شکننده» را جدی گرفته، اما هنوز سناریوی «فروپاشی کامل توافق و توقف بلندمدت صادرات منطقه» را به‌طور کامل در قیمت‌ها لحاظ نکرده است.

توافق موقت آمریکا و ایران زیر سؤال رفت

یکی از دلایل نگرانی بازار، تردید نسبت به آینده توافق موقت آمریکا و ایران است؛ توافقی که ماه گذشته با هدف بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و کاهش درگیری پس از ۶۰ روز مذاکره مطرح شد. رویترز گزارش داده تشدید حملات اخیر، آینده این توافق موقت را زیر سؤال برده است؛ توافقی که قرار بود مسیر را برای بازگشت بخشی از صادرات انرژی و کاهش ریسک حمل‌ونقل باز کند.

وقتی بازار نفت به یک توافق سیاسی برای بازگشت عرضه امید بسته باشد، هر نشانه‌ای از شکست یا تضعیف آن توافق می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد. به همین دلیل، حملات تازه فقط یک رویداد نظامی نیستند؛ بلکه از نگاه بازار انرژی، تهدیدی برای مسیر عادی‌سازی عرضه محسوب می‌شوند.

هشدار آژانس بین‌المللی انرژی درباره عرضه نفت

آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌تر در گزارش ماهانه خود هشدار داده بود که تشدید دوباره خصومت‌ها می‌تواند چشم‌انداز بازگشت بازار نفت به مازاد عرضه در سال ۲۰۲۷ را تهدید کند. رویترز به نقل از این نهاد گزارش داده عرضه جهانی نفت در ماه ژوئن، پس از بازگشایی نسبی تنگه و توافق موقت، ۴.۱ میلیون بشکه در روز افزایش یافت؛ اما همچنان ۹.۴ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ باقی ماند.

IEA همچنین پیش‌بینی کرده بود اگر مسیر تردد از هرمز بهبود پیدا کند، بازار نفت در سال ۲۰۲۷ می‌تواند به مازاد عرضه ۴.۶۲ میلیون بشکه در روز برسد؛ اما همین نهاد تأکید کرده تشدید درگیری‌ها این چشم‌انداز را تیره می‌کند و برای عادی شدن بازار، یک توافق پایدار ضروری است.

چرا افزایش امروز نفت برای اقتصاد جهانی مهم است؟

افزایش قیمت نفت فقط مسئله بازار انرژی نیست؛ روی تورم، نرخ بهره، بازار سهام، هزینه حمل‌ونقل و قیمت کالاها اثر می‌گذارد. آسوشیتدپرس گزارش داده هم‌زمان با جهش نفت، بازارهای سهام آسیایی عمدتاً افت کردند و نگرانی از تورم بالاتر و نرخ بهره سنگین‌تر افزایش یافت. این خبرگزاری نوشته بازده بالاتر اوراق و نفت گران‌تر می‌تواند فشار تازه‌ای بر بازارهای مالی وارد کند، زیرا تورم بالاتر ممکن است بانک‌های مرکزی را به سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر سوق دهد.

به بیان ساده، نفت ۷۹ دلاری در شرایط عادی شاید بحران‌ساز نباشد، اما وقتی پشت آن احتمال اختلال در تنگه هرمز، حملات نظامی و کاهش تردد کشتی‌ها قرار دارد، بازارها آن را به‌عنوان یک هشدار جدی می‌خوانند. اثر چنین شوکی می‌تواند به سرعت از بازار نفت به طلا، دلار، بورس و حتی قیمت سوخت در کشورهای مصرف‌کننده منتقل شود.

سناریوهای پیش روی بازار نفت

سناریوی نخست، تداوم تنش کنترل‌شده است. در این حالت، حملات ادامه پیدا می‌کند، اما مسیرهای کشتیرانی به‌طور کامل بسته نمی‌شود. قیمت نفت در این سناریو می‌تواند بالا بماند، اما احتمال جهش انفجاری کمتر است.

سناریوی دوم، بازگشت دیپلماسی و کاهش ریسک است. اگر آمریکا و ایران از مسیر میانجی‌ها به توافق تازه‌ای درباره تردد در هرمز برسند، بخشی از رشد امروز نفت می‌تواند تخلیه شود. بازار در این حالت دوباره به سمت داده‌های عرضه و تقاضا و گزارش‌های ذخایر حرکت خواهد کرد.

سناریوی سوم، تشدید بحران و اختلال واقعی در صادرات انرژی است. اگر تردد نفتکش‌ها بیش از این کاهش یابد، شرکت‌های بیمه نرخ‌ها را بالا ببرند یا حملات به کشتی‌ها افزایش پیدا کند، نفت می‌تواند به سرعت وارد کانال‌های بالاتر شود. این همان سناریویی است که بازار از آن می‌ترسد، اما هنوز به‌طور کامل قیمت‌گذاری نکرده است.

جمع‌بندی

قیمت نفت امروز دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵ تحت تأثیر تشدید درگیری میان ایران و آمریکا و نگرانی از امنیت تنگه هرمز جهش کرد. برنت به حدود ۷۹ دلار و نفت خام آمریکا به کانال ۷۴ دلار رسید. داده‌های کپلر نشان داد تنها شش کشتی در روز یکشنبه از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ نشانه‌ای که از کاهش جدی تردد و افزایش احتیاط شرکت‌های حمل‌ونقل حکایت دارد.

بازار نفت فعلاً میان دو تصویر گرفتار است: از یک سو، احتمال بازگشت دیپلماسی و حفظ مسیرهای تجاری؛ از سوی دیگر، خطر گسترش درگیری و اختلال در یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان. رشد امروز قیمت‌ها نشان داد معامله‌گران دیگر نمی‌توانند ریسک هرمز را نادیده بگیرند. اگر تنگه هرمز در روزهای آینده به مسیر عادی بازنگردد، نفت ۸۰ دلاری ممکن است فقط ایستگاه نخست یک موج تازه صعودی باشد.