قیمت گوشت قرمز در تابستان ۱۴۰۵؛ دام زنده و گوشت منجمد چند شد؟

منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، آخرین قیمت هر کیلوگرم دام سبک، شامل بره نر پرواری، را حدود ۷۰۰ هزار تومان اعلام کرده است. بر اساس اظهارات او، گوساله زنده نیز بسته به وزن، نژاد، کیفیت و محل عرضه بین ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان معامله می‌شود.

این نرخ‌ها قیمت دام زنده در مبدا تولید یا بازار عمده‌فروشی است و نباید با قیمت یک کیلوگرم گوشت آماده مصرف مقایسه مستقیم شود. تمام وزن دام به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود و هزینه‌های کشتار، حمل، نگهداری سردخانه‌ای، قطعه‌بندی، استخوان‌گیری، بسته‌بندی و توزیع نیز به قیمت نهایی اضافه می‌شود.

با این حال، فاصله قیمت دام زنده با نرخ برخی قطعات گوشت در فروشگاه‌ها همچنان قابل‌توجه است. گزارش‌های خرده‌فروشی تیرماه نشان می‌دهد ران گوسفندی بسته به نوع، کیفیت و بدون استخوان یا با استخوان بودن، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تا بیش از دو میلیون تومان فروخته شده است. ران گوساله نیز در برخی نرخ‌نامه‌ها بین یک میلیون و ۷۰۰ هزار تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت داشته است.

آیا قیمت گوشت در تابستان واقعاً ثابت مانده است؟

پوریان می‌گوید بازار گوشت قرمز در تابستان معمولاً به دلیل کاهش مصرف و افزایش عرضه دام، وارد دوره‌ای آرام‌تر می‌شود. هوای گرم، کاهش برخی مهمانی‌ها و تغییر الگوی غذایی خانوارها می‌تواند تقاضا برای گوشت قرمز را محدود کند؛ در مقابل، افزایش عرضه دام پرواری و دام حاصل از زایش‌های فصلی، فشار بازار را کاهش می‌دهد.

با این حال، تعبیر «ثبات کامل» نیازمند احتیاط است. حدود سه هفته پیش، قیمت دام سبک نر بین ۶۲۰ تا ۶۹۰ هزار تومان و دام سنگین بین ۵۲۰ تا ۵۶۰ هزار تومان اعلام شده بود. نرخ‌های جدید ۷۰۰ هزار تومانی برای بره و ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومانی برای گوساله نشان می‌دهد دست‌کم در بخشی از بازار، قیمت دام زنده نسبت به نیمه خرداد افزایش یافته است. البته تفاوت استان، وزن، کیفیت و زمان معامله اجازه نمی‌دهد این دو نرخ را به‌عنوان یک شاخص سراسری کاملاً همسان مقایسه کرد.

بنابراین بازار با جهش ناگهانی روبه‌رو نشده، اما کاملاً بدون تغییر نیز نبوده است. ثبات مورد اشاره مسئولان بیشتر به معنای نبود شوک سنگین در قیمت گوشت گرم است، نه بازگشت نرخ‌ها به سطوح پایین یا افزایش قدرت خرید مصرف‌کنندگان.

چرا گوشت منجمد گران شد؟

شرایط در بازار گوشت منجمد متفاوت است. رئیس شورای تأمین دام کاهش واردات، تغییر مسیر ورود کالا و افزایش هزینه‌های حمل را از عوامل رشد قیمت این محصولات معرفی کرده است. به گفته او، حجم گوشت منجمد واردشده در هفته‌های اخیر به اندازه‌ای نبوده که مانند دوره‌های قبل بازار را اشباع کند.

گوشت منجمد در برخی دوره‌ها نقش مرجع یا تنظیم‌کننده قیمت را دارد. زمانی که حجم مناسبی از این محصول با نرخ پایین‌تر از گوشت گرم وارد شبکه توزیع می‌شود، مصرف‌کنندگان بخشی از تقاضای خود را به سمت کالای منجمد منتقل می‌کنند و فشار بر بازار داخلی کاهش می‌یابد.

کاهش عرضه این محصول، گزینه ارزان‌تر را از دسترس بخشی از خانوارها خارج می‌کند و به فروشندگان امکان می‌دهد قیمت را افزایش دهند. داده‌های تخصصی بازار نیز نشان می‌دهد میانگین قیمت بخش‌های مختلف گوشت منجمد گوساله در تیرماه نسبت به ماه قبل بالاتر رفته است.

افزایش قیمت دام و گوشت در کشورهای مبدا، هزینه‌های تازه حمل‌ونقل و طولانی‌تر شدن مسیر ورود کالا نیز قیمت تمام‌شده را بالا برده است. بنابراین حتی در صورت افزایش دوباره واردات، بازگشت فوری قیمت گوشت منجمد به نرخ‌های قبل تضمین‌شده نیست.

تغییر مسیر واردات چه اثری بر قیمت گوشت دارد؟

اختلال در مسیرهای متعارف تجارت سبب می‌شود واردکنندگان از بنادر، مرزهای زمینی یا کشورهای مبدا دیگری استفاده کنند. این تغییر می‌تواند زمان حمل، هزینه بیمه، کرایه کانتینر یخچال‌دار و هزینه نگهداری محصول را افزایش دهد.

پوریان گفته بازرگانان در حال بررسی بازارهایی هستند که امکان تأمین گوشت با قیمت مناسب و در زمان کوتاه‌تر را فراهم کنند. او وعده داده در روزهای آینده حجم بیشتری گوشت، به‌خصوص محصول منجمد، وارد بازار شود؛ اما هنوز رقم دقیق محموله‌ها، زمان ورود و قیمت نهایی مصرف‌کننده اعلام نشده است.

تا زمانی که این محموله‌ها ترخیص و وارد شبکه توزیع نشوند، وعده افزایش واردات اثر عملی بر قیمت بازار ندارد. تجربه تنظیم بازار نشان می‌دهد زمان توزیع، گستردگی فروشگاه‌های عرضه‌کننده و جلوگیری از واسطه‌گری به اندازه حجم واردات اهمیت دارد.

تولید قراردادی دام سبک و سنگین آغاز شد

یکی دیگر از برنامه‌های مطرح‌شده برای افزایش تولید، توسعه دامپروری قراردادی است. در این روش، تولیدکننده پیش از آغاز دوره پرورش درباره تأمین نهاده، تعداد دام، زمان تحویل یا شرایط فروش با شرکت یا خریدار اصلی توافق می‌کند.

رئیس شورای تأمین دام اعلام کرده قراردادهایی با دامداران متوسط و بزرگ منعقد شده و تولید قراردادی دام سبک و سنگین آغاز شده است. همچنین قرار است گوساله پرواری برای تکمیل ظرفیت برخی دامداری‌های بزرگ وارد کشور شود.

این سیاست در صورت اجرای صحیح می‌تواند ریسک دامدار را کاهش دهد، تأمین خوراک را منظم‌تر کند و امکان پیش‌بینی تولید را افزایش دهد. اما قراردادها باید درباره قیمت خرید، نهاده، بیمه، تلفات، زمان پرداخت و مسئولیت طرفین شفاف باشند؛ در غیر این صورت ممکن است بخش عمده ریسک همچنان بر عهده دامدار باقی بماند.

واردات گوساله پرواری نیز اثر فوری بر قیمت گوشت ندارد. وزیر جهاد کشاورزی پیش‌تر توضیح داده بود تبدیل نهاده و دام به گوشت قرمز حدود شش ماه زمان می‌برد؛ بنابراین سیاست‌های تولیدی امروز در میان‌مدت روی بازار مصرف اثر می‌گذارند.

آیا بازار با کمبود دام مواجه است؟

آمارهای رسمی فعلاً نشانه‌ای از کمبود گسترده دام و گوشت داخلی نشان نمی‌دهد. مرکز آمار ایران اعلام کرده در اردیبهشت ۱۴۰۵ بیش از ۳۷ هزار تن گوشت قرمز در کشتارگاه‌های رسمی کشور عرضه شده است؛ این رقم در فروردین حدود ۳۳ هزار و ۸۰۰ تن بود.

رئیس شورای تأمین دام نیز پیش‌تر گفته بود تولید گوشت گرم داخلی بیش از ۸۵ درصد نیاز بازار را پوشش می‌دهد و شرایط مناسب مراتع و زایش‌های فصلی، میزان عرضه دام را افزایش داده است. این ارقام اظهارات یک نهاد صنفی است و برای ارزیابی کامل بازار باید در کنار داده‌های وزارت جهاد کشاورزی و مرکز آمار بررسی شود.

مسئله اصلی بازار فعلی بیش از آنکه نبود فیزیکی گوشت باشد، قیمت بالای محصول و کاهش توان خرید خانوار است. وفور نسبی دام زمانی به نفع مصرف‌کننده خواهد بود که رقابت در کشتار و توزیع، هزینه نهاده و تعداد واسطه‌ها نیز مدیریت شود.

پیش‌بینی قیمت گوشت در ادامه تابستان

اگر کاهش تقاضای فصلی ادامه پیدا کند و عرضه دام داخلی در سطح فعلی بماند، احتمال جهش شدید قیمت گوشت گرم در کوتاه‌مدت پایین‌تر است. با این حال، نرخ نهاده‌های دامی، هزینه حمل، وضعیت مراتع و قیمت ارز همچنان می‌توانند بازار را تغییر دهند.

در بخش گوشت منجمد، روند قیمت به ورود واقعی محموله‌های جدید وابسته است. افزایش واردات می‌تواند رشد قیمت را مهار کند، اما گرانی محصول در مبدا و هزینه بالاتر حمل ممکن است مانع کاهش چشمگیر نرخ‌ها شود.

بازار گوشت قرمز در تابستان ۱۴۰۵ آرام‌تر از برخی بازارهای کالایی است، اما این آرامش در سطح قیمتی بالایی شکل گرفته است. دام سبک کیلویی ۷۰۰ هزار تومان و گوشت‌های ممتاز نزدیک یا بالاتر از دو میلیون تومان نشان می‌دهد ثبات بازار هنوز به معنای بهبود دسترسی خانوارها نیست. مهم‌ترین آزمون دولت، نه فقط افزایش عرضه، بلکه رساندن گوشت با قیمت قابل‌پرداخت به مصرف‌کننده نهایی خواهد بود.