پاسخ تند پزشکیان به ترامپ؛ «نتوانستند ایران را تکه‌تکه کنند»

پزشکیان روز سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵، برابر با ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶، در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا گفت ادامه ادعاها و لفاظی‌های طرف مقابل موضوع غیرمنتظره‌ای نیست، اما باید دید آیا آمریکا توانسته است اهداف اعلام‌شده خود را در میدان محقق کند یا خیر.

رئیس‌جمهور با اشاره به تلاش‌هایی که به گفته او برای تضعیف و تجزیه ایران صورت گرفته است، پرسید: «کسانی که قصد داشتند ایران ما را تکه‌تکه کنند، به کجا رسیده‌اند؟» او سپس تأکید کرد که ایران باید در عمل از «وجب‌به‌وجب» خاک خود دفاع کند و ادبیات توهین‌آمیز را شایسته ملت ایران ندانست.

بخش دوم سخنان پزشکیان به داخل کشور اختصاص داشت. او حفظ وحدت و انسجام اجتماعی را یک ضرورت امنیتی توصیف کرد و گفت هر رفتار، تصمیم یا اظهارنظری که موجب افزایش شکاف در جامعه شود، در نهایت از قدرت ایران خواهد کاست.

پاسخ پزشکیان به کدام ادعای ترامپ بود؟

گزارش رسمی منتشرشده از سخنان پزشکیان، جمله مشخصی از ترامپ را که موضوع پرسش خبرنگار بوده، ذکر نمی‌کند و تنها از «لفاظی‌های رئیس‌جمهور آمریکا» نام می‌برد. با این حال، زمان این پاسخ با مجموعه‌ای از اظهارات تند ترامپ درباره عملیات نظامی آمریکا علیه ایران هم‌زمان شده است.

ترامپ بامداد سه‌شنبه مدعی شد حملات آمریکا با سرعت در حال پیشروی است و هدف واشنگتن از بین بردن توانمندی‌های ایران است. او یک روز پیش‌تر نیز گفته بود نیروهای آمریکایی قابلیت‌های مرتبط با تنگه هرمز را هدف قرار می‌دهند. بنابراین می‌توان گفت پاسخ پزشکیان، دست‌کم از نظر زمانی، واکنشی به روایت دولت آمریکا درباره نتایج عملیات و میزان تضعیف توان نظامی ایران بوده است؛ هرچند ارتباط مستقیم پاسخ با یک جمله خاص رسماً تأیید نشده است.

ترامپ همچنین در هفته‌های گذشته بارها ادعا کرده بود ارتش ایران به‌شدت آسیب دیده و دولت آمریکا در موضع برتر قرار دارد. تهران این ارزیابی‌ها را رد کرده و بر ادامه توان دفاعی و حفظ تمامیت ارضی کشور تأکید داشته است.

دو پیام اصلی سخنان رئیس‌جمهور

موضع‌گیری پزشکیان دو مخاطب متفاوت داشت. بخش نخست، پیامی خارجی و بازدارنده بود: تهران نمی‌خواهد ادعاهای آمریکا درباره برتری کامل در میدان بدون پاسخ باقی بماند. تأکید بر دفاع از تمام خاک کشور نیز نشان می‌دهد دولت ایران تلاش دارد موضوع تمامیت ارضی را به محور اصلی پاسخ سیاسی خود تبدیل کند.

بخش دوم، پیامی برای فضای داخلی داشت. پزشکیان قدرت ملی را فقط به توان نظامی محدود نکرد و انسجام اجتماعی را یکی از اجزای اصلی مقاومت کشور دانست. از این منظر، اختلاف‌های سیاسی، منازعات جناحی و رفتارهای دوقطبی‌کننده در دوره بحران می‌توانند قدرت چانه‌زنی دولت و توان مدیریت پیامدهای جنگ را کاهش دهند.

این رویکرد با سخنان قبلی رئیس‌جمهور نیز همخوان است. پزشکیان پیش‌تر بارها گفته بود وحدت عمومی یکی از عوامل اصلی عبور کشور از بحران‌هاست و ایران با حفظ انسجام داخلی می‌تواند مانع تحقق اهداف فشارهای خارجی شود.

چرا پزشکیان بر انسجام داخلی تأکید کرد؟

در شرایط تنش نظامی، قدرت یک کشور تنها با تعداد تجهیزات یا توان عملیاتی آن سنجیده نمی‌شود. میزان اعتماد عمومی، ثبات تصمیم‌گیری، تاب‌آوری اقتصادی و توان دولت برای همراه‌کردن گروه‌های مختلف اجتماعی نیز در محاسبات طرف مقابل اثر دارد.

از این زاویه، جمله پزشکیان درباره تفرقه را باید بخشی از پیام بازدارندگی او دانست. رئیس‌جمهور عملاً هشدار داد که اختلاف‌های داخلی می‌تواند به فرصتی برای افزایش فشار خارجی تبدیل شود. در مقابل، نمایش انسجام می‌تواند هزینه ادامه درگیری را برای طرف مقابل بالا ببرد و موقعیت ایران را در مذاکرات احتمالی تقویت کند.

البته وحدت داخلی تنها با دعوت لفظی ایجاد نمی‌شود. این هدف به شفافیت درباره تحولات، پاسخ‌گویی نهادها، مدیریت فشارهای معیشتی و ایجاد احساس مشارکت در میان گروه‌های مختلف جامعه نیاز دارد. در غیر این صورت، درخواست برای همبستگی ممکن است تأثیر مورد انتظار را نداشته باشد.

آیا مسیر مذاکره کاملاً بسته شده است؟

با وجود شدت‌گرفتن ادبیات سیاسی و نظامی، نشانه‌ها حاکی از آن است که مسیر دیپلماسی هنوز به‌طور کامل مسدود نشده است. ترامپ گفته بود آمریکا هم‌زمان با حمله به توانمندی‌های مرتبط با تنگه هرمز، امکان دستیابی به یک توافق را رد نمی‌کند. چند روز پیش نیز اعلام شده بود تهران و واشنگتن با ادامه گفت‌وگوها موافقت کرده‌اند، هرچند آتش‌بس قبلی پایان‌یافته تلقی شده و اختلاف‌ها همچنان ادامه دارد.

این وضعیت، الگوی هم‌زمان «فشار و مذاکره» را نشان می‌دهد. هر دو طرف تلاش می‌کنند پیش از ورود احتمالی به گفت‌وگوهای تازه، موقعیت خود را در میدان و افکار عمومی قدرتمندتر نشان دهند. ادعاهای ترامپ درباره نابودی توان ایران و پاسخ پزشکیان درباره ناکامی آمریکا را می‌توان بخشی از همین نبرد روایی ارزیابی کرد.

در چنین فضایی، جمله‌های تند الزاماً به معنای پایان قطعی مذاکره نیستند؛ اما احتمال سوءمحاسبه را افزایش می‌دهند. هر حمله یا واکنش متقابل می‌تواند فضای لازم برای دیپلماسی را محدودتر و هزینه سیاسی عقب‌نشینی را برای دو طرف سنگین‌تر کند.

نبرد روایت‌ها میان تهران و واشنگتن

یکی از مهم‌ترین ابعاد تقابل کنونی، اختلاف بر سر تعریف «پیروزی» و «دستاورد میدانی» است. دولت آمریکا تلاش می‌کند عملیات خود را موفق و توان ایران را تضعیف‌شده نشان دهد. در مقابل، مقام‌های ایرانی ادامه مقاومت، پاسخ‌های نظامی و حفظ ساختارهای اصلی کشور را دلیلی بر شکست اهداف اعلامی واشنگتن معرفی می‌کنند.

پرسش پزشکیان مبنی بر اینکه «آیا توانسته‌اند در میدان به اهداف خود برسند؟» دقیقاً در همین چارچوب قرار می‌گیرد. او بدون ارائه جزئیات عملیاتی، معیار ارزیابی را از حجم حملات به تحقق هدف نهایی منتقل کرد. به بیان دیگر، پیام او این بود که واردکردن خسارت با دستیابی به اهداف راهبردی یکسان نیست.

این نوع روایت‌سازی علاوه بر مخاطبان داخلی، برای کشورهای منطقه و طرف‌های میانجی نیز اهمیت دارد. هر طرفی که خود را دارای قدرت و انسجام بیشتر نشان دهد، در مذاکرات مربوط به آتش‌بس، امنیت تنگه هرمز و ترتیبات سیاسی آینده موقعیت بهتری خواهد داشت.

جمع‌بندی

واکنش پزشکیان به ترامپ را نمی‌توان فقط یک پاسخ لفظی دانست. سخنان رئیس‌جمهور سه محور مشخص داشت: رد روایت آمریکا از تحقق اهداف نظامی، تأکید بر دفاع از تمامیت ارضی ایران و هشدار درباره آثار تفرقه در داخل کشور.

مهم‌ترین بخش این موضع‌گیری، پیوند میان امنیت خارجی و انسجام داخلی بود. پزشکیان تلاش کرد نشان دهد پاسخ ایران تنها در میدان نظامی تعریف نمی‌شود و حفظ وحدت جامعه نیز بخشی از دفاع ملی است. با این حال، ادامه حملات و مواضع متقابل نشان می‌دهد فاصله دو کشور با یک توافق پایدار همچنان زیاد است.

در روزهای آینده، میزان تشدید یا کاهش عملیات نظامی، وضعیت تنگه هرمز و احتمال ازسرگیری گفت‌وگوها مشخص خواهد کرد که این تبادل پیام‌ها مقدمه ورود به مرحله تازه‌ای از درگیری است یا بخشی از فشار متقابل پیش از بازگشت به میز مذاکره.