نشست حساس تنگه هرمز به تعویق افتاد؛ عمان: اول توافق، بعد صلاله | مذاکرات شکست خورد؟

وزیر خارجه عمان در پیام رسمی خود اعلام کرد جلسه‌ای که قرار بود دوشنبه برگزار شود به زمان دیگری موکول شده است.

تعبیر کلیدی در توضیح عمان، «اجماع» است. آسوشیتدپرس نیز گزارش داده بدر البوسعیدی نیاز به دستیابی به اجماع را دلیل تعویق عنوان کرده است. در عین حال، رویترز می‌گوید زمان تازه‌ای برای برگزاری نشست اعلام نشده است.

این تفاوت مهمی با «لغو مذاکرات» دارد.

تعویق معمولاً به این معناست که طرف میانجی هنوز اصل چارچوب گفت‌وگو را حفظ کرده اما معتقد است برگزاری جلسه پیش از هماهنگی بیشتر می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد؛ خصوصاً در نشستی که قرار است چند کشور با مواضع متفاوت درباره یکی از حساس‌ترین پرونده‌های امنیتی منطقه به یک میز برسند.

به همین دلیل، پیام عمان را فعلاً باید بیشتر تلاش برای جلوگیری از یک نشست بی‌نتیجه دانست تا کنار گذاشتن مسیر دیپلماتیک.

همه کشورهای منطقه برای نشست آماده نبودند

اطلاعات منتشرشده در ساعات قبل از تعویق نشان می‌دهد رسیدن به اجماع واقعاً کار ساده‌ای نبوده است.

رویترز در گزارش خود از تحولات هرمز نوشته بود تا پیش از تعویق نشست، بخش عمده کشورهای خلیج فارس به‌صورت علنی حضور خود را تأیید نکرده بودند. عراق اعلام کرده بود هیأت اعزام می‌کند، اما بحرین گفته بود قصد ملاقات با مقام‌های ایرانی را ندارد.

آسوشیتدپرس نیز گزارش داده تنها عراق حضور خود را به‌طور مشخص تأیید کرده بود و بحرین از شرکت در چنین دیداری خودداری کرده بود.

این داده‌ها توضیح می‌دهد چرا عمان ترجیح داده جلسه را با چند ساعت یا چند روز تأخیر برگزار کند، نه اینکه نشستی با سطح مشارکت پایین یا اختلاف جدی میان حاضران تشکیل شود.

اگر قرار باشد مذاکرات به یک سازوکار منطقه‌ای برای عبور امن کشتی‌ها منجر شود، مشارکت بازیگران اصلی حوزه خلیج فارس تقریباً اجتناب‌ناپذیر است.

قرار بود در صلاله درباره چه چیزی مذاکره شود؟

موضوع جلسه صرفاً یک نشست سیاسی عمومی نبود.

گزارش فایننشال‌تایمز حاکی از آن بود که ایران و کشورهای خلیج فارس قرار است درباره یک توافق موقت برای مدیریت کشتیرانی و عبور ایمن از تنگه هرمز گفت‌وگو کنند. عمان در این طرح نقش میانجی و یکی از دو کشور ساحلی اصلی تنگه را بر عهده دارد.

رویترز نیز پیش از تعویق نوشته بود مقام‌های ایرانی قرار است توافق یا چارچوبی را که با عمان درباره مسیرهای آینده کشتیرانی مطرح شده، به کشورهای عرب خلیج فارس ارائه کنند. البته همان گزارش تأکید داشت جزئیات این طرح محدود است و حتی یک مقام ارشد ایرانی نیز انتظار نداشت نشست دوشنبه الزاماً به امضای فوری توافق برای بازگشایی کامل تنگه منجر شود.

بنابراین حتی اگر نشست طبق برنامه برگزار می‌شد، انتظار یک توافق نهایی و فوری شاید بیش از حد خوش‌بینانه بود.

هدف مرحله نخست بیشتر می‌توانست نزدیک کردن مواضع و ایجاد یک چارچوب عملی برای امنیت دریانوردی باشد.

عمان از هفته‌ها قبل روی پرونده هرمز کار می‌کرد

تعویق جلسه به معنی آغاز ناگهانی پرونده نیست.

وزارت خارجه عمان در ۲۱ اوت اعلام کرده بود بدر البوسعیدی و عباس عراقچی در یک تماس تلفنی درباره تحولات منطقه و به‌طور مشخص آزادی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز گفت‌وگو کرده‌اند.

در آن اطلاعیه رسمی، دو وزیر بر ضرورت ادامه مذاکرات برای رسیدن به «تفاهم‌های عملی» جهت ازسرگیری جریان آزاد کشتیرانی و حمایت از ثبات منطقه تأکید کرده بودند.

در واقع نشست صلاله قرار بود مرحله منطقه‌ای‌تر همان مسیر باشد؛ یعنی موضوع از گفت‌وگوی دوجانبه تهران–مسقط به سطح کشورهای بیشتری منتقل شود.

تعویق جلسه نیز لزوماً این روند قبلی را از بین نمی‌برد.

حمله تازه در هرمز؛ سایه بحران روی مذاکرات

زمان اعلام تعویق نیز بسیار حساس است.

صبح یکشنبه یک کشتی تجاری ایرانی در محدوده تنگه هرمز هدف قرار گرفت. رسانه‌های ایران از کشته‌شدن یک نفر و زخمی‌شدن چهار عضو خدمه خبر داده‌اند و سازمان امنیت دریایی بریتانیا نیز برخورد پرتابه با یک کشتی و وقوع آتش‌سوزی را تأیید کرده است.

با این حال، تاکنون مقام عمانی در بیانیه تعویق نشست نگفته است که این حادثه علت مستقیم تغییر زمان جلسه بوده است.

بنابراین ارتباط مستقیم میان دو اتفاق نباید قطعی فرض شود.

آنچه می‌توان گفت این است که حادثه دریایی جدید، فضای امنیتی مذاکرات را پیچیده‌تر کرده و در چنین شرایطی دستیابی به اجماع پیش از تشکیل جلسه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بحران فقط در هرمز نیست؛ فشار روی مسیر جایگزین نفت هم بالا رفته

شرایط منطقه در روزهای اخیر از یک بحران دریایی محدود فراتر رفته است.

رویترز گزارش داده خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی پس از حمله پهپادی از مدار خارج شده؛ خطی حدود ۱۲۰۰ کیلومتر که برای انتقال نفت به دریای سرخ و دور زدن تنگه هرمز اهمیت زیادی دارد.

هم‌زمان تحولات یمن و کنترل جزیره پریم در نزدیکی باب‌المندب نیز نگرانی‌ها درباره مسیر دیگر تجارت دریایی منطقه را افزایش داده است.

نفت نیز هفته گذشته دوباره از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد و معامله‌گران انتظار داشتند تحولات پایان هفته فشار صعودی تازه‌ای ایجاد کند.

به همین دلیل مذاکرات عمان فقط برای ایران و همسایگانش اهمیت ندارد؛ بازار جهانی انرژی نیز نتیجه آن را دنبال می‌کند.

آیا تعویق نشست برای بازار نفت خبر منفی است؟

در کوتاه‌مدت می‌تواند از شدت خوش‌بینی دیپلماتیک بکاهد.

اعلام اولیه نشست صلاله باعث شده بود امید به ایجاد یک مسیر امن برای کشتیرانی افزایش پیدا کند. گزارش‌ها حتی از کاهش قیمت نفت پس از مطرح‌شدن چشم‌انداز مذاکرات خبر داده بودند.

حالا عدم برگزاری نشست در موعد دوشنبه، یک نتیجه مثبت سریع را از بازار گرفته است.

اما اثر نهایی به دلیل تعویق بستگی دارد.

اگر عمان ظرف مدت کوتاهی تاریخ تازه‌ای اعلام کند و کشورهای بیشتری حضور خود را تأیید کنند، بازار ممکن است این اتفاق را صرفاً یک تأخیر فنی برای آماده‌سازی توافق ببیند.

اگر تعویق طولانی شود یا اختلاف کشورها آشکارتر شود، برداشت بازار متفاوت خواهد بود و ریسک هرمز دوباره وزن بیشتری در قیمت انرژی پیدا خواهد کرد.

چرا عمان همچنان مهم‌ترین میانجی این پرونده است؟

مسقط طی سال‌های گذشته بارها تلاش کرده هم‌زمان روابط کاری خود را با ایران، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس حفظ کند.

این موقعیت به عمان اجازه داده در پرونده‌هایی که کانال مستقیم میان طرف‌ها محدود بوده، نقش واسطه را بازی کند.

در پرونده هرمز این نقش حتی مهم‌تر است؛ زیرا عمان فقط میانجی سیاسی نیست، بلکه یکی از دو کشور اصلی ساحلی آبراه محسوب می‌شود.

همین موضوع باعث شده مذاکرات درباره امنیت کشتیرانی بدون مشارکت عمان عملاً دشوار باشد.

وزارت خارجه این کشور نیز پیش‌تر به‌طور رسمی بر ادامه گفت‌وگو با ایران برای «آزادی و روان بودن کشتیرانی» و ثبات منطقه تأکید کرده بود.

تعویق به معنی شکست نیست؛ اما یک هشدار است

در حال حاضر دو برداشت افراطی باید کنار گذاشته شود.

اول اینکه تعویق نشست را به معنای حصول قریب‌الوقوع توافق بدانیم؛ هنوز هیچ توافق نهایی و فراگیری اعلام نشده است.

دوم اینکه آن را پایان مسیر دیپلماتیک تلقی کنیم؛ عمان صراحتاً از تداوم تعهد خود به گفت‌وگو سخن گفته و منابع مستقل نیز دلیل تعویق را تلاش برای دستیابی به اجماع گزارش کرده‌اند.

اما اتفاق امروز یک هشدار روشن دارد: اختلافات منطقه‌ای درباره تنگه هرمز هنوز آن‌قدر جدی است که حتی تشکیل یک نشست چندجانبه نیازمند مذاکره بیشتر است.

صلاله فعلاً میزبان مذاکرات نخواهد بود، اما پرونده بسته نشده است. اکنون مهم‌ترین علامت بعدی، اعلام تاریخ جدید و مشخص شدن ترکیب کشورهای حاضر خواهد بود؛ دو عاملی که نشان می‌دهند تعویق امروز واقعاً برای ساختن «توافق بهتر» بوده یا نشانه‌ای از عمیق‌تر شدن اختلاف‌هاست.