پیام پزشکیان پس از قهرمانی اسپانیا؛ «شادمانی ملت دوست، شادمانی ایران است»

پزشکیان روز دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵ در حساب رسمی خود نوشت:

«موفقیت تیم ملی فوتبال اسپانیا و کسب عنوان قهرمانی جام جهانی در کمال شایستگی را به ملت و دولت این کشور تبریک می‌گویم. شادمانی ملت و دولت دوست اسپانیا، شادمانی ملت و دولت ایران است.»

بنابراین متن کامل پیام اندکی مفصل‌تر از روایت اولیه است و رئیس‌جمهور علاوه بر تبریک قهرمانی، موفقیت اسپانیا را «در کمال شایستگی» توصیف کرده است. اصل پیام در حساب رسمی پزشکیان و گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی منتشر شده است.

تبریک پس از دومین قهرمانی اسپانیا

اسپانیا در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ با نتیجه یک بر صفر آرژانتین را شکست داد و برای دومین بار قهرمان جهان شد. مسابقه در پایان ۹۰ دقیقه بدون گل بود و فران تورس در دقیقه ۱۰۶ وقت اضافه، گل تعیین‌کننده لاروخا را به ثمر رساند. نخستین قهرمانی اسپانیا در جام جهانی به سال ۲۰۱۰ بازمی‌گشت.

پیروزی اسپانیا جشن‌های گسترده‌ای را در شهرهای مختلف این کشور به همراه داشت. هزاران نفر در مادرید، بارسلونا، ماتارو و دیگر شهرها به خیابان‌ها آمدند و دومین قهرمانی جهان را جشن گرفتند. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نیز در پیامی تیم ملی کشورش را «عظیم» خواند و از بازیکنان تشکر کرد.

پیام پزشکیان ساعاتی پس از پایان مسابقه و در شرایطی منتشر شد که مقام‌ها و نهادهای مختلف ایرانی نیز قهرمانی اسپانیا را تبریک می‌گفتند. سفارت ایران در مادرید در پیامی رسمی، این موفقیت را حاصل استعداد، تلاش، فداکاری و روحیه کار گروهی بازیکنان اسپانیا توصیف کرد.

چرا پزشکیان از عبارت «دولت دوست اسپانیا» استفاده کرد؟

بخش قابل‌توجه پیام رئیس‌جمهور، نه خود تبریک ورزشی، بلکه جمله پایانی آن است: «شادمانی ملت و دولت دوست اسپانیا، شادمانی ملت و دولت ایران است.»

استفاده از عنوان «دوست» در پیام‌های رسمی، معمولاً نشان‌دهنده تمایل فرستنده به برجسته کردن نزدیکی یا روابط مثبت سیاسی است. با این حال، این عبارت به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری یک توافق یا تغییر رسمی در روابط دو کشور نیست؛ بلکه باید آن را زبان دیپلماتیک و بیان همدلی سیاسی دانست.

در همان روز، محمدباقر قالیباف نیز در پیامی خطاب به رؤسای مجالس اسپانیا، قهرمانی این کشور را تبریک گفت. او برخلاف پیام کوتاه پزشکیان، به مواضع دولت و برخی بازیکنان اسپانیایی درباره فلسطین و حمایت مادرید از ایران اشاره کرد. این تفاوت نشان می‌دهد تبریک مقامات ایرانی، علاوه بر جنبه ورزشی، در فضای سیاسی روابط تهران و مادرید نیز معنا پیدا کرده است.

با این حال، در پیام پزشکیان هیچ اشاره مستقیمی به جنگ، فلسطین، آمریکا یا اختلافات بین‌المللی نشده است. رئیس‌جمهور ایران پیام خود را بر شایستگی فوتبالی اسپانیا و ابراز شادی مشترک متمرکز کرده؛ بنابراین افزودن انگیزه‌های سیاسی مشخص به متن او بدون سند، فراتر از محتوای منتشرشده خواهد بود.

یک پیام ورزشی با مخاطب دیپلماتیک

پیام‌های تبریک ورزشی میان سران کشورها معمولاً دو مخاطب دارند. مخاطب نخست، مردم و ورزشکاران کشور پیروز هستند؛ مخاطب دوم، دولت و دستگاه دیپلماسی آن کشور است.

پزشکیان قهرمانی را هم به «ملت» و هم به «دولت» اسپانیا تبریک گفته است. تیم ملی فوتبال نماینده ورزشی مردم اسپانیاست، اما نام بردن جداگانه از دولت نشان می‌دهد پیام صرفاً برای فدراسیون فوتبال یا بازیکنان نوشته نشده و جنبه رسمی دولتی دارد.

عبارت «شادمانی ملت و دولت اسپانیا، شادمانی ملت و دولت ایران است» نیز نوعی همذات‌پنداری سیاسی ایجاد می‌کند. این جمله می‌کوشد یک پیروزی ورزشی را به فرصتی برای ابراز دوستی بین دو کشور تبدیل کند؛ روشی که در دیپلماسی عمومی رایج است و هزینه سیاسی اندکی دارد، اما می‌تواند تصویری مثبت از روابط دو ملت ارائه دهد.

پیام پزشکیان با پیام سفارت ایران چه تفاوتی داشت؟

سفارت ایران در مادرید پیش از پیام رئیس‌جمهور، قهرمانی اسپانیا را «کاملاً شایسته» دانسته و از استعداد، تلاش، فداکاری و کار تیمی بازیکنان این کشور تمجید کرده بود. پیام سفارت بیشتر بر ویژگی‌های ورزشی تیم قهرمان تمرکز داشت.

پیام پزشکیان کوتاه‌تر بود، اما بار دیپلماتیک بیشتری داشت. او از تیم، مربی یا بازیکن مشخصی نام نبرد و پیام را خطاب به کل ملت و دولت اسپانیا نوشت. عبارت «دولت دوست» نیز در پیام سفارت دیده نمی‌شد.

مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، در پیام جداگانه‌ای قهرمانی اسپانیا را جلوه‌ای از اراده، همبستگی، شایستگی و جوانمردی خواند. این پیام برخلاف نوشته پزشکیان، مستقیماً در چارچوب روابط دو فدراسیون فوتبال قرار داشت.

در نتیجه، سه پیام رسمی ایرانی را می‌توان در سه سطح متفاوت دید: فدراسیون فوتبال با تمرکز بر ورزش، سفارت با تمرکز بر مردم و ارزش‌های تیمی، و رئیس‌جمهور با تمرکز بر دوستی سیاسی دو دولت.

آیا پیام پزشکیان واکنش رسمی اسپانیا را به همراه داشت؟

در منابع رسمی و معتبر بررسی‌شده تا زمان تنظیم این گزارش، پاسخ مستقیمی از سوی دولت اسپانیا به پیام پزشکیان پیدا نشد. این به معنای نادیده گرفتن پیام نیست؛ دولت‌ها ممکن است پاسخ را از طریق سفارت، کانال‌های دیپلماتیک یا نامه رسمی ارسال کنند و آن را بلافاصله عمومی نکنند.

در هر حال، اهمیت رسانه‌ای این پیام بیشتر به انتخاب واژگان آن بازمی‌گردد. پزشکیان نه‌فقط قهرمانی اسپانیا، بلکه شادی مردم و دولت آن کشور را شادی ایران دانسته است؛ جمله‌ای که از یک تبریک معمول فوتبالی صمیمانه‌تر است.

قهرمانی اسپانیا؛ فرصتی برای دیپلماسی عمومی

فوتبال بار دیگر به ابزاری برای انتقال پیام سیاسی بدون ورود مستقیم به اختلافات تبدیل شد. ایران و اسپانیا درباره بسیاری از مسائل جهانی ممکن است دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند، اما موفقیت یک تیم ملی فضایی فراهم کرد تا رئیس‌جمهور ایران بر نقاط مثبت روابط دو کشور تأکید کند.

پیام پزشکیان نه توافق تازه‌ای ایجاد می‌کند و نه به‌تنهایی وضعیت روابط دو کشور را تغییر می‌دهد، اما نشانه‌ای از تمایل تهران به حفظ و نمایش روابط دوستانه با مادرید است. انتخاب عبارت «شادمانی ملت و دولت دوست اسپانیا، شادمانی ملت و دولت ایران است» نیز روشن‌ترین بخش این رویکرد محسوب می‌شود.