هشدار صریح عارف درباره جنگ دوباره؛ «برای بدترین شرایط آماده‌ایم»

محمدرضا عارف عصر سه‌شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ در نشست مدیران روابط عمومی دستگاه‌های دولتی اعلام کرد دولت برای شرایط عادی و بحرانی برنامه‌ریزی کرده و با وجود خوش‌بینی به دو سال آینده، خود را برای «بدترین شرایط» نیز آماده نگه داشته است.

او در تندترین بخش سخنانش گفت اگر اسرائیل بار دیگر جنگی را آغاز کند، ایران «پرونده‌اش را برای ابد» خواهد بست. در برخی بازنشرهای اولیه، طرف مورد اشاره او به‌طور صریح نام‌گذاری نشده بود، اما گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی این هشدار را متوجه اسرائیل دانسته است. این اظهارات موضع اعلامی معاون اول رئیس‌جمهور است و نباید آن را به‌معنای قطعی‌بودن آغاز دور جدیدی از درگیری تلقی کرد.

عارف در مقابل سناریوی جنگ، از امکان حرکت کشور در شرایط عادی در صورت دستیابی به توافق سخن گفت. به گفته او، وظیفه دولت در هر دو وضعیت، حفظ آرامش عمومی، جلوگیری از هیجان اجتماعی و ادامه اداره امور کشور است.

روابط عمومی نباید دفتر تعریف از مدیران باشد

بخش مهم دیگری از سخنان معاون اول رئیس‌جمهور به عملکرد روابط عمومی دستگاه‌های دولتی اختصاص داشت. عارف گفت روابط عمومی نباید صرفاً اخبار مربوط به جلسات، بازدیدها و تعریف از مدیران را منتشر کند؛ بلکه باید اطلاعات دقیق، قابل اعتماد و دور از اغراق در اختیار جامعه قرار دهد.

این موضع از آن جهت اهمیت دارد که روابط عمومی‌های دولتی معمولاً میان دو نقش متفاوت قرار می‌گیرند: از یک‌سو وظیفه دفاع و توضیح سیاست‌های سازمان را دارند و از سوی دیگر باید بازخوردها، نارضایتی‌ها و انتقادهای مردم را به مدیران منتقل کنند.

عارف بر نقش دوم نیز تأکید کرد و گفت روابط عمومی باید مشکلات و نقدهای جامعه را جمع‌آوری و به سطوح مدیریتی منتقل کند. او خواستار برخورداری فعالان این حوزه از «مصونیت حرفه‌ای» شد تا بتوانند مسائل و خطاها را بدون نگرانی از واکنش مدیران گزارش کنند.

اگر این درخواست به سازوکاری واقعی تبدیل شود، روابط عمومی از یک واحد تبلیغاتی به بخشی از نظام ارزیابی و تصمیم‌سازی دولت تبدیل خواهد شد. اما تحقق آن نیازمند تضمین دسترسی به اطلاعات، امکان طرح گزارش‌های انتقادی و خودداری مدیران از برخورد با کارکنانی است که مشکلات دستگاه را منعکس می‌کنند.

هشدار درباره آمارهای متناقض دولتی

عارف یکی از عوامل کاهش اعتماد عمومی را انتشار آمارهای متفاوت از سوی دستگاه‌های دولتی دانست. در مواردی ممکن است دو وزارتخانه یا سازمان، درباره یک موضوع واحد اعداد متفاوتی اعلام کنند؛ اختلافی که حتی اگر نتیجه تفاوت در تعریف، دوره زمانی یا روش محاسبه باشد، برای مخاطب به‌عنوان تناقض یا پنهان‌کاری تعبیر می‌شود.

معاون اول رئیس‌جمهور از روابط عمومی‌ها خواست با هماهنگی بیشتر و ارائه توضیحات دقیق، مانع چندگانگی آماری شوند. قرار است برای هفته دولت نیز گزارشی واحد از عملکرد دولت و گزارشی جداگانه از چالش‌ها و دلایل آنها تهیه شود.

یکسان‌سازی آمار البته نباید به معنای یکسان‌کردن دستوری همه اعداد باشد. دستگاه‌ها ممکن است روش‌ها و حوزه‌های آماری متفاوتی داشته باشند. راه‌حل حرفه‌ای، انتشار تعریف شاخص، منبع داده، دوره اندازه‌گیری و روش محاسبه در کنار هر عدد است.

برای مثال، اگر یک دستگاه از «تعداد شغل ایجادشده» و دستگاه دیگر از «تعداد بیمه‌شدگان جدید» سخن می‌گوید، اختلاف ارقام الزاماً تناقض نیست. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که تفاوت دو شاخص برای مخاطب توضیح داده نشود.

دستور برای تصاحب «روایت اول»

عارف از روابط عمومی‌های دولت خواست «روایت اول» تحولات و تصمیم‌ها را ارائه دهند. منظور از روایت اول آن است که دستگاه مسئول، پیش از گسترش شایعه‌ها یا روایت‌های ناقص، اطلاعات اولیه و مستند را در اختیار جامعه قرار دهد.

او گفت از مخالفان دولت انتظاری ندارد، اما روابط عمومی‌های دولتی و رسانه‌های حامی دولت باید درباره تصمیم‌ها، توافق‌ها و دستاوردهای دولت فعال‌تر عمل کنند. به اعتقاد او، تأخیر در توضیح رویدادها میدان را برای روایت‌های مخالف و اتهام‌زنی علیه مذاکره‌کنندگان باز می‌گذارد.

مسعود پزشکیان نیز دو روز پیش از این نشست، از دستگاه‌های اجرایی خواسته بود درباره «توافق اخیر» اطلاعات دقیق، مستند و شفاف منتشر کنند و ظرفیت روابط عمومی‌ها را برای آگاهی‌بخشی به مردم به کار بگیرند. تکرار این موضوع از سوی رئیس‌جمهور و معاون اول نشان می‌دهد دولت از نحوه توضیح توافق و عملکرد رسانه‌ای دستگاه‌ها رضایت کامل ندارد.

با این حال، سرعت انتشار به‌تنهایی اعتماد ایجاد نمی‌کند. روایت اول تنها زمانی مؤثر است که قابل راستی‌آزمایی، کامل و همراه با پاسخ به پرسش‌های دشوار باشد. ارائه سریع یک روایت ناقص ممکن است در کوتاه‌مدت فضای خبری را مدیریت کند، اما در صورت آشکارشدن تناقض‌ها به اعتماد عمومی آسیب خواهد زد.

دفاع عارف از تفاهم ایران و آمریکا

معاون اول رئیس‌جمهور در این نشست از یادداشت تفاهم ایران و آمریکا دفاع کرد و گفت حتی بخشی از منتقدان دولت نیز آن را دستاوردی مهم می‌دانند. او در عین حال از فضایی انتقاد کرد که در آن مذاکره‌کنندگان به خیانت متهم می‌شوند.

در گزارش رسمی این نشست، جزئیات کامل تفاهم، تعهدات دو طرف و سازوکار اجرای آن تشریح نشده است. بنابراین ارزیابی مستقل میزان موفقیت یا هزینه‌های این توافق، بدون دسترسی به متن کامل و گزارش اجرایی آن امکان‌پذیر نیست.

دولت برای جلب اعتماد عمومی باید افزون بر بیان دستاوردها، به پرسش‌هایی مانند تعهدات ایران، ضمانت اجرای تعهدات آمریکا، جدول زمانی، شیوه حل اختلاف و پیامدهای اقتصادی توافق نیز پاسخ دهد. چنین رویکردی با همان درخواست عارف برای پرهیز از اغراق و انتشار اطلاعات قابل اعتماد سازگارتر است.

ادعای دو برابر شدن خروج کالا از گمرکات

عارف در توضیح شیوه مدیریت دولت در شرایط بحرانی گفت در جریان جنگ ۱۲ روزه، ظرفیت خروج کالا از گمرکات کشور دو برابر شد. او این اقدام را نمونه‌ای از استفاده دولت از «اقتدار» در کنار اختیارات قانونی برای تسریع امور معرفی کرد.

این عدد در گزارش نشست به نقل از معاون اول آمده است و جزئیاتی مانند تناژ کالا، تعداد کامیون‌ها، گمرکات مورد بررسی یا بازه مقایسه‌ای آن منتشر نشده است. برای تبدیل چنین گزاره‌ای به یک دستاورد قابل ارزیابی، لازم است گمرک یا دستگاه مسئول داده‌های تفصیلی و مبنای محاسبه را نیز منتشر کند.

همین مثال، اهمیت هشدار خود عارف درباره استاندارد آماری را نشان می‌دهد. اعلام یک رشد صددرصدی توجه رسانه‌ای زیادی ایجاد می‌کند، اما بدون ارائه مقدار پایه و جزئیات روش محاسبه، امکان سنجش اثر واقعی آن محدود خواهد بود.

اولویت‌های دولت در دو سال آینده

معاون اول رئیس‌جمهور توسعه فناوری‌های راهبردی، کاهش مشکلات معیشتی و مقابله با گران‌فروشی را از اولویت‌های ادامه فعالیت دولت معرفی کرد. او همچنین مدعی شد ایران پس از درگیری‌های اخیر در برخی حوزه‌های علمی و فناوری راهبردی پیشرفت قابل‌توجهی داشته است.

در حوزه معیشت، معیار ارزیابی عملکرد دولت باید تغییر واقعی قدرت خرید خانوارها باشد. برخورد با گران‌فروشی ممکن است تخلف‌های شبکه توزیع را کاهش دهد، اما به‌تنهایی جایگزین کنترل تورم، کاهش هزینه تولید و اصلاح سیاست‌های پولی و مالی نیست.

در حوزه فناوری نیز انتشار تعداد طرح‌ها یا پروژه‌ها کافی نیست. میزان بهره‌برداری عملیاتی، اثر فناوری بر تولید، کاهش وابستگی و ارزش اقتصادی محصولات، شاخص‌های دقیق‌تری برای ارزیابی موفقیت خواهند بود.

پیام اصلی سخنان عارف چه بود؟

اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور دو پیام هم‌زمان داشت. پیام نخست، آمادگی دولت برای مواجهه با بازگشت شرایط بحرانی و ارسال یک هشدار سیاسی و امنیتی بود. پیام دوم، تلاش برای بازآرایی نظام اطلاع‌رسانی دولت و افزایش سرعت واکنش رسانه‌ای دستگاه‌ها محسوب می‌شود.

عارف از روابط عمومی‌ها خواست امید ایجاد کنند، اما هم‌زمان از اغراق پرهیز کنند؛ دستاوردها را توضیح دهند، اما مشکلات را نیز به مدیران انتقال دهند؛ روایت اول را بسازند، اما آمار دقیق و قابل اعتماد ارائه کنند.

جمع‌کردن این اهداف آسان نیست. روابط عمومی زمانی می‌تواند هم امیدآفرین و هم معتبر باشد که موفقیت‌ها را مستند و شکست‌ها را نیز صادقانه توضیح دهد. پنهان‌کردن چالش‌ها شاید در کوتاه‌مدت تصویری آرام‌تر بسازد، اما با هدف اعلام‌شده دولت برای بازسازی اعتماد عمومی تعارض خواهد داشت.

در مجموع، مهم‌ترین بخش سخنان عارف شاید نه هشدار نظامی، بلکه اعتراف او به تأثیر آمارهای متناقض و اطلاع‌رسانی ناقص بر کاهش اعتماد مردم باشد. آزمون بعدی دولت این است که آیا گزارش واحد هفته دولت فقط فهرستی از دستاوردها خواهد بود یا همان‌طور که عارف خواسته، چالش‌ها، دلایل عقب‌ماندگی‌ها و داده‌های قابل راستی‌آزمایی را نیز در اختیار جامعه قرار خواهد داد.