قیمت سیب‌زمینی امروز ۱۱ مرداد ۱۴۰۵؛ جهش ۴۰ درصدی نرخ در میدان مرکزی

افزایش ۲۰ هزار تومانی قیمت در هر کیلوگرم به معنای رشد ۴۰ درصدی نرخ عمده‌فروشی در یک بازه کوتاه است. چنین افزایشی برای محصولی مانند سیب‌زمینی که در سبد غذایی بسیاری از خانوارها، رستوران‌ها و مراکز تهیه غذا مصرف می‌شود، می‌تواند به‌سرعت بر قیمت خرده‌فروشی و هزینه وعده‌های غذایی اثر بگذارد.

گزارش‌های بازار نشان می‌دهد موضوع تنها کاهش طبیعی عرضه در فاصله میان فصل‌های برداشت نیست. مقام‌های صنفی و استانی از افزایش تقاضا، مشکلات تولید، نگهداری محصول در انبارها و احتمال محدودسازی عمدی عرضه به‌عنوان عوامل هم‌زمان التهاب بازار نام می‌برند.

قیمت سیب‌زمینی در میدان چقدر افزایش یافت؟

براساس اعلام رئیس اتحادیه بارفروشان، قیمت سیب‌زمینی در میدان مرکزی از ۵۰ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم رسیده است.

این قیمت مربوط به معاملات میدان مرکزی است و نباید آن را به‌صورت خودکار نرخ یکسان تمام مغازه‌ها، میادین شهرداری یا فروشگاه‌های اینترنتی دانست. کیفیت محصول، اندازه، میزان خاک، تازگی، نوع بسته‌بندی و هزینه حمل‌ونقل می‌تواند موجب تفاوت قیمت شود.

در نرخ‌نامه مربوط به روز شنبه ۱۰ مرداد، قیمت سیب‌زمینی تازه در برخی میادین میوه و تره‌بار تهران کیلویی ۵۵ هزار تومان درج شده بود. اختلاف این رقم با نرخ ۷۰ هزار تومانی اعلام‌شده برای روز یکشنبه ممکن است ناشی از جهش تازه بازار، تفاوت کانال توزیع یا تفاوت درجه‌بندی محصول باشد. بنابراین مقایسه دو عدد بدون توجه به زمان و محل عرضه می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

چرا عرضه سیب‌زمینی محدود شده است؟

اکبر یاوری می‌گوید عرضه فعلی بازار عمدتاً به محصول دو استان همدان و کرمانشاه وابسته شده است. کاهش تنوع جغرافیایی تأمین باعث می‌شود هر اختلال در برداشت، حمل یا عرضه این دو استان سریع‌تر به بازار عمده‌فروشی منتقل شود.

در دوره‌هایی که برداشت مناطق جنوبی یا گرمسیری به پایان رسیده و محصول مناطق سردسیر به‌تدریج وارد بازار می‌شود، ممکن است یک شکاف زمانی در عرضه شکل بگیرد. اگر در همین دوره بخشی از محصول نیز در سردخانه‌ها نگهداری شود، حجم ورودی روزانه میدان کاهش می‌یابد و قیمت با سرعت بیشتری بالا می‌رود.

همدان یکی از قطب‌های اصلی تولید سیب‌زمینی ایران است و حدود ۲۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی این استان به کشت این محصول اختصاص دارد. رئیس انجمن سیب‌زمینی‌کاران استان، تولید تابستانی همدان را حدود ۳۷۰ هزار تن اعلام کرده، اما تأکید داشته است که ورود محصول به بازار تدریجی است و تمام تولید را نمی‌توان در چند روز عرضه کرد.

کاهش تولید و مشکلات آب‌وهوایی

گزارش ایرنا از بازار همدان نشان می‌دهد کم‌آبی، نوسانات شدید دما، خسارت‌های جوی و آفات از عواملی هستند که می‌توانند عملکرد مزارع را کاهش دهند. افت تولید، نخستین حلقه فشار بر عرضه است؛ اما توضیح‌دهنده تمام فاصله قیمت مزرعه تا بازار مصرف نیست.

در این گزارش، قیمت محصول در مبدأ حدود ۲۲ هزار تومان و نرخ بازار مصرف تا ۸۰ هزار تومان عنوان شده است. چنین فاصله‌ای پرسش‌هایی درباره سهم هزینه حمل‌ونقل، واسطه‌ها، ضایعات، انبارداری و سود حلقه‌های مختلف شبکه توزیع ایجاد می‌کند.

افزایش هزینه تولید نیز نباید نادیده گرفته شود. بذر، کود، سم، آب، برق، کارگر، اجاره زمین، بسته‌بندی و حمل محصول در سال‌های اخیر گران شده‌اند. بااین‌حال، جهش ناگهانی ۴۰ درصدی نرخ میدان معمولاً تنها با افزایش تدریجی هزینه تولید توضیح داده نمی‌شود و تغییرات کوتاه‌مدت عرضه نقش مهم‌تری دارد.

آیا سیب‌زمینی در انبارها نگه داشته شده است؟

رئیس اتحادیه بارفروشان هشدار داده است ممنوعیت صادرات به‌تنهایی بازار را تنظیم نمی‌کند؛ زیرا ممکن است محصول به انبار منتقل و عرضه آن محدود شود تا قیمت در سطح بالاتری باقی بماند. به گفته او، نظارت باید از مبدأ تولید و محل بارگیری آغاز شود.

مدیر بازرسی سازمان جهاد کشاورزی همدان نیز از تفاوت میان موجودی ثبت‌شده در سامانه و میزان واقعی محصول بعضی سردخانه‌ها خبر داده است. براساس این گزارش، شماری از انبارها از عرضه خودداری کرده‌اند و مواردی از فعالیت صادراتی بدون طی مراحل قانونی نیز مشاهده شده است.

استانداری همدان برای مقابله با این وضعیت ۴۰ تیم نظارتی مشترک تشکیل داده است. مسئولان استانی هشدار داده‌اند محصول موجود در انبارهای ثبت‌نشده، در صورت رعایت نکردن ضوابط، می‌تواند به‌عنوان کالای قاچاق شناسایی و برای عرضه عمومی توزیع شود.

این اقدامات نشان می‌دهد نگرانی اصلی فقط کمبود تولید نیست؛ بلکه شفاف نبودن موجودی انبارها و زمان‌بندی عرضه نیز در شکل‌گیری قیمت نقش دارد.

ممنوعیت صادرات چرا کافی نیست؟

براساس گزارش‌های منتشرشده، صادرات سیب‌زمینی برای کنترل بازار داخلی محدود شده است. در همدان نیز مقام‌های استانی از توقف موقت صادرات، عرضه مستقیم و تشکیل تیم‌های مقابله با احتکار به‌عنوان ابزارهای تنظیم بازار استفاده کرده‌اند.

بااین‌حال، ممنوعیت صادرات زمانی مؤثر است که مسیر حرکت محصول قابل ردیابی باشد. اگر کالایی که امکان صادرات ندارد در سردخانه باقی بماند و وارد شبکه توزیع داخلی نشود، ممنوعیت به‌تنهایی عرضه روزانه بازار را افزایش نخواهد داد.

سیاست صادراتی باید با ثبت دقیق موجودی، کنترل بارنامه‌ها، نظارت بر سردخانه‌ها و برنامه مشخص برای عرضه همراه شود. از سوی دیگر، ممنوعیت طولانی‌مدت و پیش‌بینی‌ناپذیر نیز می‌تواند به کشاورز آسیب بزند و انگیزه کشت سال بعد را کاهش دهد. تنظیم بازار پایدار به سیاستی نیاز دارد که هم از مصرف‌کننده محافظت کند و هم امکان برنامه‌ریزی را از تولیدکننده نگیرد.

گرانی گوشت چگونه مصرف سیب‌زمینی را افزایش داد؟

یاوری افزایش قیمت محصولات پروتئینی را یکی از عوامل رشد تقاضا برای سیب‌زمینی معرفی کرده است. هنگامی که گوشت قرمز، مرغ، برنج و حبوبات گران می‌شوند، بخشی از خانوارها برای کنترل هزینه غذا به اقلام ارزان‌تر و سیرکننده‌تر روی می‌آورند.

گزارش‌های بازار میزان نیاز سالانه کشور به سیب‌زمینی را نزدیک به پنج میلیون تن و سرانه مصرف داخلی را حدود ۴۰ کیلوگرم اعلام کرده‌اند؛ رقمی که در همان گزارش با میانگین ۲۵ کیلوگرمی برخی کشورهای دیگر مقایسه شده است. سیب‌زمینی پس از غلات به یکی از اقلام مهم تأمین انرژی در سبد غذایی تبدیل شده و گرانی منابع پروتئینی این نقش را تقویت کرده است.

بنابراین افزایش قیمت سیب‌زمینی از نظر معیشتی اهمیت بیشتری از یک نوسان معمول در بازار صیفی‌جات دارد. مصرف‌کننده‌ای که پیش‌تر برای فرار از گرانی گوشت به سیب‌زمینی پناه برده، اکنون با افزایش قیمت همان کالای جایگزین مواجه شده است.

سیب‌زمینی در مغازه‌ها ممکن است چند فروخته شود؟

نرخ ۷۰ هزار تومانی اعلام‌شده مربوط به میدان عمده‌فروشی است. در گزارش نرخ‌نامه بازار عنوان شده است که محصولات عمده‌فروشی با احتساب هزینه‌ها و حاشیه مجاز شبکه توزیع، ممکن است در خرده‌فروشی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد گران‌تر عرضه شوند.

اگر نرخ میدان روی ۷۰ هزار تومان تثبیت شود، قیمت محاسباتی خرده‌فروشی می‌تواند به محدوده تقریبی ۹۱ تا ۹۴ هزار و ۵۰۰ تومان برسد. این عدد پیش‌بینی قطعی قیمت نیست؛ زیرا نرخ میادین شهرداری، کیفیت محصول، هزینه حمل و سیاست هر فروشگاه متفاوت است.

مغازه‌داران نیز نباید افزایش نرخ یک محموله را به تمام موجودی قبلی تعمیم دهند. نظارت بر فاکتور خرید و میزان سود خرده‌فروشی می‌تواند مانع آن شود که جهش میدان با ضریب بزرگ‌تری به مصرف‌کننده منتقل شود.

چرا یاوری هم از بحران گفت و هم نگرانی نداشت؟

در سخنان رئیس اتحادیه بارفروشان ظاهراً دو گزاره متفاوت دیده می‌شود: او از «بحران» ناشی از محدود شدن عرضه سخن گفته، اما هم‌زمان اعلام کرده است نگرانی درباره تنظیم بازار وجود ندارد.

این دو جمله را می‌توان چنین تفسیر کرد که بازار در حال حاضر با فشار جدی عرضه و افزایش قیمت روبه‌روست، اما مقام صنفی انتظار دارد با ورود بیشتر محصول و تشدید نظارت، شرایط قابل‌کنترل باشد. این برداشت یک تفسیر از مجموع سخنان اوست و به معنای تضمین کاهش فوری قیمت نیست.

برای تحقق این خوش‌بینی باید میزان ورود روزانه محصول افزایش یابد، موجودی انبارها شفاف شود و عرضه مستقیم از مناطق تولیدکننده ادامه پیدا کند. در غیر این صورت، ممنوعیت صادرات بدون افزایش واقعی عرضه ممکن است فقط از خروج محصول جلوگیری کند، نه اینکه قیمت را پایین بیاورد.

پیش‌بینی قیمت سیب‌زمینی در روزهای آینده

چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار به سه متغیر بستگی دارد: میزان برداشت و بارگیری در همدان و کرمانشاه، نتیجه بازرسی از سردخانه‌ها و حجم عرضه روزانه در میدان مرکزی.

اگر تیم‌های نظارتی بتوانند محصول نگهداری‌شده را وارد بازار کنند و برداشت مزارع با سرعت بیشتری ادامه یابد، احتمال عقب‌نشینی قیمت از محدوده ۷۰ هزار تومان وجود دارد. عرضه مستقیم در استان‌های تولیدکننده نیز می‌تواند فشار روانی بازار را کاهش دهد.

اما اگر ورودی میدان همچنان محدود بماند، قیمت ۷۰ هزار تومانی می‌تواند به خرده‌فروشی منتقل شود و نرخ مصرف‌کننده را به محدوده ۹۰ هزار تومان نزدیک کند. افزایش بیشتر تقاضا از سوی خانوارها و مراکز تهیه غذا نیز در این سناریو به تداوم گرانی کمک خواهد کرد.

بازار سیب‌زمینی در روز یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ با یک هشدار جدی روبه‌رو شده است: نرخ میدان در مدت کوتاهی ۴۰ درصد بالا رفته و عرضه به دو استان اصلی وابسته شده است. بااین‌حال، وجود تولید تابستانی همدان و آغاز اقدامات نظارتی نشان می‌دهد مسئله فعلی بیش از آنکه کمبود مطلق محصول باشد، به زمان‌بندی برداشت، نحوه توزیع و شفافیت انبارها ارتباط دارد. نتیجه این نظارت‌ها مشخص خواهد کرد جهش ۷۰ هزار تومانی موقتی است یا به نرخ جدید بازار تبدیل می‌شود.