هشدار موج جدید گرانی خودرو در پایان تابستان؛ الان خودرو بخریم یا صبر کنیم؟

بازار خودرو در روزهای میانی مرداد ۱۴۰۵ دوباره نشانه‌هایی از افزایش قیمت را بروز داده است؛ اما برخلاف دوره‌های قبلی، موج جدید فعلاً بیشتر در بخش خودروهای وارداتی دیده می‌شود. خودروهای داخلی پرتیراژ به دلیل اعلام طرح‌های فروش و عرضه مستقیم خودروسازان، نوسانات محدودتری داشته‌اند؛ در مقابل، بازار خودروهای خارجی تحت تأثیر نرخ ارز و نگرانی از کاهش عرضه آینده قرار گرفته است.

بابک وفایی در گفت‌وگو با رادیو اقتصاد اعلام کرد اگر محدودیت ثبت سفارش خودروهای وارداتی ادامه پیدا کند، اثر آن با یک فاصله زمانی در بازار نمایان خواهد شد. او پیش‌بینی کرده است که اواخر تابستان یا حدود یک ماه آینده، افزایش قیمت خودروهای وارداتی می‌تواند شدیدتر از نوسانات روزهای اخیر باشد.

این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که بازار هنوز با کمبود مشتری واقعی روبه‌روست. بنابراین پرسش اصلی این است که چگونه ممکن است بازاری بدون خریدار، دوباره گران شود؟

چرا قیمت خودروهای وارداتی بالا رفت؟

سه عامل در افزایش قیمت اخیر خودروهای وارداتی نقش پررنگ‌تری دارند: نوسان نرخ ارز، محدودیت ثبت سفارش و نگرانی از کاهش عرضه در ماه‌های آینده.

قیمت تمام‌شده خودرو وارداتی مستقیماً از نرخ ارز، حقوق ورودی، مالیات، هزینه حمل‌ونقل، بیمه و هزینه‌های شماره‌گذاری تأثیر می‌گیرد. مقررات واردات سال ۱۴۰۵ نیز علاوه بر الزام دریافت ثبت سفارش از وزارت صمت، تأیید منشأ ارز توسط بانک مرکزی و دریافت مجوزهای استاندارد و محیط زیست را ضروری کرده است. تعرفه واردات نیز بسته به حجم موتور و نوع قوای محرکه از چهار درصد برای خودروهای برقی تا نرخ‌های بسیار بالاتر برای خودروهای بنزینی پرحجم متغیر است.

در چنین ساختاری، حتی پیش از آنکه خودروی جدیدی وارد بازار شود، افزایش نرخ ارز یا انتشار خبر محدودیت واردات می‌تواند قیمت خودروهای موجود را بالا ببرد. فروشندگان معمولاً قیمت کالای فعلی را نه بر اساس هزینه خرید گذشته، بلکه با توجه به هزینه احتمالی جایگزینی آن تعیین می‌کنند.

به بیان ساده، واردکننده یا نمایشگاه‌دار محاسبه می‌کند که اگر امروز خودرویش را بفروشد، برای خرید همان خودرو در ماه‌های بعد چه مبلغی باید پرداخت کند. افزایش هزینه جایگزینی، حتی در بازار راکد، می‌تواند قیمت‌های پیشنهادی را صعودی کند.

ثبت‌نام خودرو وارداتی با ثبت سفارش تفاوت دارد

یکی از نکات مهم در تحلیل وضعیت بازار، تفاوت میان «عرضه و ثبت‌نام برای مشتریان» و «ثبت سفارش واردات» است. سامانه رسمی عرضه خودروهای وارداتی در پایان تیر و ابتدای مرداد ۱۴۰۵ مرحله جدیدی از فروش را برگزار کرد و متقاضیان تا چهارم مرداد فرصت داشتند حساب خود را وکالتی کنند.

برگزاری این مرحله فروش لزوماً به معنای باز بودن ثبت سفارش‌های جدید برای شرکت‌های واردکننده نیست. خودروهایی که در سامانه عرضه می‌شوند، معمولاً از قبل وارد کشور شده‌اند، در مسیر حمل قرار دارند یا مجوزهای لازم آنها در مراحل قبلی صادر شده است.

هشدار بابک وفایی به حلقه ابتدایی زنجیره واردات مربوط می‌شود. به گفته او، ثبت سفارش جدید در مقطع فعلی بسته است و حتی برای برخی سفارش‌های قبلی محدودیت قیمتی تعیین شده است. در نتیجه، ممکن است عرضه‌های فعلی ادامه داشته باشند، اما ورودی خط تأمین برای ماه‌های بعد کاهش پیدا کند.

اثر بسته شدن ثبت سفارش چه زمانی دیده می‌شود؟

محدودیت واردات معمولاً همان روز در تعداد خودروهای بازار منعکس نمی‌شود. از زمان ثبت سفارش تا خرید خارجی، حمل، ورود به گمرک، دریافت تأییدیه‌ها، ترخیص و شماره‌گذاری چندین هفته یا حتی چند ماه فاصله وجود دارد.

وفایی معتقد است خودرویی که امروز امکان ثبت سفارش ندارد، در شرایط عادی باید حدود دو ماه دیگر وارد کشور می‌شد. بر همین اساس، محدودیت فعلی ممکن است در اواخر تابستان و ابتدای پاییز به کاهش عرضه تبدیل شود.

وزارت صمت پیش‌تر اعلام کرده بود در دو ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۹ هزار دستگاه خودرو از گمرکات ترخیص شده و این رقم تا پایان خرداد می‌تواند به حدود ۱۵ هزار دستگاه برسد. این آمار نشان می‌دهد جریان ترخیص در ابتدای سال متوقف نبوده است؛ اما ادامه این روند به صدور مجوزهای تازه، تأمین ارز و ورود محموله‌های جدید وابسته خواهد بود.

به همین دلیل، موجودی فعلی بازار نمی‌تواند به‌تنهایی وضعیت عرضه در شهریور و مهر را تضمین کند.

بازار بدون مشتری چگونه گران می‌شود؟

کارشناس بازار خودرو هم‌زمان با هشدار درباره افزایش قیمت تأکید کرده است که در حال حاضر به اندازه خودروهای وارداتی عرضه‌شده، مشتری وجود ندارد. این وضعیت در نگاه اول متناقض به نظر می‌رسد؛ زیرا در یک بازار عادی، کاهش تقاضا باید به افت قیمت منجر شود.

اما بازار خودرو ایران همیشه از منطق ساده عرضه و تقاضای مصرفی پیروی نمی‌کند. قیمت ارز، انتظارات تورمی، محدودیت واردات و هزینه جایگزینی نیز در قیمت‌گذاری نقش دارند. در نتیجه ممکن است قیمت آگهی‌ها بالا برود، اما تعداد معاملات همچنان پایین بماند.

این سناریو به معنای شکل‌گیری «رکود تورمی» است: فروشنده حاضر نیست با نرخ پایین بفروشد، خریدار نیز توان یا تمایل پذیرش قیمت جدید را ندارد. در چنین شرایطی، خودرو روی کاغذ گران می‌شود، اما نقدشوندگی آن کاهش می‌یابد و فاصله قیمت پیشنهادی با قیمت معامله واقعی بیشتر می‌شود.

بنابراین هشدار درباره موج گرانی را نباید الزاماً به معنای افزایش قطعی معاملات یا وجود صف گسترده خریداران دانست.

پیش‌بینی قیمت خودرو تا پایان تابستان

سه سناریو برای بازار خودروهای وارداتی تا پایان تابستان قابل تصور است:

در سناریوی نخست، خودروهایی که موجودی محدودتر، تقاضای بالاتر یا خدمات پس از فروش قابل‌قبول‌تری دارند، سریع‌تر افزایش قیمت خواهند داشت. مدل‌هایی که تعداد زیادی از آنها در انبار شرکت‌ها یا نمایشگاه‌ها موجود است، ممکن است مقاومت بیشتری در برابر رشد نشان دهند.

سناریوی میانه در شرایط فعلی محتمل‌تر به نظر می‌رسد؛ یعنی قیمت‌های پیشنهادی با شیب محدود افزایش پیدا کنند، اما بازار همچنان کم‌معامله باقی بماند. این ارزیابی تحلیلی است و به تغییرات نرخ ارز و تصمیم وزارت صمت وابسته خواهد بود.

وضعیت خودروهای داخلی چگونه است؟

بازار خودروهای داخلی فعلاً با ریسک کمبود مشابه خودروهای وارداتی مواجه نیست. خودروسازان بزرگ با انتشار شرایط فروش تلاش کرده‌اند تقاضای بازار آزاد را کنترل کنند. وفایی نیز گفته است تولید داخلی نسبت به سال گذشته کاهش دارد، اما از ابتدای امسال اندکی بهتر شده است.

با این حال، ثبات خودروهای داخلی تضمین‌شده نیست. افزایش نرخ ارز، تغییر قیمت کارخانه، رشد هزینه قطعات یا کاهش تیراژ می‌تواند این بخش را نیز تحت فشار قرار دهد. خودروهای مونتاژی آسیب‌پذیری بیشتری دارند؛ زیرا بخش قابل توجهی از قطعات آنها وارداتی است و ادامه تولید به تخصیص ارز و ثبت سفارش قطعات وابسته است.

در نتیجه ممکن است موج افزایش قیمت ابتدا از خودروهای وارداتی آغاز شود، سپس به مونتاژی‌ها برسد و در مرحله بعد، انتظارات افزایشی را در بازار خودروهای داخلی تقویت کند.

منطقه آزاد تهران قیمت خودرو را کاهش می‌دهد؟

رونمایی از پلاک منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی انتظارات زیادی در بازار ایجاد کرد. برخی خریداران تصور می‌کردند این تصمیم مسیر ورود خودروهای خارجی ارزان‌تر برای استفاده شخصی در تهران را باز خواهد کرد.

با این حال، اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد اولویت فعلی این منطقه تأمین خودروهای حمل‌ونقل عمومی، به‌ویژه تاکسی‌هاست و برنامه مشخصی برای ورود خودروهای شخصی اعلام نشده است. بابک وفایی نیز پیش‌بینی کرده اولویت حمل‌ونقل عمومی ممکن است تا پایان سال ادامه پیدا کند.

بنابراین منطقه آزاد تهران در کوتاه‌مدت نمی‌تواند عرضه خودرو شخصی در بازار آزاد را به‌طور محسوس افزایش دهد. واردات آمبولانس، خودروهای نظامی یا وسایل نقلیه دارای کاربری خاص نیز ارتباطی با عرضه عمومی بازار ندارد و این خودروها اجازه فروش آزاد ندارند.

الان خودرو بخریم یا منتظر بمانیم؟

وفایی به افرادی که تصمیم قطعی برای خرید خودرو وارداتی دارند توصیه کرده است خرید خود را بیش از حد به تعویق نیندازند؛ زیرا احتمال کاهش عرضه در دو ماه آینده وجود دارد.

با این حال، این توصیه برای همه خریداران نسخه یکسانی ندارد. فردی که برای مصرف شخصی به خودرو نیاز فوری دارد، مدل موردنظرش را انتخاب کرده و توان پرداخت بدون فشار مالی را دارد، با ریسک افزایش قیمت آینده روبه‌روست.

در مقابل، خرید هیجانی با هدف سرمایه‌گذاری در بازاری که مشتری مؤثر کمی دارد، ریسک بالایی خواهد داشت. ممکن است قیمت آگهی خودرو افزایش پیدا کند، اما فروش آن با همان نرخ آسان نباشد. بازگشایی ناگهانی ثبت سفارش، کاهش ارز یا عرضه گسترده شرکت‌ها نیز می‌تواند بخشی از افزایش قیمت را خنثی کند.

پیش از خرید باید قیمت رسمی شرکت، موعد تحویل، ضمانت، شبکه خدمات پس از فروش، هزینه قطعات و اختلاف قیمت بازار با نرخ عرضه بررسی شود. پرداخت اختلاف بسیار سنگین برای خودرویی که عرضه بعدی آن محتمل است، می‌تواند خریدار را در معرض زیان قرار دهد.

جمع‌بندی

هشدار موج جدید گرانی خودرو بیش از همه متوجه بازار وارداتی است. بسته بودن ثبت سفارش‌های تازه، کنترل جابه‌جایی ارز و نوسان دلار می‌تواند عرضه اواخر تابستان و ابتدای پاییز را محدود کند.

با این حال، بازار در شرایط رونق قرار ندارد و کمبود تقاضای واقعی مانع مهمی در برابر جهش یکپارچه قیمت‌هاست. محتمل‌ترین وضعیت، افزایش قیمت‌های پیشنهادی در کنار ادامه رکود معاملات است؛ مگر آنکه نرخ ارز رشد شدیدی داشته باشد یا محدودیت واردات برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.

بنابراین جمله «موج گرانی قطعی است» باید به‌عنوان پیش‌بینی یک کارشناس و نه نتیجه حتمی بازار خوانده شود. تصمیم نهایی وزارت صمت درباره ثبت سفارش و سیاست بانک مرکزی در تخصیص ارز، مسیر واقعی قیمت خودروهای وارداتی در هفته‌های آینده را مشخص خواهد کرد.