دستور تازه پزشکیان برای اینترنت؛ «تصمیم گرفتیم باز شود» / گره اصلی کجاست؟
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در تازهترین موضع خود درباره وضعیت اینترنت تأکید کرده است که دولت با وجود نگرانیهای مطرحشده از سوی برخی دستگاههای امنیتی، تصمیم به بازگشایی اینترنت گرفته است. او در عین حال از ادامه گفتوگو با سران سه قوه و شورایعالی امنیت ملی برای رفع موانع خبر داد؛ اظهاراتی که نشان میدهد مسئله اینترنت همچنان فقط یک تصمیم فنی در وزارت ارتباطات نیست و به یکی از پروندههای مهم امنیتی، اقتصادی و سیاسی کشور تبدیل شده است.
۱۶:۴۱ - ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
اظهارات امروز شنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ مسعود پزشکیان بار دیگر پرونده اینترنت را به صدر اخبار بازگرداند. رئیسجمهور صراحتاً گفته است برخی دستگاههای امنیتی درباره «بازگشت وضعیت اینترنت» ملاحظاتی دارند و حملاتی که از طریق بسترهای ارتباطی به زیرساختها صورت گرفته نیز بر این نگرانیها افزوده است.
با این همه، پزشکیان تأکید کرده تصمیم گرفته شده اینترنت باز شود و دولت تلاش خواهد کرد بسترهای آن را نیز اصلاح کند. او همچنین گفته است رایزنی با سران سه قوه و شورایعالی امنیت ملی ادامه دارد تا مشکلات موجود برطرف شود.
همین سه جمله یک نکته مهم را روشن میکند: مناقشه اصلی امروز دیگر بر سر این نیست که اینترنت برای اقتصاد و زندگی روزمره لازم است یا نه؛ اختلاف بر سر این است که چگونه میتوان میان دسترسی گسترده مردم و ملاحظات امنیتی دستگاههای مختلف تعادل ایجاد کرد.
پزشکیان دقیقاً درباره بازگشایی اینترنت چه گفت؟
براساس گزارش منتشرشده امروز، رئیسجمهور سه محور را مطرح کرده است. نخست اینکه دستگاههای امنیتی تهدیدهایی را در صورت بازگشت وضعیت اینترنت مطرح کردهاند؛ دوم اینکه نگرانی درباره حملات به زیرساختها نیز وجود دارد؛ و سوم اینکه باوجود این ملاحظات، تصمیم دولت بازگشایی اینترنت است.
اهمیت بخش سوم بیشتر از دو مورد دیگر است. پزشکیان بهجای وعدهای کلی درباره «پیگیری»، از تصمیم برای بازشدن اینترنت سخن گفته است.
اما ادامه صحبت او نشان میدهد اجرای کامل این تصمیم به هماهنگی میان چند نهاد وابسته است. وقتی رئیسجمهور از گفتوگو با شورایعالی امنیت ملی و سران قوا سخن میگوید، عملاً تأیید میکند که وزارت ارتباطات بهتنهایی اختیار تعیین سطح دسترسی اینترنت در شرایط امنیتی را ندارد.
این موضوع در اتفاقات ماههای گذشته نیز دیده شده بود.
ماجرای اینترنت ایران از کجا به نقطه امروز رسید؟
ایران در سال ۲۰۲۶ دو دوره بسیار گسترده اختلال و قطع اینترنت جهانی را تجربه کرد. رویترز گزارش داده بود نخستین قطع گسترده از ۸ ژانویه و در جریان اعتراضات آغاز شد و پس از آن، همزمان با شروع حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، دسترسی بینالمللی بار دیگر بهشدت محدود شد.
این وضعیت برای نزدیک به سه ماه ادامه پیدا کرد.
در ۲۵ مه، رسانههای داخلی از دستور پزشکیان برای بازگشایی اینترنت بینالمللی خبر دادند. رویترز در همان زمان نوشت اکثر کاربران ایرانی برای ۸۷ روز امکان دسترسی عادی به وب جهانی را نداشتند و تنها گروه محدودی با ابزارهای دورزدن محدودیت میتوانستند متصل شوند.
یک روز بعد، دادههای Cloudflare نیز افزایش ترافیک اینترنت ایران را ثبت کرد و نشان داد فرآیند اتصال مجدد آغاز شده است؛ اما این بازگشت در مرحله نخست کامل نبود.
بنابراین اظهارات تازه رئیسجمهور را باید ادامه همان پرونده دانست؛ پروندهای که با دستور اردیبهشت بسته نشد و اکنون به مرحله تصمیمگیری درباره میزان و شکل بازگشت دسترسی رسیده است.
چرا دستگاههای امنیتی با بازگشت کامل اینترنت نگرانی دارند؟
پزشکیان جزئیات تهدیدهای مطرحشده از سوی دستگاههای امنیتی را اعلام نکرده است، بنابراین نمیتوان درباره مصادیق دقیق آنها گمانهزنی قطعی کرد.
در سطح کلی، نگرانی امنیتی در دوره جنگ یا بحران میتواند مواردی مانند نفوذ سایبری، ارتباط عوامل خارجی، انتقال سریع اطلاعات عملیاتی، حمله به سامانههای حساس و سوءاستفاده از زیرساختهای ارتباطی را شامل شود.
در مقابل، متخصصان امنیت شبکه تأکید میکنند که امنیت سایبری و دسترسی به اینترنت الزاماً دو گزینه متضاد نیستند. مقاومسازی مراکز داده، تفکیک شبکههای حیاتی، کنترل دسترسی سامانههای حساس، بهروزرسانی امنیتی و مدیریت ترافیک میتواند بدون قطع دسترسی عمومی نیز انجام شود.
شاید به همین دلیل پزشکیان در کنار بازگشایی اینترنت، از «اصلاح بسترها» سخن گفته است. این عبارت میتواند نشاندهنده تلاش برای حرکت از ابزار قطع گسترده به سمت راهکارهای امنیتی فنیتر باشد؛ هرچند دولت هنوز جزئیات مشخصی از این برنامه ارائه نکرده است.
اقتصاد یکی از بزرگترین هزینههای قطع اینترنت را پرداخت کرد
مسئله اینترنت فقط به دسترسی مردم به شبکههای اجتماعی محدود نمیشود.
قطع طولانی اینترنت در ماههای ابتدایی ۲۰۲۶ فشار قابلتوجهی بر کسبوکارهای آنلاین وارد کرد. رویترز هنگام آغاز بازگشایی اینترنت گزارش داد فشار اقتصادی ناشی از قطع دسترسی یکی از موضوعات مهم پیرامون تصمیم برای اتصال دوباره بوده است.
برآوردهای مختلف درباره رقم دقیق خسارت متفاوت هستند، اما گزارشهای منتشرشده در دوره قطعی از زیان روزانه چند میلیون تا چند ده میلیون دلار سخن گفتهاند. کسبوکارهایی که فروش، تبلیغات، ارتباط با مشتری یا دریافت سفارش آنها به پلتفرمهای آنلاین وابسته است، بیشترین آسیب مستقیم را متحمل شدند.
آسیب البته تنها متوجه فروشگاههای اینستاگرامی نیست. شرکتهای فناوری، برنامهنویسان، فریلنسرها، صادرکنندگان خدمات، استارتاپها، مراکز پژوهشی و حتی کسبوکارهای سنتی امروز برای ارتباطات بانکی، لجستیک و خدمات ابری به اینترنت وابستهاند.
از این منظر، طولانیشدن محدودیتها میتواند خودش به یک ریسک اقتصادی و حتی امنیتی تبدیل شود.
چرا شورایعالی امنیت ملی در این پرونده مهم است؟
اظهارات پزشکیان نشان میدهد تصمیم درباره اینترنت در دوره بحران همچنان در سطح نهادهای عالی امنیتی بررسی میشود.
این موضوع سابقه نیز دارد. پس از دوره طولانی قطعی، پزشکیان در اردیبهشت «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» را تشکیل داد و نخستین تصمیم این مجموعه بازگرداندن اینترنت به وضعیت پیش از دیماه عنوان شد. درباره حدود اختیارات این ستاد و ارتباط آن با ساختارهای امنیتی نیز در همان زمان بحث حقوقی و سیاسی شکل گرفت.
همین ساختار چندلایه دلیل آن است که رئیسجمهور امروز از مذاکره همزمان با شورایعالی امنیت ملی و سران سه قوه سخن میگوید.
به بیان ساده، پزشکیان میتواند خواستار بازگشایی باشد، وزارت ارتباطات میتواند زیرساخت فنی را آماده کند، اما در شرایطی که موضوع در طبقهبندی امنیت ملی قرار گرفته باشد، تصمیم نهایی نیازمند اجماع گستردهتری است.
آیا «بازشدن اینترنت» به معنی رفع فیلترینگ است؟
نه لزوماً.
دو موضوع باید از یکدیگر تفکیک شوند: اتصال به اینترنت بینالمللی و رفع فیلترینگ پلتفرمها و وبسایتها.
دستور قبلی پزشکیان درباره بازگشت اینترنت عمدتاً به برقراری دسترسی بینالمللی مربوط بود. حتی پس از اتصال مجدد در اواخر ماه مه، گزارشهای میدانی نشان میداد بسیاری از سرویسها همچنان مسدود، کند یا نیازمند ابزارهای تغییر مسیر بودند.
پزشکیان پیشتر نیز در مواضع خود از اینترنت آزادتر و مقابله با گسترش بازار فیلترشکن سخن گفته بود، اما اظهارات امروز مشخصاً درباره رفع فیلترینگ یک پلتفرم خاص نیست.
بنابراین انتظار اینکه جمله «تصمیم گرفتیم اینترنت باز شود» فوراً به معنای رفع تمام محدودیتها باشد، با اطلاعات موجود سازگار نیست.
اینترنت چه زمانی به وضعیت عادی برمیگردد؟
در صحبت امروز رئیسجمهور هیچ تاریخ مشخصی اعلام نشده است.
این شاید مهمترین نکته برای کاربران باشد. پزشکیان از تصمیم سیاسی برای بازگشایی خبر داده، اما همزمان گفته گفتوگو با نهادهای تصمیمگیر ادامه دارد. به همین دلیل هنوز نمیتوان زمان دقیقی برای تغییر سطح دسترسی عمومی اعلام کرد.
تجربه بازگشایی ماه مه نیز نشان داد فاصله میان صدور دستور سیاسی و رسیدن کاربران به اتصال پایدار ممکن است قابلتوجه باشد. Cloudflare در آن زمان توانست افزایش اتصال را ثبت کند، اما دادههایش از «بازگشت جزئی» حکایت داشت، نه بازگشت فوری و کامل.
در نتیجه، شاخص واقعی موفقیت تصمیم تازه نه انتشار یک دستور جدید، بلکه کیفیت دسترسی کاربران در روزهای آینده خواهد بود: سرعت اینترنت، پایداری اتصال، دسترسی موبایل و ثابت، امکان استفاده از سرویسهای بینالمللی و کاهش نیاز به ابزارهای دورزدن محدودیت.
پیام سیاسی پزشکیان؛ ایستادن میان دو مطالبه
اظهارات ۱۷ مرداد رئیسجمهور را میتوان تلاش برای ایجاد موازنه میان دو مطالبه متفاوت دانست.
در یک سو دستگاههایی قرار دارند که از تهدیدهای امنیتی و آسیبپذیری زیرساختها سخن میگویند. در سوی دیگر میلیونها کاربر و کسبوکاری قرار دارند که اینترنت برای آنها نه یک کالای جانبی، بلکه بخشی از زندگی، آموزش و درآمد روزانه است.
پزشکیان این بار موضع خود را نسبتاً روشن بیان کرده است: نگرانیهای امنیتی وجود دارد، اما تصمیم بر بازگشایی اینترنت است.
سؤال اصلی اکنون دیگر درباره خواسته رئیسجمهور نیست؛ درباره امکان اجرای آن است.
اگر مذاکرات با شورایعالی امنیت ملی و دیگر نهادهای تصمیمگیر به نتیجه برسد و همزمان زیرساختهای امنیتی مورد اشاره پزشکیان تقویت شوند، احتمال حرکت به سمت دسترسی پایدارتر افزایش خواهد یافت. اما اگر ارزیابی امنیتی دوباره بر تصمیم سیاسی غلبه کند، پرونده اینترنت همچنان میان بازگشایی، محدودیت و اختلال باقی خواهد ماند.
برای مردم و اقتصاد دیجیتال ایران، معیار نهایی نیز بسیار سادهتر از تمام این اختلافات نهادی است: اینترنتی که واقعاً باز، پایدار و قابل استفاده باشد.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پرطرفدارترین
