سه مساوی، ۳ امتیاز و حذف تلخ؛ شاهین بیانی: قلعه‌نویی بعد از جام ملت‌ها می‌رود / تیم ملی باید پوست بیندازد

جام جهانی ۲۰۲۶ برای تیم ملی ایران یکی از عجیب‌ترین حذف‌های تاریخ حضورش در این رقابت‌ها را رقم زد.

ایران نه مسابقه‌ای را باخت و نه حتی تفاضل گل منفی داشت؛ با نیوزیلند ۲ بر ۲ مساوی کرد، مقابل بلژیک به تساوی بدون گل رسید و برابر مصر نیز یک بر یک متوقف شد. حاصل این سه مسابقه سه امتیاز و رتبه سوم گروه بود.

با فرمت جدید جام جهانی، هشت تیم برتر از میان ۱۲ تیم سوم نیز به مرحله حذفی صعود می‌کردند. ایران تا آخرین لحظات شانس داشت، اما در نهایت در رتبه نهم جدول تیم‌های سوم قرار گرفت؛ یعنی فقط یک پله پایین‌تر از منطقه صعود.

همین فاصله بسیار کم، حالا محور اصلی انتقاد شاهین بیانی است.

ایران سه امتیاز گرفت؛ پس چرا صعود نکرد؟

در صحبت‌های بیانی به استراتژی پیش از جام اشاره شده؛ اینکه کادر فنی تصور می‌کرد سه امتیاز می‌تواند برای صعود به‌عنوان یکی از تیم‌های سوم کافی باشد.

در عمل ایران همان سه امتیاز را گرفت، اما محاسبه جواب نداد.

فیفا بعد از پایان مرحله گروهی اعلام کرد ایران در رتبه نهم تیم‌های سوم ایستاد و نزدیک‌ترین تیم حذف‌شده به منطقه صعود بود. سرنوشت ایران تا مسابقات پایانی سایر گروه‌ها باز ماند و در نهایت تساوی دراماتیک اتریش و الجزایر باعث شد ایران از جمع هشت تیم سوم برتر خارج شود.

بنابراین مسئله اصلی این نبود که تیم ملی به سه امتیاز نرسید؛ مشکل این بود که سه امتیاز در جام جهانی ۴۸ تیمی تضمین صعود نبود.

همین اتفاق احتمالاً یکی از درس‌های اصلی جام ۲۰۲۶ است: در فرمت جدید، بازی برای مساوی و اتکا به محاسبات سایر گروه‌ها استراتژی بسیار پرریسکی محسوب می‌شود.

بازی نیوزیلند؛ دو امتیازی که حالا گران‌تر دیده می‌شود

بیانی نیز بیشترین حسرت را مربوط به دیدار نخست مقابل نیوزیلند می‌داند.

ایران در آن مسابقه به تساوی ۲ بر ۲ رسید؛ نتیجه‌ای که در پایان جام اهمیتش چند برابر شد. فقط یک گل بیشتر و یک پیروزی در همان مسابقه، تیم ملی را به پنج امتیاز می‌رساند و دیگر نیازی به انتظار برای نتایج سایر گروه‌ها نبود. نتیجه رسمی دیدار نخست ایران نیز ۲ بر ۲ ثبت شد.

بیانی معتقد است خط دفاعی و دروازه ایران در آن دیدار عملکرد مطلوبی نداشتند و نیوزیلند توانست از فرصت‌های محدود خود استفاده کند.

این بخش، ارزیابی فنی شخصی اوست؛ اما از منظر نتیجه نهایی مسابقات، اهمیت آن تساوی قابل انکار نیست. ایران تنها یک پیروزی با صعود مستقیم از میان تیم‌های سوم فاصله داشت.

بلژیک ۱۰ نفره شد؛ ایران باز هم برنده نشد

فرصت دوم مقابل بلژیک شکل گرفت.

دیدار ایران و بلژیک صفر بر صفر تمام شد، اما فیفا در گزارش رسمی مسابقه تأیید کرد بلژیک بخشی از دیدار را ۱۰ نفره ادامه داد. ناتان انگوی در دقیقه ۶۶ اخراج شد و ایران بیش از ۲۰ دقیقه فرصت داشت مقابل حریف ۱۰ نفره به گل برسد.

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که بیانی روی آن دست می‌گذارد.

یک تساوی مقابل بلژیک روی کاغذ نتیجه بدی محسوب نمی‌شود، اما وقتی شرایط مسابقه تغییر می‌کند، انتظار نیز تغییر می‌کند. ایران فرصت داشت یک امتیاز را به سه امتیاز تبدیل کند و چنین اتفاقی می‌توانست کل سرنوشت گروه را عوض کند.

در نهایت تیم ملی از دو مسابقه‌ای که از نگاه بیانی امکان برد در آنها وجود داشت، فقط دو امتیاز گرفت.

تیمی که نباخت، اما دستاوردش صعود نبود

ارزیابی جام جهانی ایران دو روایت کاملاً متفاوت دارد.

روایت نخست بر حذف در مرحله گروهی تأکید می‌کند. تیم ملی برای هفتمین حضور خود به جام جهانی رفت، اما باز هم نتوانست برای نخستین بار وارد مرحله حذفی شود.

روایت دوم می‌گوید ایران تنها تیم آسیایی بود که جام را بدون شکست ترک کرد. فیفا در مرور عملکرد نمایندگان آسیا دقیقاً به این نکته اشاره کرده و سه تساوی ایران را یادآور شده است.

هر دو گزاره درست است.

ایران از نظر مقاومت در برابر شکست عملکرد قابل توجهی داشت، اما فوتبال تورنمنتی با «نباختن» تمام نمی‌شود. در فرمت جدید جام جهانی، تیم ملی به یک برد نیاز داشت و نتوانست آن را به دست بیاورد.

آیا قلعه‌نویی در جام ملت‌های آسیا می‌ماند؟

پیش‌بینی شاهین بیانی درباره آینده نیمکت تیم ملی در یک بخش با فضای فعلی فدراسیون همخوان است: شواهد موجود نشان می‌دهد قلعه‌نویی به احتمال بسیار زیاد ایران را در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ هدایت خواهد کرد.

مهدی تاج پس از جام جهانی از ادامه همکاری با قلعه‌نویی حمایت کرده و گزارش‌های هفته‌های اخیر نیز می‌گویند مسیر فدراسیون بر حفظ سرمربی تا پایان جام ملت‌ها قرار گرفته است. البته درباره اینکه قرارداد تازه در چه مرحله‌ای از تصویب و امضا قرار دارد، گزارش‌های رسانه‌ای کاملاً یکدست نیستند.

پس بخش نخست پیش‌بینی بیانی، یعنی ماندن قلعه‌نویی تا جام ملت‌ها، در حال حاضر سناریوی غالب است.

اما بخش دوم ــ جدایی پس از جام ملت‌ها ــ هنوز فقط پیش‌بینی اوست و تصمیم رسمی در این‌باره اعلام نشده است.

«قلعه‌نویی خسته شده»؛ فشار بعد از جام جهانی

بیانی معتقد است قلعه‌نویی از نظر ذهنی تحت فشار قرار گرفته و فضای رسانه‌ای و هواداری پیرامون سرمربی تیم ملی شرایط آرامی ندارد.

پس از حذف ایران نیز بحث درباره ادامه همکاری او جدی شد. با این حال فدراسیون تاکنون برخلاف بخشی از انتقادهای عمومی، به سمت تغییر فوری سرمربی نرفته و مسیر ثبات تا جام ملت‌های آسیا را دنبال کرده است.

از منظر مدیریتی، این تصمیم یک پیام مشخص دارد: فدراسیون فعلاً جام ملت‌های آسیا را ادامه پروژه فعلی می‌داند، نه آغاز پروژه‌ای تازه.

اما نتیجه عربستان می‌تواند درباره مرحله بعدی تعیین‌کننده باشد.

اگر ایران قهرمان آسیا شود چه؟

بیانی خودش یک استثنا برای پیش‌بینی‌اش در نظر گرفته است: قهرمانی ایران.

از نگاه او اگر قلعه‌نویی بعد از سال‌ها ایران را به قهرمانی جام ملت‌های آسیا برساند، طبیعی است که معادلات آینده نیمکت تیم ملی تغییر کند.

این سناریو از نظر ورزشی نیز قابل فهم است. ایران چند دهه است قهرمان آسیا نشده و کسب جام در عربستان می‌تواند بزرگ‌ترین موفقیت تیم ملی در نسل فعلی باشد.

اما تا آن روز، فاصله کمی باقی نمانده است.

AFC رسماً اعلام کرده جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ از ۷ ژانویه تا ۵ فوریه ۲۰۲۷، برابر با ۱۷ دی تا ۱۶ بهمن ۱۴۰۵ در عربستان سعودی برگزار خواهد شد. مسابقات در ریاض، جده و الخبر انجام می‌شود.

یعنی تیم ملی کمتر از پنج ماه برای ترمیم نقاط ضعف جام جهانی و آماده‌شدن برای مهم‌ترین تورنمنت قاره فرصت دارد.

نسخه بیانی برای بعد از قلعه‌نویی؛ مربی خارجی بزرگ

شاهین بیانی پیشنهاد می‌کند در صورت پایان همکاری با قلعه‌نویی، فدراسیون به سراغ یک سرمربی خارجی «سطح بالا و باانگیزه» برود.

این بخش فعلاً دیدگاه شخصی بازیکن پیشین تیم ملی است و هیچ تصمیم رسمی از سوی فدراسیون درباره مربی پس از جام ملت‌های ۲۰۲۷ وجود ندارد.

حتی ماندن یا رفتن قلعه‌نویی نیز قرار نیست اکنون تعیین شود؛ نتیجه جام ملت‌ها می‌تواند تمام محاسبات را تغییر دهد.

اما حرف بیانی یک بحث قدیمی را دوباره زنده می‌کند: آیا چرخه بعدی تیم ملی باید با مربی ایرانی ادامه پیدا کند یا ایران برای جام جهانی بعدی دوباره سراغ یک مربی خارجی مطرح برود؟

هشدار مهم‌تر بیانی؛ تیم ملی پیر نشود

شاید بخش مهم‌تر صحبت‌های بیانی نه نام سرمربی آینده، بلکه بحث جوان‌گرایی باشد.

او معتقد است فوتبال ایران نباید صبر کند تا بعد از جام ملت‌ها ناگهان چند بازیکن باتجربه را کنار بگذارد و از صفر تیم تازه‌ای بسازد.

منطق حرف او روشن است: تغییر نسل اگر دیر آغاز شود، بازیکنان جوان بدون تجربه کافی وارد مسابقات بزرگ بعدی خواهند شد.

فدراسیون نیز در بحث‌های مربوط به ادامه همکاری با قلعه‌نویی، موضوع ارائه برنامه برای جوان‌گرایی را جزو مسائل مطرح‌شده پیرامون آینده تیم ملی قرار داده است.

پس جام ملت‌های ۲۰۲۷ فقط یک پروژه برای نتیجه‌گیری نیست؛ می‌تواند آخرین تورنمنت بزرگ بخشی از نسل فعلی و نقطه شروع جدی نسل بعد باشد.

پرونده جام جهانی؛ شکست کامل یا فرصت ازدست‌رفته؟

توصیف جام جهانی ایران صرفاً به‌عنوان «فاجعه» تصویر دقیقی نمی‌دهد.

تیمی که بلژیک را متوقف کرده، سه مسابقه نباخته و فقط با یک رتبه اختلاف در جدول تیم‌های سوم حذف شده، فروپاشیده نبود. فیفا نیز ایران را نزدیک‌ترین تیم حذف‌شده به جمع تیم‌های سوم صعودکننده معرفی کرده است.

اما همین نزدیکی شاید حسرت را بیشتر می‌کند.

ایران مقابل نیوزیلند پیروز نشد، از برتری عددی مقابل بلژیک استفاده نکرد و برابر مصر نیز نتوانست برد لازم را بگیرد. سه تساوی، سه امتیاز و بدون شکست؛ آماری محترمانه، اما نه تاریخی.

شاهین بیانی حالا معتقد است فرصت بعدی باید به تغییر منجر شود.

قلعه‌نویی احتمالاً تا جام ملت‌های آسیا فرصت دیگری خواهد داشت؛ تورنمنتی که می‌تواند هم پایان دوره او باشد و هم در صورت یک قهرمانی بزرگ، تمام پیش‌بینی‌ها را برهم بزند.

برای تیم ملی اما مهم‌ترین پیام جام جهانی مستقل از نام سرمربی است: در تورنمنت بعدی دیگر نمی‌توان روی «نباختن» حساب کرد. ایران برای عبور از سقف تاریخی خود باید مسابقه‌هایی را که فرصت برد در آنها دارد، ببرد.