فقط ۷ کشتی از هرمز رد شدند؛ نفت بالای ۹۳ دلار ماند و بازار از شوک بعدی می‌ترسد

یک اصلاح زمانی در اعداد اولیه ضروری است. در ساعات ابتدایی معاملات جمعه، برنت حوالی ۹۳ دلار و ۸۲ سنت معامله می‌شد، اما در تازه‌ترین داده رویترز تا ساعت ۰۸:۰۲ گرینویچ، قراردادهای آتی برنت با ۱۷ سنت کاهش به ۹۳ دلار و ۶۱ سنت و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت با ۳۶ سنت افت به ۸۶ دلار و ۴۷ سنت رسیده‌اند. بنابراین جهت لحظه‌ای بازار در تازه‌ترین snapshot اندکی منفی است؛ آنچه همچنان صعودی مانده، تصویر هفتگی نفت است.

برنت یک هفته ۵.۸ درصد بالا رفت

بر اساس محاسبه رویترز، برنت از ابتدای هفته بیش از ۵.۸ درصد و WTI حدود ۴.۸ درصد رشد کرده‌اند و هر دو شاخص روز پنجشنبه به بالاترین سطح خود از ۲۴ ژوئیه رسیدند. برنت پنجشنبه با ۲ دلار و ۱۶ سنت افزایش روی ۹۳.۷۸ دلار بسته شد و نفت آمریکا نیز با رشد دو دلاری به ۸۷.۸۳ دلار رسید.

این ارقام با روایت «بیش از هفت و هشت درصد رشد در پنج روز» لزوماً تناقض مستقیم ندارند، زیرا مبدأ محاسبه می‌تواند متفاوت باشد؛ اما برای مقایسه استاندارد هفتگی، اعداد تازه رویترز همان ۵.۸ و ۴.۸ درصد هستند.

مهم‌تر اینکه رشد نفت دیگر واکنشی یک‌روزه به یک خبر سیاسی نیست. بازار طی چند جلسه متوالی با این فرض قیمت‌گذاری کرده که بازگشت صادرات و تردد نفتی خاورمیانه به وضعیت قبل از جنگ ممکن است سریع اتفاق نیفتد.

هرمز؛ فقط ۷ کشتی در یک روز

مهم‌ترین عدد امروز شاید نه ۹۳ دلار، بلکه ۷ کشتی باشد.

براساس داده‌های شرکت رهگیری کشتیرانی Kpler، فقط هفت کشتی کالایی روز پنجشنبه از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ چهار فروند وارد و سه فروند خارج شده‌اند. این تعداد نصف چهارشنبه است که ۱۴ کشتی عبور کرده بودند. در میان هفت شناور پنجشنبه نیز هیچ نفتکش غول‌پیکر VLCC یا حامل LNG حضور نداشت.

بنابراین عدد «۹ کشتی در روز چهارشنبه» که در گزارش اولیه آمده، با آخرین داده منتشرشده همخوان نیست. گزارش به‌روز رویترز تعداد پنجشنبه را ۷ و چهارشنبه را ۱۴ کشتی اعلام می‌کند. البته خود کپلر تأکید دارد کشتی‌هایی که فرستنده‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش کرده‌اند در این آمار دیده نمی‌شوند؛ پس این ارقام کل تردد واقعی را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهند.

پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه، نزدیک به یک‌پنجم جریان جهانی نفت خام و LNG از این آبراه عبور می‌کرد. به همین دلیل حتی بدون بسته شدن کامل تنگه، کاهش شدید تعداد کشتی‌ها به معنای افزایش ریسک حمل‌ونقل، بیمه و دسترسی به نفت منطقه است.

چرا اختلال هرمز فقط مشکل ایران نیست؟

تنگه هرمز گلوگاه صادراتی چند تولیدکننده بزرگ خاورمیانه است.

عربستان سعودی، عراق، امارات و کویت هرچند مسیرهای جایگزین محدودی در اختیار دارند، اما بخش قابل توجهی از صادرات نفت منطقه به خلیج فارس و سپس هرمز وابسته است. رویترز در گزارش جمعه، ادامه محدودیت عرضه از همین تولیدکنندگان را یکی از عوامل اصلی حمایت از قیمت نفت عنوان کرده است.

به همین دلیل بازار فقط مقدار نفت صادراتی ایران را قیمت‌گذاری نمی‌کند.

هرچه عبور نفتکش‌ها دشوارتر شود، هزینه و ریسک صادرات کل منطقه بالاتر می‌رود. حتی اگر نفت فیزیکی وجود داشته باشد، نبود کشتی، افزایش حق بیمه، خطر حملات یا محدودیت مسیر می‌تواند عرضه مؤثر به پالایشگاه‌های آسیا و اروپا را کاهش دهد.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا مسئله هرمز توانسته نفت را دوباره به بالای ۹۰ دلار برگرداند.

فشار آمریکا یک لایه تازه به بازار اضافه کرد

عامل دوم، تشدید فشار اقتصادی واشنگتن بر تهران است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، گفته واشنگتن قصد دارد «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» را علیه ایران اعمال کند. این موضع پس از آن اعلام شد که دونالد ترامپ کشورهای کمک‌کننده به اقتصاد ایران را به پیامدهای اقتصادی تهدید کرد. رویترز گزارش کرده جزئیات اقدامات بعدی قرار است بیشتر تشریح شود.

این تهدید برای بازار نفت از دو جهت اهمیت دارد.

اول اینکه می‌تواند فروش مستقیم نفت ایران را بیش از پیش محدود کند؛ دوم اینکه اگر تحریم‌های ثانویه متوجه بانک‌ها، پالایشگاه‌ها، شرکت‌های کشتیرانی یا خریداران آسیایی شود، هزینه معامله با ایران افزایش خواهد یافت.

نشانه‌هایی از همین فشار نیز دیده می‌شود. رویترز روز جمعه گزارش کرد عرضه نفت ایران به خریداران چینی کاهش یافته و برخی پالایشگاه‌های مستقل چین برای تأمین خوراک به نفت عراق و برزیل روی آورده‌اند. براساس همین گزارش، میزان واردات نفت ایران توسط چین در داده‌های مورد استناد از اوج حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز رسیده است.

ذخایر آمریکا بالا رفت؛ چرا نفت سقوط نکرد؟

در سمت مقابل، یک داده مهم باید به کاهش قیمت نفت کمک می‌کرد.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده ذخایر تجاری نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۴ اوت ۴.۴ میلیون بشکه افزایش یافته و به ۴۲۸.۸ میلیون بشکه رسیده است. این سطح تقریباً برابر میانگین پنج‌ساله این مقطع از سال است.

در شرایط عادی، افزایش غیرمنتظره ذخایر نفت خام می‌تواند سیگنال نزولی باشد: یعنی نفت بیشتری در انبارها باقی مانده و بازار از کمبود فوری رنج نمی‌برد.

اما این بار بازار به بخش دیگری از همان گزارش نگاه کرده است.

ذخایر سوخت‌های تقطیری شامل دیزل و نفت گرمایشی ۱.۵ میلیون بشکه کاهش یافته و به ۱۰۵.۶ میلیون بشکه رسیده؛ رقمی که حدود ۱۳ درصد پایین‌تر از متوسط پنج‌ساله است. این سومین کاهش هفتگی متوالی ذخایر تقطیری محسوب می‌شود.

همزمان پالایشگاه‌های آمریکا با نرخ بسیار بالای ۹۷.۲ درصد ظرفیت عملیاتی کار کرده‌اند. یعنی حتی با فعالیت سنگین پالایشگاه‌ها، موجودی برخی فرآورده‌های مهم همچنان پایین است.

تناقض ظاهری بازار؛ نفت خام زیادتر، سوخت کمتر

همین داده‌ها یک نکته مهم را نشان می‌دهند: بازار نفت فقط بازار «بشکه خام» نیست.

ممکن است موجودی نفت خام آمریکا بالا برود، اما اگر دسترسی پالایشگاه‌ها در سایر نقاط جهان به خوراک مناسب محدود باشد یا ذخایر فرآورده‌هایی مانند دیزل پایین بماند، قیمت کل زنجیره انرژی همچنان تحت فشار قرار می‌گیرد.

کاهش جریان نفت خاورمیانه نیز مستقیماً پالایشگاه‌های آسیایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پالایشگاهی که برای نوع مشخصی از نفت خام طراحی شده نمی‌تواند همیشه و بدون هزینه، خوراک خود را با نفتی از قاره دیگر جایگزین کند.

بنابراین افزایش ۴.۴ میلیون بشکه‌ای ذخایر آمریکا توانسته بخشی از نگرانی بازار را خنثی کند، اما فعلاً آن‌قدر بزرگ نبوده که «پرمیوم ژئوپلیتیک» ناشی از هرمز را از قیمت نفت حذف کند.

نفت هنوز ۱۰۰ دلاری نشده؛ اما بازار دوباره درباره آن حرف می‌زند

نفت برنت در معاملات پنجشنبه حتی در مقاطعی تا حوالی ۹۵ دلار بالا رفت و سپس بخشی از رشدش را پس داد. در گزارش‌های اخیر، برخی تحلیلگران گفته‌اند در صورت ادامه تنش و اختلال حمل‌ونقل، احتمال حرکت قیمت به سمت سطوح بالاتر وجود دارد؛ با این حال رسیدن به ۱۰۰ دلار هنوز یک سناریو است، نه نتیجه قطعی.

برای شکسته شدن پایدار مرز ۱۰۰ دلار معمولاً بازار به یک محرک تازه نیاز دارد: کاهش بیشتر صادرات، حمله به تأسیسات انرژی، افت شدیدتر تردد هرمز یا شکست کامل مسیرهای دیپلماتیک می‌تواند چنین محرکی باشد.

در جهت مقابل، بازگشت قابل توجه کشتی‌ها به هرمز، توافق سیاسی یا افزایش عرضه از منابع دیگر می‌تواند بخش زیادی از ریسک موجود در قیمت را تخلیه کند.

بازار از «کمبود امروز» بیشتر از «اختلال فردا» می‌ترسد

آنچه نفت را بالای ۹۳ دلار نگه داشته، الزاماً این نیست که جهان امروز با کمبود مطلق نفت مواجه شده باشد.

ذخایر خام آمریکا افزایش یافته‌اند و عرضه جهانی کاملاً متوقف نشده است. مسئله این است که معامله‌گران نمی‌دانند چند هفته بعد وضعیت هرمز، صادرات ایران و عرضه کشورهای خلیج فارس چگونه خواهد بود.

بازار در واقع برای ریسک آینده پول می‌دهد.

فقط هفت کشتی کالایی در یک روز از مهم‌ترین شاهراه انرژی جهان عبور کرده‌اند؛ نفت ایران در چین کمیاب‌تر شده، واشنگتن از دور تازه تحریم‌ها سخن می‌گوید و ذخایر دیزل آمریکا ۱۳ درصد پایین‌تر از متوسط پنج‌ساله است. این مجموعه باعث شده افزایش ذخایر نفت خام به تنهایی برای پایین آوردن قیمت کافی نباشد.

پس تیتر واقعی بازار جمعه این نیست که برنت چند سنت بالا یا پایین رفت. اتفاق مهم‌تر این است که نفت دومین هفته صعودی خود را در حالی به پایان می‌برد که هرمز هنوز با کسری شدید تردد روبه‌روست. تا وقتی این گلوگاه به وضعیت عادی برنگردد، هر خبر سیاسی یا امنیتی می‌تواند دوباره چند دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه کند.