پزشکیان وعده ۳۰ هزار مگاوات برق پاک داد؛ ۶۰۰ مگاوات وارد مدار شد، خاموشی صنعت تمام می‌شود؟

پزشکیان در مراسم بهره‌برداری از نیروگاه‌های ۶۳ مگاواتی «قائد شهید» و ۳۲ مگاواتی «شهدای لامرد» تأکید کرد دولت برای سرمایه‌گذاری و تولید داخلی پنل خورشیدی محدودیتی در حمایت قائل نخواهد شد و حتی زمین و امکانات مورد نیاز سرمایه‌گذاران را فراهم می‌کند. او همچنین گفت کشور باید با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از وابستگی به سوخت‌های فسیلی فاصله بگیرد و تصریح کرد که از نظر او «هیچ‌گاه نباید برق صنعت قطع شود».

۶۰۰ مگاوات خورشیدی در یک روز؛ عددی که برای ایران کوچک نیست

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در همین مراسم اعلام کرد رئیس‌جمهور دستور راه‌اندازی همزمان ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی در نقاط مختلف کشور را صادر کرده است؛ از این مقدار ۹۵ مگاوات مربوط به پروژه‌های امروز تهران است. به این ترتیب سهم دو نیروگاه شمس‌آباد از افتتاح‌های همزمان امروز حدود ۱۵.۸ درصد است.

قائم‌مقام ساتبا نیز امروز اعلام کرده ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی ایران طی دو سال از حدود ۷۰۰ مگاوات به ۵۳۰۰ مگاوات رسیده؛ یعنی بیش از هفت برابر شده است. البته چون هر دو آمار ۵۳۰۰ مگاوات و افتتاح ۶۰۰ مگاوات در یک روز منتشر شده‌اند و نقطه زمانی محاسبه عدد ۵۳۰۰ روشن نیست، نباید بدون اطلاعات تکمیلی ۶۰۰ مگاوات را دوباره به آن اضافه و ظرفیت کشور را ۵۹۰۰ مگاوات اعلام کرد.

هدف ۳۰ هزار مگاواتی چقدر بزرگ است؟

اگر رقم ۵۳۰۰ مگاوات فعلی را مبنا قرار دهیم، رسیدن به ۳۰ هزار مگاوات به معنی افزایش ظرفیت به حدود ۵.۷ برابر سطح کنونی است.

کشور باید تقریباً ۲۴ هزار و ۷۰۰ مگاوات ظرفیت جدید ایجاد کند. اگر این هدف دقیقاً در ۲۴ ماه محقق شود، به‌طور متوسط بیش از یک هزار مگاوات در هر ماه باید وارد مدار شود.

برای مقایسه، افتتاح ۶۰۰ مگاواتی امروز فقط حدود ۲.۴ درصد از فاصله ۲۴.۷ گیگاواتی تا هدف را پوشش می‌دهد. این به معنی کم‌اهمیت بودن افتتاح امروز نیست؛ برعکس، ۶۰۰ مگاوات در یک مرحله عدد قابل توجهی است، اما نشان می‌دهد برای رسیدن به هدف پزشکیان چنین افتتاح‌هایی باید تقریباً به یک روند مستمر و ماهانه تبدیل شوند.

خود ساتبا نیز هدف نزدیک‌تری تعیین کرده است: افزایش ظرفیت خورشیدی به حدود ۱۱ هزار مگاوات تا پیک مصرف سال آینده؛ هدفی که قائم‌مقام این سازمان تحقق آن را به تأمین منابع مالی، تجهیزات و حل مسائل حمل‌ونقل مشروط کرده است.

آیا ۳۰ هزار مگاوات خورشیدی مشکل خاموشی را حل می‌کند؟

نه به‌تنهایی.

یکی از اشتباه‌های رایج در تحلیل انرژی این است که «ظرفیت نصب‌شده» با «برق در دسترس در تمام ساعات شبانه‌روز» یکسان فرض شود. نیروگاه خورشیدی در ساعات آفتابی می‌تواند نقش بسیار مهمی در کاهش فشار شبکه داشته باشد، به‌خصوص در روزهای گرم تابستان که مصرف کولرها بالاست؛ اما شب هنگام تولید آن عملاً به صفر می‌رسد.

برآورد منتشرشده برای تابستان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حداکثر توان تأمین همزمان شبکه حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات است، در حالی که تقاضای پیک می‌تواند از ۸۱ هزار مگاوات عبور کند و کسری توان به حدود ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات برسد. همان گزارش مشخصاً هشدار داده توسعه سریع خورشیدی بدون ذخیره‌سازی و مدیریت بار، مشکل ساعات شب را به‌طور کامل حل نمی‌کند.

بنابراین برای عملی شدن وعده قطع نشدن برق صنایع، توسعه خورشیدی باید با باتری و ذخیره‌ساز، توسعه شبکه انتقال، افزایش راندمان نیروگاه‌های حرارتی، مدیریت مصرف و سرمایه‌گذاری صنایع در نیروگاه‌های خودتأمین همراه شود.

«برق صنعت نباید قطع شود»؛ هنوز با واقعیت فاصله وجود دارد

تأکید امروز پزشکیان درباره صنعت اهمیت زیادی دارد، زیرا قطعی برق یکی از مهم‌ترین مشکلات واحدهای تولیدی در دو سال گذشته بوده است.

دولت در پایان تیر مجموعه‌ای از تصمیم‌ها برای کاهش محدودیت برق صنایع تصویب کرد و برخی گزارش‌های اولیه از «قطع نشدن برق صنایع در مرداد و شهریور» سخن گفتند. اما جزئیات برنامه اجرایی نشان می‌داد حداقل برای شهرک‌های صنعتی، محدودیت از چند روز به یک روز در هفته کاهش یافته و به‌طور کامل حذف نشده است. در تهران نیز مدیرکل صمت استان در مرداد اعلام کرد محدودیت صنایع از سه روز به یک روز در هفته رسیده است.

از سوی دیگر، معاون وزارت صمت در تیرماه اعلام کرده بود صنایع انرژی‌بر با محدودیت جدی روبه‌رو هستند و تنها بخشی از نیاز برق آنها مستقیماً از شبکه تأمین می‌شود. سخنگوی وزارت صمت نیز میزان درآمد ازدست‌رفته صنایع ناشی از قطعی برق در سال ۱۴۰۴ را حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان عنوان کرده بود.

در نتیجه جمله «هیچ‌گاه نباید برق صنعت قطع شود» در حال حاضر بیشتر هدف سیاستی دولت است تا توصیف وضعیت موجود.

تهران واقعاً رشد ۲۰ برابری داشته است؟

محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، امروز گفت ظرفیت خورشیدی استان پیش از دولت پزشکیان ۲۳ مگاوات بوده و اکنون به ۴۰۰ مگاوات رسیده و از «رشد ۲۰ برابری» سخن گفت. اصل اعداد ۲۳ و ۴۰۰ مگاوات در گزارش رسمی ریاست‌جمهوری نیز ثبت شده است.

اما از نظر حسابی:

۴۰۰ ÷ ۲۳ = حدود ۱۷.۴

بنابراین با اعداد اعلام‌شده، ظرفیت فعلی حدود ۱۷.۴ برابر مقدار اولیه است، نه دقیقاً ۲۰ برابر؛ افزایش خالص نیز ۳۷۷ مگاوات یا حدود ۱۶۴۰ درصد است. احتمالاً تعبیر «۲۰ برابر» یک بیان تقریبی بوده است.

همین حالا ۹۵ مگاوات پروژه افتتاح‌شده شمس‌آباد معادل نزدیک به یک‌چهارم ظرفیت ۴۰۰ مگاواتی اعلام‌شده برای استان تهران است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تمرکز توسعه خورشیدی در مناطق صنعتی پایتخت با سرعت بالایی در حال افزایش است.

۱.۷ میلیارد دلار برای انرژی خورشیدی؛ گره ارز باز شده است؟

رئیس کل بانک مرکزی نیز امروز اعلام کرد تاکنون ۱.۷ میلیارد دلار برای پیشبرد پروژه‌های این حوزه اختصاص یافته و از نظر تأمین ارز و ریال برای حمایت از تولیدکنندگان پنل خورشیدی محدودیتی وجود ندارد.

یک تصحیح اسمی هم لازم است: در متن منتشرشده پایگاه ریاست‌جمهوری نام رئیس بانک مرکزی «عبدالرضا همتی» آمده، اما رئیس کل فعلی بانک مرکزی عبدالناصر همتی است؛ او دی ۱۴۰۴ با مصوبه هیئت دولت و حکم رئیس‌جمهور به این سمت منصوب شد. گزارش تسنیم از مراسم امروز نیز نام درست عبدالناصر همتی را ثبت کرده است.

تأمین ارز یکی از حلقه‌های مهم پروژه خورشیدی است، زیرا حتی با توسعه تولید داخلی، بخش‌هایی از تجهیزات، مواد اولیه، اینورترها یا زنجیره فناوری همچنان می‌تواند به واردات وابسته باشد. در عین حال وعده امروز پزشکیان درباره حمایت از تولید داخلی پنل نشان می‌دهد دولت می‌خواهد سهم ساخت داخل را نیز افزایش دهد.

خورشیدی‌ها می‌توانند صنعت را از خاموشی نجات دهند؟

افتتاح ۶۰۰ مگاوات در یک روز نشان می‌دهد توسعه انرژی خورشیدی از مرحله وعده‌های چند سال قبل فاصله گرفته و ظرفیت عملیاتی با سرعت بیشتری در حال رشد است. افزایش ظرفیت خورشیدی کشور از ۷۰۰ به ۵۳۰۰ مگاوات طی دو سال نیز این تغییر را تأیید می‌کند.

اما هدف ۳۰ هزار مگاواتی پزشکیان بسیار بلندپروازانه است. برای تحقق آن، ایران باید در دو سال آینده تقریباً هر ماه یک گیگاوات ظرفیت جدید وارد مدار کند؛ در کنار آن شبکه، ذخیره‌سازی و تأمین مالی نیز باید متناسب با این رشد توسعه پیدا کند.