واگذاری دوباره سهام استقلال؛ دولت ۳.۱ درصد دیگر را با کف قیمت ۱۰۱ تومان می‌فروشد

باشگاه استقلال در سال‌های اخیر یکی از بزرگ‌ترین تغییرات مالکیتی تاریخ خود را تجربه کرده است. پس از سال‌ها مالکیت مستقیم دولت، ابتدا بخشی از سهام باشگاه از طریق بازار سرمایه در اختیار سهامداران خرد قرار گرفت و سپس در اردیبهشت ۱۴۰۳، بلوک ۸۵ درصدی استقلال به کنسرسیومی از شرکت‌های گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس منتقل شد.

حالا وزارت ورزش قصد دارد بخش دیگری از سهام باقی‌مانده خود را نیز واگذار کند.

چند درصد از سهام استقلال فروخته می‌شود؟

براساس آگهی سازمان خصوصی‌سازی، بلوک موردنظر شامل دقیقاً ۳۳۴ میلیون و ۵۲۵ هزار و ۶۵۰ سهم است که معادل ۳.۱ درصد کل سهام شرکت فرهنگی ورزشی استقلال ایران محسوب می‌شود. قرار است این بلوک از طریق بازار فرابورس واگذار شود.

ارزش پایه‌ای که در آگهی رسمی برای این مجموعه سهم اعلام شده حدود ۳۳۹ میلیارد و ۲۹۰ میلیون و ۹۰۹ هزار ریال است؛ یعنی تقریباً ۳۳ میلیارد و ۹۲۹ میلیون تومان.

با تقسیم این ارزش بر تعداد سهام، قیمت پایه هر سهم کمی بیش از ۱۰۱ تومان به دست می‌آید و با گزارش تازه‌ای که کف قیمت را ۱۰۱ تومان اعلام کرده، همخوانی دارد.

جزئیات بلوک جدید استقلال

آیا استقلال دوباره فروخته می‌شود؟

استفاده از عبارت «فروش استقلال» برای این مرحله چندان دقیق نیست.

کنترل مدیریتی باشگاه عملاً از سال ۱۴۰۳ از وزارت ورزش خارج شده است. در سوم اردیبهشت ۱۴۰۳، ۸۵ درصد سهام استقلال در فرابورس به کنسرسیوم شرکت‌های گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس واگذار شد. خریداران شامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس، پتروشیمی بندر امام، پتروشیمی بوعلی سینا، پتروشیمی شهید تندگویان و پتروشیمی پارس بودند.

بعد از ثبت انتقال، چهار شرکت پتروشیمی پارس، بوعلی سینا، شهید تندگویان و بندر امام هر کدام حدود ۲۰ درصد و شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس ۵ درصد از سهام باشگاه را در اختیار گرفتند.

بنابراین واگذاری ۳.۱ درصد فعلی تغییر مالک اصلی استقلال نیست؛ بلکه فروش بخشی از سهمی است که هنوز در اختیار دولت باقی مانده است.

استقلال چگونه از وزارت ورزش به هلدینگ خلیج فارس رسید؟

مسیر خصوصی‌سازی استقلال چند مرحله داشت.

پیش از فروش بلوک مدیریتی، حدود ۱۰ درصد از سهام استقلال و پرسپولیس در سال‌های قبل در اختیار سهامداران بازار سرمایه قرار گرفته بود. سپس در اردیبهشت ۱۴۰۳ دولت تصمیم گرفت ۸۵ درصد دیگر را به‌صورت بلوکی واگذار کند.

هدف فقط خصوصی‌سازی اقتصادی نبود.

در آن مقطع استقلال و پرسپولیس برای دریافت مجوز حرفه‌ای AFC با مسئله مالکیت مشترک دولتی مواجه بودند و تفکیک مالکیت دو باشگاه یکی از موضوعات مهم پرونده مجوز حرفه‌ای آنها بود. واگذاری استقلال به مجموعه پتروشیمی و پرسپولیس به کنسرسیوم بانکی، ساختار مالکیتی دو باشگاه را از یکدیگر جدا کرد.

از آن زمان، نمایندگان هلدینگ خلیج فارس نقش اصلی را در انتخاب هیئت‌مدیره و تصمیم‌های مدیریتی استقلال برعهده دارند.

قیمت ۱۰۱ تومان برای هر سهم استقلال ارزان است یا گران؟

برای پاسخ به این سؤال باید میان قیمت پایه یک بلوک دولتی و قیمت معاملاتی روزانه سهم در بازار تفاوت گذاشت.

نماد استقلال در بازار پایه فرابورس معامله می‌شود. داده‌های معاملاتی اواخر مرداد نشان می‌دهد قیمت سهم در محدوده حدود ۱۲۰ تومان قرار داشته است؛ برای نمونه قیمت ثبت‌شده در ۲۹ مرداد حدود ۱۲۰ تومان بود.

بنابراین کف حدود ۱۰۱ تومانی بلوک وزارت ورزش، روی کاغذ پایین‌تر از قیمت معاملاتی سهم در بازار در اواخر مرداد است.

اما این مقایسه به معنای «تخفیف قطعی» نیست.

در معاملات بلوکی، اندازه بلوک، شرایط پرداخت، اهلیت خریدار، محدودیت‌های مدیریتی و سازوکار رقابت متقاضیان اهمیت دارد. قیمت ۱۰۱ تومان نیز قیمت نهایی معامله نیست؛ بلکه مبنایی است که عرضه نمی‌تواند پایین‌تر از آن انجام شود و در صورت وجود رقابت، قیمت نهایی ممکن است بالاتر برود.

آیا مردم می‌توانند این ۳.۱ درصد را بخرند؟

این عرضه با خرید چند سهم عادی از تابلوی بازار متفاوت است.

در اطلاعات منتشرشده درباره واگذاری، تأکید شده بلوک ۳.۱ درصدی از طریق فرابورس عرضه می‌شود و برای واگذاری‌های موردنظر، مقررات مربوط به انتخاب مشتری راهبردی و احراز اهلیت مدیریتی نیز مطرح است. سازمان خصوصی‌سازی اعلام کرده صرف پیشنهاد قیمت بالاتر لزوماً کافی نیست و خریدار باید معیارهای مالی و مدیریتی تعیین‌شده را هم داشته باشد.

در گزارش‌های مربوط به آگهی اولیه نیز آمده بود که برای این بلوک، عرضه خرد مستقیم به عموم پیش‌بینی نشده و شرایط معامله به شکل بلوکی است.

بنابراین این واگذاری را نباید با عرضه اولیه‌ای تصور کرد که هر هوادار بتواند تعداد محدودی سهم سفارش دهد.

سهامداران حقیقی همچنان می‌توانند سهام قابل معامله نماد استقلال را طبق مقررات بازار پایه خریدوفروش کنند، اما این ۳.۱ درصد مشخص یک بلوک مجزاست.

ارزش کل استقلال با این قیمت چقدر می‌شود؟

اگر صرفاً کف ۱۰۱ تومان را به کل تعداد سهام باشگاه تعمیم دهیم، ارزش نظری کل سهام استقلال چیزی در محدوده بیش از هزار میلیارد تومان به دست می‌آید.

اما این هم یک ارزش‌گذاری ساده ریاضی است و نباید آن را معادل «قیمت واقعی باشگاه استقلال» دانست.

ارزش یک باشگاه فوتبال فقط از قیمت سهم تشکیل نمی‌شود. دارایی‌ها، بدهی‌ها، قرارداد بازیکنان، حق پخش، اسپانسرینگ، درآمد تجاری، برند، مطالبات، دعاوی حقوقی و جریان نقدی آینده همگی روی ارزش اقتصادی آن اثر می‌گذارند.

حتی قیمت روزانه نماد استقلال نیز می‌تواند تحت تأثیر عرضه و تقاضای بازار پایه بالا یا پایین برود.

فروش ۳.۱ درصد چه تغییری در مدیریت استقلال ایجاد می‌کند؟

احتمالاً تغییر مستقیم بزرگی ایجاد نخواهد کرد.

دارندگان ۸۵ درصد سهام همچنان اکثریت قاطع مالکیت را در اختیار دارند و کنترل هیئت‌مدیره نیز به همین بلوک وابسته است. حتی اگر تمام ۳.۱ درصد به یک خریدار جدید منتقل شود، این میزان برای تغییر کنترل باشگاه کافی نیست.

اهمیت اصلی معامله در جای دیگری است: کاهش بیشتر حضور مستقیم وزارت ورزش در ساختار مالکیتی استقلال.

در اردیبهشت ۱۴۰۳، بعد از انتقال بلوک ۸۵ درصدی، سهم وزارت ورزش در داده‌های فرابورس حدود ۳.۵ درصد گزارش شده بود. اکنون بلوک قابل واگذاری ۳.۱ درصد است؛ تفاوت این ارقام می‌تواند ناشی از تغییرات بعدی سرمایه و ساختار سهامداری باشد.

در هر صورت روند کلی روشن است: سهم مستقیم دولت در استقلال به بخش بسیار کوچکی از کل سهام کاهش یافته است.

آیا با این واگذاری خصوصی‌سازی استقلال کامل می‌شود؟

از منظر مالکیت مستقیم وزارت ورزش، فروش این بلوک گام مهم دیگری به سوی خروج دولت است؛ اما خصوصی‌سازی واقعی فقط با تغییر نام سهامدار اتفاق نمی‌افتد.

اینکه استقلال تا چه اندازه واقعاً مستقل از ساختارهای دولتی اداره می‌شود، به شیوه تأمین بودجه، ترکیب مالکان، نحوه انتخاب مدیران، نظام تصمیم‌گیری و میزان اتکای باشگاه به شرکت‌های بزرگ وابسته یا مرتبط با بخش عمومی بستگی دارد.

کنسرسیوم خریدار استقلال نیز مجموعه‌ای از شرکت‌های بزرگ پتروشیمی است و طی دو سال گذشته بخش عمده منابع مالی باشگاه از همین ساختار تأمین شده است.

بنابراین فروش ۳.۱ درصد سهام دولت را می‌توان تکمیل یک مرحله از واگذاری مالکیت دانست، نه لزوماً پایان همه بحث‌ها درباره خصوصی‌سازی فوتبال ایران.

سهام استقلال با کف ۱۰۱ تومان روی میز

نکته مهم خبر جدید این است که دولت برای بخش باقی‌مانده سهام خود عدد مشخصی تعیین کرده است.

بیش از ۳۳۴ میلیون سهم، معادل ۳.۱ درصد استقلال، با ارزش پایه حدود ۳۳.۹ میلیارد تومان باید از مسیر فرابورس به فروش برسد و طبق گزارش تازه قیمت هر سهم نباید کمتر از حدود ۱۰۱ تومان باشد.

با این حال تا زمانی که معامله انجام نشود، نمی‌توان گفت این سهم «واگذار شده» است؛ آنچه فعلاً قطعی است، تصویب قیمت پایه و شرایط عرضه است.

استقلال دو سال قبل مالک عمده جدید خود را شناخت و حالا دولت در حال فروش بخش دیگری از سهم مستقیم خود است. اگر این بلوک هم مشتری پیدا کند و معامله نهایی شود، وزارت ورزش یک قدم دیگر از ساختار سهامداری باشگاهی فاصله می‌گیرد که برای دهه‌ها تقریباً به‌طور کامل در اختیار دولت قرار داشت.

از این منظر، رقم ۱۰۱ تومان فقط قیمت یک سهم نیست؛ عددی است که مرحله بعدی پرونده طولانی خصوصی‌سازی استقلال را کلید می‌زند.