بنزین گران میشود؟ پیام تازه قالیباف درباره قیمت و مصرف بنزین / «مقصر فقط مردم نیستند»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در تازهترین گفتوگوی ویدئویی خود با مردم تأکید کرده است که مسئله بنزین را میتوان با صرفهجویی حل کرد و هر اصلاح ضروری باید با «خرد جمعی، همراهی مردم و کمترین فشار بر معیشت» انجام شود. اظهاراتی که بلافاصله گمانهزنی درباره تغییر دوباره قیمت یا سهمیه بنزین را بالا برد، اما دادههای رسمی تصویر پیچیدهتری نشان میدهند. ایران در روزهای عادی با مصرف بیش از ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین روبهروست و در روزهای پرتقاضای شهریور توزیع به حدود ۱۴۵ میلیون لیتر نیز رسیده؛ در مقابل، هنوز ظرفیت خالی بزرگی در CNG، اسقاط خودروهای فرسوده و کاهش مصرف خودروهای داخلی وجود دارد. بنابراین سؤال اصلی این است: آیا دولت و مجلس واقعاً میتوانند ناترازی بنزین را بدون یک شوک قیمتی دیگر کنترل کنند؟
۲۱:۱۵ - ۱۰ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
محمدباقر قالیباف در نخستین گفتوگوی ویدئویی خود با مردم، بخش مهمی از مسئولیت مصرف بالای بنزین را متوجه ساختار صنعت دانست و گفت بخشی از مصرف زیاد اساساً تقصیر مردم نیست.
رئیس مجلس تأکید کرد: «مسئله بنزین را میشود با صرفهجویی حل کرد» و هر اصلاحی باید با همراهی مردم، خرد جمعی و به شکلی انجام شود که فشار بر جامعه کاهش پیدا کند. او همچنین تجربه تصمیمهای گذشته را یادآوری کرد و گفت هرجا تصمیم مناسب به مردم توضیح داده شده و اجرای آن نیز درست بوده، همراهی عمومی شکل گرفته است.
این بخش از سخنان قالیباف اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا برخلاف رویکردی که مصرف بالا را صرفاً به «ارزان بودن بنزین و رفتار مصرفکننده» نسبت میدهد، رئیس مجلس مستقیماً پای صنعت، ساختار تولید خودرو و سیاستگذاری را نیز به میان آورده است.
آیا این حرف یعنی بنزین دوباره گران میشود؟
در حال حاضر چنین نتیجهای را نمیتوان با قطعیت گرفت.
بنزین ایران از آذر ۱۴۰۴ سهنرخی شده است. نرخ سهمیه اول همچنان لیتری ۱۵۰۰ تومان، نرخ دوم ۳۰۰۰ تومان و نرخ سوم ۵۰۰۰ تومان است. نرخ سوم در اصل برای مصرف خارج از سهمیه و استفاده از کارتهای اضطراری جایگاهها تعریف شد.
سهمیه خودروهای شخصی نیز اکنون شامل ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر سهمیه ۳۰۰۰ تومانی است؛ دولت اعلام کرده حداقل تا پایان شهریور قرار نیست این دو سهمیه تغییر دیگری داشته باشند. سخنگوی دولت نیز در روزهای اخیر گفته تصمیم فوری تازهای برای افزایش قیمت بنزین اتخاذ نشده و هر اصلاح ساختاری قرار است تدریجی باشد.
بنابراین سخنان قالیباف را فعلاً بیشتر باید پیام درباره تغییر روش مدیریت مصرف دانست تا اعلام یک افزایش قیمت جدید.
با این حال عبارت «اصلاحات ضروری» نشان میدهد سیاست بنزین در وضعیت فعلی متوقف نخواهد ماند.
مشکل بنزین ایران چقدر بزرگ است؟
اعداد نشان میدهند مسئله واقعی است.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده بود متوسط تولید بنزین کشور در چهار ماه نخست امسال، با احتساب بنزین پالایشگاهی و اختلاطی، حدود ۱۲۱ میلیون لیتر در روز بوده؛ در حالی که توزیع روزانه در تیر به حدود ۱۳۴.۵ میلیون لیتر رسیده است.
در روزهای ابتدایی شهریور فشار بیشتر شد. گزارشهای تازه از توزیع حدود ۱۴۵ میلیون لیتر در روز طی سه روز نخست شهریور حکایت دارد و در مقاطعی حتی ارقام بالاتری نیز در شبکه توزیع ثبت شده است.
از سوی دیگر، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس هفتم شهریور گفته تولید روزانه اکنون به حدود ۱۳۲ میلیون لیتر رسیده و با چند میلیون لیتر واردات، مجموع تأمین روزانه از ۱۳۵ میلیون لیتر عبور میکند. با این حال برای پاسخ دادن به روزهای اوج مصرف، همچنان از ذخایر نیز استفاده میشود.
یعنی حتی با افزایش تولید، مشکل کاملاً حل نشده است.
آیا صرفهجویی واقعاً میتواند این کسری را جبران کند؟
از نظر عددی، پاسخ میتواند مثبت باشد؛ اما اجرای آن ساده نیست.
مدیرعامل شرکت ملی پخش پیشتر گفته بود شبکه CNG ایران توان عرضه حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز را دارد، اما مصرف واقعی تقریباً ۱۵ میلیون مترمکعب است.
یعنی حدود ۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی وجود دارد که از نظر انرژی میتواند تقریباً معادل ۲۰ میلیون لیتر بنزین را در روز جایگزین کند.
این رقم تقریباً با همان ناترازی ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتری که در مقاطع مختلف برای بازار بنزین اعلام شده، برابر است.
به بیان ساده، اگر ناوگان دوگانهسوز واقعاً به سمت CNG بازگردد، بخشی بزرگ از کسری بنزین بدون افزایش قیمت قابل کنترل خواهد بود.
مشکل اینجاست که داشتن ظرفیت جایگاه با استفاده واقعی از آن متفاوت است.
چهار میلیون خودروی دوگانهسوز در کشور وجود دارد، اما بخش قابل توجهی از آنها همچنان بنزین مصرف میکنند. همین موضوع باعث شد در مرداد حتی طرح عرضه رایگان CNG در صدها جایگاه آغاز شود تا رانندگان دوباره به سمت گاز حرکت کنند.
وقتی قالیباف میگوید صنعت مقصر است، منظور چیست؟
یکی از اصلیترین مصادیق را میتوان در مصرف خودروها جستوجو کرد.
سالهاست کارشناسان و نمایندگان مجلس از مصرف بالای خودروهای داخلی انتقاد میکنند. در یک ارزیابی پارلمانی، متوسط مصرف برخی خودروهای داخلی تا حدود ۱۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر عنوان شده و این رقم دو تا سه برابر استانداردهای مورد استناد آن گزارش بوده است.
خودروهای فرسوده نیز بخش دیگری از مشکل هستند.
مدیر ستاد نوسازی ناوگان اخیراً اعلام کرده حدود ۱.۹ میلیون خودروی سواری بالای ۲۰ سال در کشور وجود دارد. مصرف سالانه همین خودروهای فرسوده نزدیک پنج میلیارد لیتر برآورد شده و با احتساب وانتها میتواند به شش میلیارد لیتر برسد.
این اعداد توضیح میدهند چرا مقصر دانستن تنها مصرفکننده تصویر کاملی ارائه نمیکند.
اگر فرد مجبور باشد با خودرویی پرمصرف، حملونقل عمومی محدود و مسیرهای طولانی روزانه تردد کند، بخشی از مصرف او محصول ساختار اقتصادی و صنعتی است، نه صرفاً یک انتخاب شخصی.
دولت همین امروز سراغ خودروهای فرسوده رفت
جالب اینکه همزمان با صحبتهای قالیباف، دولت نیز سیاست تازهای درباره خودروهای فرسوده تشریح کرده است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده خودروهای سواری بالای ۲۰ سال، وانتهای بالای ۱۵ سال و کامیونهای بالای ۵۰ سال مشمول فرآیند اسقاط میشوند و در صورت طی نکردن این فرآیند، کارت سوخت یارانهای آنها غیرفعال خواهد شد؛ در این صورت مالک باید بنزین را با نرخ سوم، یعنی نرخ فعلی پنج هزار تومان، دریافت کند.
این تصمیم دقیقاً نمونهای از همان «اصلاح غیرعمومی» است؛ به جای افزایش یکباره قیمت برای تمام خودروها، سیاستگذار تلاش میکند فشار را روی بخشهایی قرار دهد که مصرف بالاتری دارند.
البته این سیاست یک نگرانی اجتماعی نیز دارد. بسیاری از خودروهای قدیمی در اختیار خانوارهای کمدرآمد، رانندگان تاکسی اینترنتی یا صاحبان مشاغل خرد هستند و اگر امکان تأمین مالی برای اسقاط و خرید خودروی جایگزین فراهم نشود، حذف سهمیه یارانهای میتواند به همان «فشار بر مردم» تبدیل شود که قالیباف خواهان جلوگیری از آن است.
مجلس قبلاً هم با شوک قیمت بنزین مخالفت کرده بود
موضع جدید رئیس مجلس را باید در کنار موضع قبلی نمایندگان دید.
در مرداد امسال اکثریت نمایندگان در بیانیهای خطاب به رئیسجمهور خواستار تخصیص سهمیه بنزین بر مبنای کد ملی و حرکت به سمت سیاستهای غیرقیمتی و عدالتمحور شده بودند. نمایندگان در همان بیانیه یادآوری کردند که مجلس پیش از اجرای بنزین پنج هزار تومانی نیز دولت را از سیاست «شوک قیمتی» برحذر داشته بود.
بنابراین سخنان امروز قالیباف با جهتگیری قبلی بخش قابل توجهی از مجلس همخوان است: ابتدا اصلاح خودرو، CNG، سهمیهبندی عادلانهتر و کاهش هدررفت؛ افزایش عمومی قیمت اگر هم مطرح باشد، نباید نخستین ابزار باشد.
نسخه بنزینی قالیباف عملی است؟
اگر صرفهجویی فقط به این معنا باشد که از مردم خواسته شود کمتر رانندگی کنند، احتمالاً نه.
اما اگر «صرفهجویی» مجموعهای از اصلاحات ساختاری باشد، عددها نشان میدهند ظرفیت قابل توجهی وجود دارد.
استفاده از ۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی CNG، سرعت دادن به اسقاط خودروهای فرسوده، تولید خودروهای کممصرفتر، توسعه حملونقل عمومی و جلوگیری از مصرف غیرضروری میتواند بخش بزرگی از کسری روزانه بنزین را پوشش دهد.
حتی برنامه رسمی سبد انرژی حملونقل کشور نیز برای سالهای آینده افزایش سهم گاز طبیعی و برق و کاهش تدریجی سهم بنزین را هدفگذاری کرده است.
اما تحقق آن نیازمند سرمایهگذاری است؛ صرف توصیه به مردم کافی نیست.
قیمت بنزین چه میشود؟
تا این لحظه خبری رسمی درباره افزایش عمومی تازه قیمت بنزین منتشر نشده است.
نرخهای ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومانی پابرجاست و دولت گفته تا پایان شهریور در سهمیههای اصلی تغییری ایجاد نمیشود. بنابراین تیترهایی از جنس «قالیباف چراغ سبز افزایش قیمت بنزین داد» از متن سخنان او جلوتر میروند.
پیام واقعی سخنان رئیس مجلس چیز دیگری است: ناترازی بنزین باید اصلاح شود، اما تمام هزینه این اصلاح نباید مستقیماً به مصرفکننده منتقل شود.
این تفاوت مهمی است.
اگر دولت بتواند بخشی از ۲۰ میلیون لیتر ظرفیت جایگزینی CNG را فعال کند، خودروهای پرمصرف و فرسوده را نوسازی کند و صنعت خودرو را به کاهش مصرف مجبور کند، ادعای حل بخشی از مشکل با صرفهجویی قابل دفاع است.
اما اگر این اصلاحات انجام نشود و مصرف در محدوده ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیون لیتر بماند، واردات و فشار مالی ادامه خواهد یافت و بحث تغییر دوباره سهمیه یا قیمت نیز دیر یا زود به میز سیاستگذار برمیگردد.
در نتیجه، مهمترین بخش حرف قالیباف شاید وعده ارزان ماندن بنزین نباشد؛ بلکه پذیرش این واقعیت است که برای حل ناترازی نمیتوان فقط از مردم خواست کمتر مصرف کنند. خودرو، صنعت، حملونقل عمومی و سیاست توزیع یارانه نیز باید همزمان تغییر کنند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
