دلار ۲۱۷ هزار تومان شد؛ تنش ایران و آمریکا بازار ارز را به کدام سمت می‌برد؟

بازار ارز ایران چهارشنبه ۱۱ شهریور را با افزایش دوباره قیمت دلار آغاز کرد. تجارت‌نیوز قیمت دلار آزاد را تا زمان انتشار گزارش خود ۲۱۷ هزار تومان اعلام کرده و نوشته است که این ارز نسبت به نرخ بسته‌شدن ۲۱۲ هزار تومانی مورد استناد این رسانه، حدود پنج هزار تومان افزایش یافته است.

داده‌های زنده شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز نیز اصل حضور دلار در محدوده ۲۱۷ هزار تومان را تأیید می‌کند؛ هرچند درباره میزان رشد روزانه اختلافی میان منابع وجود دارد. در ساعت ۱۱:۴۸، TGJU نرخ دلار را ۲۱۷ هزار و ۴۷۵ تومان ثبت کرده و نرخ روز قبل در این سامانه ۲۱۴ هزار تومان بوده است. بنابراین اختلاف در میزان رشد روزانه، به زمان ثبت قیمت و مرجع نرخ‌گیری مربوط می‌شود، اما هر دو منبع یک پیام مشترک دارند: دلار همچنان در سطوح تاریخی بالایی معامله می‌شود.

چرا قیمت دلار دوباره جهش کرد؟

مهم‌ترین متغیر امروز بازار نه یک خبر اقتصادی، بلکه تحولات نظامی منطقه است.

رویترز چهارشنبه گزارش داد که پس از یک دوره کاهش نسبی درگیری‌ها، ایران و آمریکا بار دیگر حملات گسترده‌ای علیه مواضع یکدیگر انجام داده‌اند. آمریکا اهداف نظامی ایران در حوالی تنگه هرمز را هدف قرار داده و ایران نیز با موشک و پهپاد به اهداف و پایگاه‌های مرتبط با آمریکا در چند کشور منطقه پاسخ داده است.

برای بازار ارز ایران، مهم‌تر از نتیجه نظامی این حملات، میزان «ریسک آینده» است. معامله‌گر وقتی احتمال می‌دهد تنش در روزها یا هفته‌های بعد تشدید شود، معمولاً برای پوشش ریسک به سمت دارایی‌هایی حرکت می‌کند که تصور می‌کند در برابر کاهش ارزش ریال مقاومت بیشتری دارند.

به همین دلیل بازار ارز می‌تواند پیش از آنکه آثار اقتصادی واقعی یک بحران نمایان شود، به خودِ احتمال گسترش بحران واکنش نشان دهد.

تنگه هرمز چرا برای قیمت دلار اهمیت پیدا کرده است؟

جغرافیای درگیری‌های اخیر اهمیت ویژه‌ای دارد. تنگه هرمز فقط یک نقطه نظامی نیست؛ یکی از حساس‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است.

رویترز گزارش داده تردد کشتی‌های کالایی از تنگه هرمز در روز سه‌شنبه به چهار فروند کاهش یافته، در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۳ فروند بوده است. البته این آمار ممکن است به دلیل خاموش کردن سامانه‌های ردیابی برخی کشتی‌ها بعداً اصلاح شود، اما افت ترافیک فعلی نشانه افزایش احتیاط در منطقه است.

بازار جهانی نفت نیز به همین ریسک واکنش نشان داده است. نفت برنت در معاملات چهارشنبه در مقاطعی تا ۹۷.۰۴ دلار در هر بشکه بالا رفت و پس از آن در محدوده ۹۴ دلار معامله شد. نگرانی اصلی بازار جهانی احتمال اختلال بیشتر در انتقال نفت از خلیج فارس و تنگه هرمز است.

این تحولات برای بازار ارز داخل ایران دو پیام متفاوت دارد. از یک سو افزایش قیمت نفت بالقوه می‌تواند درآمدهای نفتی را افزایش دهد، اما از سوی دیگر اگر تنش نظامی انتقال نفت، تجارت خارجی، دسترسی به ارز یا هزینه‌های مبادله را دشوارتر کند، اثر ریسک سیاسی می‌تواند بر مزیت افزایش قیمت نفت غلبه کند.

فعلاً به نظر می‌رسد معامله‌گران ارز بیشتر سناریوی دوم را قیمت‌گذاری می‌کنند.

بورس ریخت؛ آیا پول سهامداران مستقیم وارد بازار دلار شد؟

یکی دیگر از روایت‌های مطرح در بازار، خروج سرمایه از بورس و حرکت آن به سمت دلار، طلا و سایر بازارهای موازی است.

این فرضیه از نظر رفتاری قابل تصور است، زیرا بازار سهام چهارشنبه تحت فشار سنگینی قرار گرفت. شاخص کل بورس تهران در دقایق ابتدایی معاملات حدود ۱۴۵ تا ۱۵۱ هزار واحد سقوط کرد و کانال ۶.۵ میلیون واحدی را از دست داد؛ هرچند بخشی از این ریزش در ادامه معاملات جبران شد. گزارش‌های بازار همچنین از خروج پول حقیقی و غلبه نمادهای منفی بر مثبت حکایت دارند.

با این حال، یک نکته در تحلیل قیمت دلار نباید نادیده گرفته شود: صرف خروج پول از بورس به معنای ورود همان پول به بازار ارز نیست.

بخشی از نقدینگی می‌تواند راهی صندوق‌های درآمد ثابت، طلا، سپرده بانکی یا حتی حساب‌های نقد شود. بنابراین بدون آمار مشخص از جریان ورود پول به بازار ارز نمی‌توان ادعا کرد ریزش بورس مستقیماً باعث افزایش قیمت دلار شده است.

آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری گفت، افزایش «ریسک‌گریزی» میان سرمایه‌گذاران است. سقوط همزمان بازارهای سهام منطقه نیز این رفتار را نشان می‌دهد؛ رویترز گزارش داده بورس‌های دوبی، ابوظبی، قطر و عربستان در پی دور جدید حملات ایران و آمریکا تحت فشار قرار گرفته‌اند.

دلار در یک هفته بیش از ۸ درصد گران شد

نگاهی به روند قیمت‌ها نشان می‌دهد جهش امروز یک اتفاق کاملاً منفرد نیست.

طبق داده‌های TGJU، دلار در مقایسه با روز مشابه هفته قبل بیش از ۸ درصد افزایش قیمت داشته است. همین سامانه رشد یک‌ماهه دلار را حدود ۱۴ درصد ثبت کرده است.

این ارقام نشان می‌دهد بازار ارز پیش از درگیری‌های ساعات اخیر نیز در مسیر صعودی قرار داشته و تحولات سیاسی جدید بیشتر نقش شتاب‌دهنده را بازی کرده‌اند.

به عبارت دیگر، نمی‌توان تمام افزایش قیمت دلار را تنها به اتفاقات یک شب نسبت داد. انتظارات تورمی، شرایط نقدینگی، وضعیت سیاست خارجی و عرضه و تقاضای ارز همچنان عوامل بنیادی‌تری هستند که جهت میان‌مدت بازار را تعیین می‌کنند.

اختلاف شدید دلار آزاد و دلار توافقی ادامه دارد

در حالی که دلار آزاد در محدوده ۲۱۷ هزار تومان معامله می‌شود، قیمت دلار توافقی فاصله قابل توجهی با بازار آزاد دارد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده برای چهارشنبه ۱۱ شهریور، قیمت فروش دلار توافقی با افزایش ۲۰۹ تومان به ۱۵۹ هزار و ۳۵۵ تومان رسیده و نرخ خرید آن ۱۵۷ هزار و ۹۲۰ تومان اعلام شده است.

به این ترتیب فاصله نرخ فروش توافقی و نرخ حدود ۲۱۷ هزار تومانی بازار آزاد به بیش از ۵۷ هزار تومان رسیده است.

افزایش این شکاف در دوره‌های پرتنش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا می‌تواند نشانه‌ای از افزایش انتظارات در بازار غیررسمی باشد. البته مقایسه این دو نرخ باید با احتیاط انجام شود؛ بازار توافقی و بازار آزاد از نظر نوع معامله، محدودیت‌ها و گروه متقاضیان یکسان نیستند.

آیا دلار ۲۵۰ هزار تومانی در راه است؟

با افزایش سریع قیمت ارز، اعداد بالاتری مانند ۲۲۰ یا حتی ۲۵۰ هزار تومان نیز در برخی پیش‌بینی‌ها مطرح شده است؛ اما چنین ارقامی در شرایط فعلی بیشتر «سناریو» هستند تا پیش‌بینی قابل اتکا.

بازار اکنون به‌شدت خبرمحور شده است. اگر درگیری ایران و آمریکا ادامه یابد، حملات به زیرساخت‌های حساس گسترش پیدا کند یا اختلال در تنگه هرمز تشدید شود، طبیعی است که انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی برای ارز افزایش پیدا کند. در چنین سناریویی، عبور دلار از سقف‌های فعلی دور از تصور نیست.

اما سناریوی معکوس نیز وجود دارد. کاهش تنش، شکل‌گیری میانجیگری سیاسی یا انتشار نشانه‌هایی از توقف حملات می‌تواند بخش قابل توجهی از تقاضای هیجانی را از بازار خارج کند و قیمت را وارد اصلاح کند.

نمونه این حساسیت را می‌توان در بازارهای جهانی نیز مشاهده کرد؛ قیمت نفت روز چهارشنبه همزمان با اخبار جنگ، در فاصله کوتاهی چند دلار نوسان کرده است.

بازار دلار در روزهای آینده به چه چیزی چشم دوخته است؟

مهم‌ترین متغیر بازار ارز در کوتاه‌مدت اکنون نه نمودارهای تکنیکال، بلکه تیترهای سیاسی و نظامی است.

دلار در محدوده ۲۱۷ هزار تومان قرار گرفته و نسبت به هفته گذشته رشد قابل توجهی دارد. بورس نیز با فشار فروش مواجه شده و قیمت جهانی نفت و بازارهای سهام منطقه مستقیماً به تحولات ایران و آمریکا واکنش نشان داده‌اند.

در چنین شرایطی، تعیین هدف قطعی ۲۲۰ یا ۲۵۰ هزار تومانی برای دلار می‌تواند گمراه‌کننده باشد. اگر تنش نظامی ادامه پیدا کند، بازار ظرفیت ثبت سقف‌های تازه را دارد؛ اما هر نشانه جدی از کاهش درگیری می‌تواند مسیر معاملات را ظرف چند ساعت تغییر دهد.

فعلاً مهم‌ترین پیام بازار روشن است: ریسک سیاسی دوباره به اصلی‌ترین محرک قیمت دلار تبدیل شده و تا زمانی که چشم‌انداز درگیری ایران و آمریکا مشخص نشود، باید انتظار نوسانات سنگین در بازار ارز را داشت.