خبر مهم برای گندمکاران؛ وعده تسویه مطالبات تا پایان شهریور | کشت پاییزه در انتظار پول دولت

فاطمه خمسه در نشست رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها در تبریز گفت وزارت جهاد در روزهای پایانی فصل برداشت قرار دارد و تلاش می‌کند مطالبات گندمکاران تا پایان شهریور پرداخت شود تا سال زراعی آینده با آرامش بیشتری آغاز شود.

نکته مهم در ادبیات این اظهارنظر، استفاده از عبارت «تلاش می‌کنیم» است. بنابراین سخنان امروز را باید یک برنامه و تعهد اجرایی دولت دانست، نه گزارشی مبنی بر اینکه منابع مورد نیاز به طور کامل تأمین شده و تاریخ دقیق تمام واریزها قطعی است.

با این حال این نخستین بار نیست که پایان شهریور به عنوان موعد تسویه مطرح می‌شود. مجید آنجفی، معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی، چهارم شهریور نیز گفته بود با دستور رئیس‌جمهوری و پیگیری وزارت جهاد مقرر شده باقی مطالبات تا پایان ماه پرداخت شود.

تکرار این وعده از سوی دو مقام وزارتخانه نشان می‌دهد پایان شهریور به موعد هدف دولت برای بستن پرونده خرید تضمینی امسال تبدیل شده است.

آخرین وضعیت پرداخت پول گندمکاران چه بود؟

طبق آخرین آمار ملی منتشرشده در اوایل شهریور، ارزش کل مطالبات گندمکاران در آن مقطع حدود ۴۰۵ تا ۴۱۰ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شد.

رئیس بنیاد ملی گندمکاران در ششم شهریور اعلام کرد بیش از ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار تن گندم با ارزش حدود ۴۰۵ همت از کشاورزان خریداری شده و ۲۱۸ همت، معادل حدود ۵۴ درصد مطالبات، پرداخت شده است. معاون زراعت وزارت جهاد نیز رقم کل مطالبات را حدود ۴۱۰ همت و پرداختی را ۲۱۸ همت اعلام کرده بود.

این اختلاف چند همتی میان دو عدد می‌تواند ناشی از زمان ثبت خریدها و به‌روزرسانی اطلاعات باشد، اما تصویر کلی یکسان است: در ابتدای شهریور هنوز بخش قابل توجهی از بهای گندم خریداری‌شده در انتظار پرداخت بود.

البته از آن زمان امکان انجام واریزی‌های جدید وجود داشته و عدد ۲۱۸ همت را نباید مانده مطالبات در روز ۱۸ شهریور تلقی کرد؛ زیرا آمار ملی تازه‌تری از مجموع پرداختی تا امروز در منابع بررسی‌شده منتشر نشده است.

چرا پرداخت تا پایان شهریور برای کشاورزان حیاتی است؟

ماجرای مطالبات گندم فقط تسویه یک بدهی قدیمی نیست.

شهریور و ابتدای پاییز زمانی است که بسیاری از کشاورزان باید برای فصل جدید تصمیم بگیرند. هزینه بذر، کود، سم، سوخت، ماشین‌آلات، اجاره زمین و دستمزد نیروی انسانی پیش از برداشت محصول بعدی پرداخت می‌شود.

کشاورزی که محصول خود را ماه‌ها قبل تحویل دولت داده اما هنوز تمام پولش را دریافت نکرده، برای آغاز کشت جدید با کمبود سرمایه در گردش روبه‌رو می‌شود.

به همین دلیل تأخیر در پرداخت می‌تواند به سه شکل به تولید سال آینده فشار وارد کند: کاهش سطح زیر کشت، استفاده کمتر از نهاده‌های استاندارد و افزایش وابستگی کشاورز به وام یا بدهی.

خود وزارت جهاد نیز وعده تسویه تا پایان شهریور را به آغاز «آرام» سال زراعی آینده پیوند داده است.

قیمت خرید تضمینی گندم امسال چقدر بود؟

قیمت خرید تضمینی گندم معمولی برای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ با توجه به کیفیت در محدوده ۲۷ هزار و ۵۰۰ تا ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تعیین شده بود. برای گندم دوروم نیز نرخ بالاتری در نظر گرفته شد.

همین رشد نرخ خرید در کنار حجم بالای تحویل محصول باعث شد دولت امسال با صورت‌حساب بسیار سنگینی برای تأمین گندم داخلی مواجه شود.

در مردادماه پرداخت‌ها نیز سرعت بیشتری گرفت. سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اعلام کرده بود با تخصیص ۱۱۰ همت دیگر، مجموع پرداختی‌ها می‌تواند به حدود ۲۲۰ همت برسد؛ رقمی که بعدتر در آمار وزارت جهاد تقریباً تأیید شد.

تولید گندم از ۱۴ میلیون تن عبور کرد

در کنار پرونده مطالبات، آمار تولید نیز برای امنیت غذایی کشور اهمیت زیادی دارد.

معاون زراعت وزارت جهاد در چهارم شهریور اعلام کرد تولید گندم در سال جاری از ۱۴ میلیون تن عبور کرده و کل تولید محصولات کشاورزی نیز به حدود ۱۳۷ میلیون تن رسیده است.

البته تمام گندم تولیدی وارد شبکه خرید تضمینی دولت نمی‌شود؛ بخشی برای مصرف کشاورز، بذر، خوراک یا فروش در مسیرهای دیگر باقی می‌ماند.

بر اساس آمار بنیاد ملی گندمکاران، میزان خرید تضمینی تا ششم شهریور از ۸.۲ میلیون تن گذشته بود.

این حجم خرید نشان می‌دهد حتی چند روز تأخیر در تأمین منابع، می‌تواند میلیاردها تومان نقدینگی بخش کشاورزی را درگیر کند.

آیا تأخیر امسال کمتر از سال‌های گذشته بود؟

دولت از خرداد تلاش کرد پرداخت مطالبات را مرحله‌ای و هفتگی کند.

وزیر جهاد کشاورزی در ۳۰ خرداد گفته بود سازمان برنامه و بودجه پرداخت هفتگی مطالبات را پذیرفته است. در آن زمان فقط حدود ۵۰.۱ همت پرداخت شده بود.

در چهارم مرداد رقم پرداختی به ۱۱۰.۱ همت رسید و سپس در مرداد با تخصیص جدید، پرداخت‌ها به حوالی ۲۲۰ همت نزدیک شد.

این روند نشان می‌دهد سرعت تأمین منابع در میانه تابستان افزایش یافته، اما بزرگ بودن کل تعهد مالی همچنان باعث شد پرونده تا شهریور باز بماند.

برای گندمکار اما معیار اصلی نه سرعت نسبی دولت، بلکه زمان دریافت کامل پول است؛ زیرا هزینه‌های فصل بعد منتظر تکمیل فرآیند بودجه‌ای نمی‌مانند.

سامانه‌های هوشمند وارد مدیریت کشاورزی می‌شوند

نشست تبریز فقط درباره گندم نبود.

فاطمه خمسه یکی از اهداف اصلی گردهمایی رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها را آموزش مدیران و آشنایی آنها با ظرفیت‌ها و سامانه‌های هوشمند بخش کشاورزی اعلام کرد. همچنین جذب اعتبارات، تعامل با نمایندگان مجلس و انتقال تجربه میان استان‌ها از محورهای نشست عنوان شد.

هوشمندسازی در بخش کشاورزی، اگر از سطح سامانه اداری فراتر برود، می‌تواند در حوزه‌هایی مانند ثبت سطح زیر کشت، پایش تولید، ردیابی نهاده، مدیریت آب، پیش‌بینی برداشت و حتی برنامه‌ریزی خرید تضمینی کاربرد داشته باشد.

یکی از مشکلات سنتی خرید تضمینی نیز همین فاصله زمانی میان ثبت تحویل محصول، تأیید اطلاعات و تخصیص پول است. اتصال دقیق‌تر اطلاعات کشاورز، مقدار محصول تحویلی و فرآیند تخصیص بودجه می‌تواند حداقل بخش اداری این تأخیرها را کاهش دهد؛ هرچند سامانه هوشمند به تنهایی جای تأمین اعتبار را نمی‌گیرد.

هفته دولت و تلاش برای ارتباط مستقیم‌تر با استان‌ها

مدیرکل دفتر هماهنگی امور استان‌ها همچنین از حضور معاونان وزارت جهاد در استان‌ها طی هفته دولت و برگزاری نشست خبری توسط بسیاری از رؤسای سازمان‌های جهاد کشاورزی خبر داد.

هدف اعلام‌شده، نزدیک‌تر شدن مدیران ملی و استانی و انتقال بهتر مشکلات بخش کشاورزی بوده است.

این موضوع در بخش کشاورزی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا شرایط تولید از استانی به استان دیگر به‌شدت متفاوت است. خشکسالی، نوع کشت، زمان برداشت و حتی نحوه دسترسی به مراکز خرید در خوزستان با کردستان، زنجان یا خراسان یکسان نیست.

برای نمونه در زنجان تا ۱۷ شهریور بیش از ۳۱۶ هزار تن گندم خریداری شده بود که حدود ۲۹۴ هزار تن آن در قالب خرید تضمینی قرار داشت و ۴.۵ هزار میلیارد تومان از مطالبات کشاورزان استان پرداخت شده بود.

بنابراین اجرای سیاست ملی بدون هماهنگی دقیق استانی می‌تواند به تفاوت زیاد در سرعت خرید و پرداخت منجر شود.

شمارش معکوس برای تسویه حساب با گندمکاران

اکنون که برداشت در بسیاری از مناطق کشور رو به پایان است، مسئله اصلی از «خرید محصول» به «تسویه حساب» منتقل شده است.

دولت برای دومین بار طی دو هفته وعده داده باقی مطالبات تا پایان شهریور پرداخت شود. اگر این برنامه عملی شود، بخش بزرگی از کشاورزان می‌توانند کشت پاییزه را با نقدینگی حاصل از محصول امسال آغاز کنند.

اما اگر واریزها دوباره به ماه‌های بعد منتقل شود، فشار فقط متوجه حساب بانکی گندمکار نخواهد بود؛ تأخیر می‌تواند بر خرید نهاده، سطح زیر کشت و در نهایت تولید گندم سال آینده نیز اثر بگذارد.

به همین دلیل، مهم‌ترین خبر نشست تبریز نه یک وعده اداری، بلکه یک ضرب‌الاجل اقتصادی برای بخش کشاورزی است: پایان شهریور.

کمتر از دو هفته تا پایان ماه باقی مانده و گندمکاران اکنون منتظرند ببینند آیا پرونده بیش از ۴۰۰ همتی خرید تضمینی امسال واقعاً پیش از آغاز کشت جدید بسته خواهد شد یا وعده تسویه دوباره به ماه بعد منتقل می‌شود.