فولاد ایرانیان
هشدار رئیس سازمان غذا و دارو؛ تأمین دارو سختتر شده است | تیتک زیر ذرهبین بحران ارزی
رئیس سازمان غذا و دارو از دشوارتر شدن تأمین دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک خبر داده و همزمان سامانه «تیتک» را یکی از مهمترین دستاوردهای این سازمان در شفافسازی زنجیره تأمین معرفی کرده است. اظهارات مهدی پیرصالحی در شرایطی مطرح میشود که صنعت دارو از یک سو با محدودیت منابع ارزی و کمبود نقدینگی و از سوی دیگر با مطالبات سنگین از بخش دولتی روبهروست. آمارهای منتشرشده نشان میدهد کمبود برخی داروهای بیمارستانی کاهش یافته، اما گره اصلی همچنان تأمین مالی است؛ موضوعی که حتی یک سامانه قدرتمند رصد و رهگیری نیز بهتنهایی قادر به حل آن نیست.
۱۱:۳۰ - ۲۱ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
سامانه تیتک یا سامانه رهگیری، ردیابی و کنترل اصالت فرآوردههای سلامتمحور طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین زیرساختهای نظارتی سازمان غذا و دارو تبدیل شده است.
پیرصالحی میگوید این سامانه امکان رصد مسیر دارو از تولید و واردات تا شبکه توزیع و داروخانه را فراهم میکند و از نظر سطح اطلاعات و شفافیت، نمونههای مشابه آن در بسیاری از بخشهای دیگر کشور وجود ندارد.
اهمیت چنین سامانهای فقط به دانستن محل یک محموله دارویی محدود نیست. وقتی اطلاعات تولید، واردات، توزیع و موجودی در یک بستر واحد ثبت شود، سیاستگذار میتواند سریعتر تشخیص دهد کمبود یک دارو ناشی از کاهش تولید است، واردات با تأخیر انجام شده، توزیع جغرافیایی نامتوازن است یا بخشی از کالا از شبکه رسمی خارج شده است.
این دادهها بهویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که منابع ارزی محدود باشد و سازمان غذا و دارو مجبور شود بین اقلام مختلف اولویتبندی کند.
شفافیت تیتک به معنی پایان کمبود دارو نیست
نکته مهم این است که توانایی رصد زنجیره تأمین را نباید با توانایی تأمین کالا یکی دانست.
تیتک میتواند نشان دهد چه مقدار دارو در کارخانه تولید شده، چه میزان وارد شبکه پخش شده و کدام داروخانه آن را دریافت کرده است؛ اما اگر تولیدکننده ارز یا نقدینگی لازم برای تهیه ماده اولیه نداشته باشد، سامانه نمیتواند آن ماده اولیه را تأمین کند.
همین مسئله در تازهترین اظهارات مسئولان حوزه دارو نیز دیده میشود.
پیرصالحی پیشتر از ۵۶ هزار میلیارد تومان بدهی بخش دولتی به حوزه دارو و تجهیزات پزشکی خبر داده بود؛ حدود ۳۶ همت مربوط به دارو و ۲۰ همت مربوط به تجهیزات پزشکی. او مشکل نقدینگی شرکتها را یکی از اصلیترین عوامل ایجاد یا تشدید کمبود دارو دانسته است.
بنابراین سامانه تیتک بیشتر نقش «چشم زنجیره تأمین» را دارد؛ اما برای حرکت این زنجیره همچنان به ارز، نقدینگی، تولید، واردات و پرداخت بهموقع بیمهها نیاز است.
بحران نقدینگی؛ گره اصلی صنعت دارو
یکی از مهمترین نکاتی که در تحلیل شرایط کنونی صنعت دارو باید مورد توجه قرار گیرد، فاصله زمانی بین تولید یا توزیع دارو و دریافت پول آن است.
شرکت دارویی باید ماده اولیه تهیه کند، هزینه تولید و حقوق را بپردازد و محصول را در اختیار شبکه توزیع قرار دهد. در سوی دیگر، بخشی از پول آن ممکن است ماهها بعد از سوی بیمارستانها، بیمهها یا دولت پرداخت شود.
وقتی این فاصله طولانی شود، حتی شرکتی که فروش مناسبی دارد نیز ممکن است برای خرید سری بعدی ماده اولیه با مشکل مواجه شود.
رئیس سازمان غذا و دارو اخیراً نیز بیشترین مشکل فعلی حوزه دارو و تجهیزات را نقدینگی عنوان کرده است. بودجه طرح دارویار در سال جاری ۸۵ همت اعلام شده و همزمان تأکید شده که تأخیر در تأمین منابع مالی میتواند فعالیت شرکتهای دارویی و تجهیزات پزشکی را تحت فشار قرار دهد.
از همین رو، هشدار جدید پیرصالحی درباره «چند برابر سختتر شدن تأمین» را باید بیش از هر چیز در چارچوب همین فشار مالی و ارزی تحلیل کرد.
ارز دارو؛ مسئلهای که همچنان حل نشده است
موضوع دوم، تأمین ارز است.
در ابتدای سال ۱۴۰۵ اعلام شد سه میلیارد دلار ارز ترجیحی برای حوزه غذا و دارو در نظر گرفته شده که حدود ۱.۵ میلیارد دلار آن به دارو و مواد اولیه دارویی و بخش دیگر به شیرخشک، تجهیزات و ملزومات مصرفی پزشکی اختصاص دارد.
با این حال، تخصیص روی کاغذ با تأمین واقعی و قابل استفاده ارز یکسان نیست.
گزارشهای روزهای اخیر از ادامه نگرانی فعالان صنعت دارو درباره سرعت تأمین ارز حکایت دارند. در همین زمینه بحث تأمین یک تنخواه ارزی ۱۰۰ میلیون یورویی برای تسریع فرآیند تخصیص ارز نیز مطرح شده است.
برای صنعت دارو زمان اهمیت زیادی دارد. تأخیر چندماهه در تأمین ارز یک ماده اولیه میتواند موجودی شرکتی را که در حالت عادی برای چند ماه برنامهریزی کرده، به محدوده هشدار برساند.
یک خبر مثبت؛ کمبود داروهای بیمارستانی کاهش یافته است
در کنار چالشها، آمارهای رسمی از بهبود بخشی از وضعیت دارویی حکایت دارند.
پیرصالحی اعلام کرده بود هنگام آغاز مسئولیت او، حدود ۵۷ قلم داروی بیمارستانی درگیر کمبود بودهاند، اما این تعداد با اقدامات انجامشده به کمتر از ۱۰ قلم کاهش یافته است.
این کاهش از آن جهت مهم است که داروهای بیمارستانی عموماً امکان جایگزینی آزاد و ساده برای بیمار ندارند و کمبود آنها میتواند مستقیماً فرآیند جراحی یا درمان را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، کاهش تعداد اقلام کمبود به معنای پایان مسئله نیست.
حتی ممکن است یک دارو در سطح ملی «موجود» باشد اما توزیع آن در برخی مناطق یا داروخانهها محدود باشد. اینجاست که نقش سامانهای مانند تیتک پررنگ میشود؛ زیرا اطلاعات موجودی و توزیع میتواند برای هدایت سریعتر کالا به مناطق نیازمند استفاده شود.
وضعیت شیرخشک؛ ارز ترجیحی فعلاً ادامه دارد
شیرخشک نوزادان یکی دیگر از اقلامی است که پیرصالحی تأمین آن را دشوار توصیف کرده است.
با این حال، سازمان غذا و دارو در تازهترین توضیح خود اعلام کرده ارز ترجیحی شیرخشک و غذاهای ویژه قطع نشده است و این محصولات همچنان در اولویت تخصیص ارز قرار دارند.
در آمارهای قبلی سازمان نیز ظرفیت اسمی تولید پنج شرکت داخلی حدود ۱۲۰ میلیون قوطی در سال اعلام شده بود، در حالی که مصرف کشور حدود ۷۵ میلیون قوطی برآورد میشد. مسئولان تأکید داشتند بخشی از کمبودهای مشاهدهشده به یک برند خاص مربوط میشود، نه لزوماً کمبود کل شیرخشک.
این تفاوت برای مصرفکنندگان مهم است؛ چراکه کمبود یک برند محبوب ممکن است در داروخانه به شکل بحران دیده شود، در حالی که جایگزینهایی با فرمولاسیون مشابه در بازار وجود داشته باشد.
البته درباره شیرخشکهای رژیمی و مخصوص بیماریها شرایط متفاوت است و امکان جایگزینی باید با نظر پزشک انجام شود.
تجهیزات پزشکی؛ خطر افزایش هزینه برای بیمار
تجهیزات پزشکی بخش دیگری از زنجیره سلامت است که فشار ارزی در آن میتواند سریعتر به قیمت نهایی منتقل شود.
تغییر نرخ ارز برخی تجهیزات و ملزومات مانند کیتهای آزمایشگاهی یا نوار تست قند خون در سالهای اخیر هزینه این اقلام را افزایش داده و سازمان غذا و دارو نیز بارها بر لزوم تقویت منابع بیمهای برای جلوگیری از افزایش سهم پرداخت بیمار تأکید کرده است.
مسئله اصلی این است که اگر سیاست ارزی تغییر کند اما مابهالتفاوت آن بهموقع توسط بیمه یا بودجه عمومی پوشش داده نشود، فشار مستقیماً به بیمار منتقل میشود.
بنابراین موفقیت سیاست سلامت را نمیتوان فقط با موجود بودن کالا اندازه گرفت. قیمت و دسترسی مالی نیز بخشی از مفهوم تأمین پایدار است.
تیتک کجا میتواند مؤثرتر باشد؟
مزیت واقعی تیتک زمانی آشکار میشود که دادههای آن به تصمیمگیری سریع منجر شود.
برای مثال اگر موجودی یک داروی حیاتی در چند استان به زیر سطح تعیینشده برسد، سامانه باید بتواند هشدار زودهنگام ایجاد کند؛ پیش از آنکه بیمار به داروخانه مراجعه و با عبارت «موجود نیست» مواجه شود.
همین منطق درباره جلوگیری از احتکار، توزیع نامتوازن و نشت دارو از زنجیره رسمی نیز وجود دارد.
پیرصالحی پیشتر از وجود موارد نشت دارو از مسیر نسخههای جعلی و آنلاین سخن گفته و تکمیل امضای دیجیتال پزشکان را یکی از راهکارهای جلوگیری از این تخلف دانسته بود.
در نتیجه، تیتک هرچه بیشتر با نسخه الکترونیک، بیمه و سامانههای توزیع یکپارچه شود، قدرت نظارتی آن نیز بیشتر خواهد شد.
مهمترین چالش؛ شفافیت وجود دارد اما پول کافی نیست
اظهارات تازه رئیس سازمان غذا و دارو یک دوگانگی مهم در نظام تأمین دارو را نشان میدهد.
از یک طرف، کشور اکنون سامانهای دارد که میتواند بخش بزرگی از مسیر دارو را از مبدأ تا داروخانه رصد کند. از طرف دیگر، شرکتهایی که در همان سامانه دیده میشوند ممکن است برای خرید ماده اولیه یا تسویه بدهی خود با مشکل نقدینگی مواجه باشند.
این یعنی شفافیت شرط لازم تأمین پایدار است، اما شرط کافی نیست.
اگر بدهی دولت و بیمهها طولانی شود، ارز با تأخیر تخصیص یابد یا قیمتگذاری تولید را از صرفه اقتصادی خارج کند، حتی دقیقترین سامانه رهگیری نیز نمیتواند مانع کاهش تولید شود.
در مقابل، اگر منابع مالی بهموقع تأمین شود، تیتک میتواند با شناسایی سریع کمبودها، کنترل توزیع و هدایت ذخایر، نقش بسیار مؤثرتری در جلوگیری از بحران ایفا کند.
دارو در نقطه حساس؛ آزمون اصلی تیتک تازه آغاز شده است
جمعبندی وضعیت فعلی نشان میدهد سازمان غذا و دارو در یک دوره دشوار قرار گرفته است.
کاهش کمبود داروهای بیمارستانی به کمتر از ۱۰ قلم یک سیگنال مثبت است، اما بدهی ۵۶ همتی بخش دولتی، فشار نقدینگی شرکتها و محدودیت منابع ارزی همچنان ریسکهای مهمی محسوب میشوند.
در حوزه شیرخشک نیز سازمان تأکید دارد ارز ترجیحی همچنان برقرار است، اما خود مسئولان از ضرورت اولویتبندی منابع ارزی سخن میگویند.
بنابراین سخنان پیرصالحی درباره دشوارتر شدن تأمین اقلام سلامتمحور را میتوان هشداری فراتر از یک گزارش عملکرد دانست.
تیتک میتواند نشان دهد دارو کجاست، چقدر موجود است و به کجا رفته؛ اما برای اینکه دارو اساساً وارد این زنجیره شود، همچنان تأمین ارز، پرداخت بدهیها، نقدینگی تولیدکننده و حمایت بیمهها تعیینکنندهاند.
در ماههای پیشرو نیز موفقیت سیاست دارویی کشور با یک معیار ساده سنجیده خواهد شد: اینکه شفافیت ایجادشده در سامانهها بتواند پیش از رسیدن کمبود به داروخانه، آن را شناسایی و همراه با تأمین منابع مالی مهار کند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
