پاداش ۲.۵ میلیاردی برای فاطمه محیطی‌زاده؛ ماجرای کفشی که شانس مدال تاریخی ایران را گرفت

کمیته ملی المپیک امروز شنبه ۴ مهر اعلام کرد تلاش فاطمه محیطی‌زاده در ناگویا بدون پاسخ نخواهد ماند.

محمود خسروی‌وفا، رئیس کمیته ملی المپیک، با حضور در محل اقامت تیم دوومیدانی ایران با محیطی‌زاده دیدار کرد و پس از این ملاقات، پرداخت ۲.۵ میلیارد تومان پاداش به این ورزشکار تصویب شد.

در اطلاعیه رسمی کمیته تأکید شده این تصمیم به پاس عملکرد و مبارزه محیطی‌زاده در هفتگانه گرفته شده و از روند اداری و فنی بررسی اتفاق رخ‌داده جداست. کمیته ملی المپیک همچنین اعلام کرده مسئولیت هرگونه قصور یا اشتباه احتمالی در پرونده حذف این ورزشکار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

این پاداش از آن جهت خبرساز شده که محیطی‌زاده در جدول نهایی مسابقه صاحب مدال نشد؛ در واقع کمیته ملی المپیک تصمیم گرفته عملکرد او تا پیش از حذف را مبنای تقدیر قرار دهد.

چه اتفاقی برای فاطمه محیطی‌زاده افتاد؟

محیطی‌زاده رقابت هفتگانه را بسیار خوب آغاز کرد.

او در روز نخست در دوی ۱۰۰ متر با مانع سوم شد، در پرش ارتفاع بهترین نتیجه را ثبت کرد، در پرتاب وزنه دوم شد و دوی ۲۰۰ متر را نیز در جایگاه سوم تمام کرد. حاصل چهار ماده نخست ۳۴۸۶ امتیاز و صدرنشینی جدول بود.

روز دوم نیز او در پرش طول رکورد ۵.۹۷ متر را ثبت کرد و سپس در پرتاب نیزه با ۳۶.۴۱ متر هشتم شد.

پس از پایان شش ماده، امتیاز موقت محیطی‌زاده به ۴۹۲۵ رسیده بود و او پشت سر یوری تاناکا از ژاپن در رده دوم قرار داشت. تنها ماده باقی‌مانده، دوی ۸۰۰ متر بود.

اما پیش از برگزاری ماده پایانی، مسئولان فنی مسابقه نتیجه او را به دلیل تخلف مربوط به کفش مورد استفاده در پرش طول باطل کردند و نامش از جدول رقابت خارج شد.

کفش محیطی‌زاده چه مشکلی داشت؟

رأی رسمی با استناد به مقررات کفش‌های مسابقه‌ای World Athletics صادر شد.

گزارش‌های مسابقه، کد تخلف را TR7.1 [TR5.2] [S1] اعلام کرده‌اند؛ مقرراتی که به رعایت مشخصات فنی کفش ورزشکار در رقابت مربوط می‌شود.

فدراسیون جهانی دوومیدانی برای کفش‌های مورد استفاده در رقابت‌های رسمی استانداردهای دقیقی دارد و کفش باید در فهرست مورد تأیید قرار داشته و با مشخصات رشته مورد نظر سازگار باشد. مقررات فعلی World Athletics نیز از آوریل ۲۰۲۶ سند مستقل «Athletic Shoe Regulations» و دستورالعمل کنترل کفش را برای مسابقات رسمی در نظر گرفته است.

در گزارش اعتراض ایران، مدل کفش محیطی‌زاده Nike Maxfly 2 با کد FD8395 اعلام شده است. طرف ایرانی می‌گوید این کفش پیش از آغاز هفتگانه برای بررسی ارائه شده و مسئولان مسابقه آن را تأیید کرده بودند.

همین مسئله اکنون مرکز اختلاف است.

اعتراض رسمی ایران؛ «کفش قبلاً تأیید شده بود»

فدراسیون دوومیدانی پس از حذف محیطی‌زاده اعتراض کتبی خود را به مسئولان برگزاری ارائه کرد.

در متن اعتراض، ایران دو نکته کلیدی را مطرح کرده است: نخست اینکه کفش پیش از شروع مسابقه در فرآیند بررسی تجهیزات ارائه و تأیید شده بود؛ دوم اینکه ابطال نتیجه بعداً و پس از اعتراض تیم دیگری انجام شده است.

فدراسیون ایران همچنین به محدودیت زمانی اعتراض‌ها اشاره کرده و مدعی شده رسیدگی به موضوع باید در چارچوب زمانی تعیین‌شده مقررات انجام می‌شد.

تا زمان تهیه این گزارش، نتیجه‌ای که باعث بازگشت محیطی‌زاده به جدول نهایی شود اعلام نشده و نتایج مسابقه بدون حضور او نهایی شده است.

در نتیجه، اعتراض ایران فعلاً بیشتر جنبه حقوقی و اداری دارد و مدال‌های هفتگانه توزیع شده‌اند.

آیا مدال محیطی‌زاده قطعی بود؟

خیر؛ از نظر ورزشی استفاده از عبارت «مدال گرفته‌شده» باید با احتیاط انجام شود.

محیطی‌زاده پیش از ماده هفتم در جایگاه دوم بود، اما هنوز مسابقه ۸۰۰ متر باقی مانده بود و امتیاز هفتگانه تا پایان هر هفت ماده قطعی نمی‌شود.

با این حال، بررسی اعداد نشان می‌دهد شانس او برای سکو بسیار جدی بوده است.

در پایان مسابقه، یوری تاناکا از ژاپن با ۵۹۲۰ امتیاز طلا گرفت، ناناکا کاجیکی با ۵۶۷۳ امتیاز نقره‌ای شد و آلینا چیستیاکووا از قزاقستان با ۵۵۶۸ امتیاز به مدال برنز رسید.

محیطی‌زاده پیش از ۸۰۰ متر ۴۹۲۵ امتیاز داشت.

برای مقایسه، او در یکی از مسابقات رسمی سال ۲۰۲۶ دوی ۸۰۰ متر هفتگانه را در ۲ دقیقه و ۲۶.۰۱ ثانیه دویده که براساس جدول امتیازی World Athletics معادل ۷۴۴ امتیاز بوده است.

اگر ــ صرفاً در یک سناریوی فرضی ــ نتیجه پرش طول او باقی می‌ماند و در ناگویا نیز همین ۷۴۴ امتیاز را در ۸۰۰ متر می‌گرفت، مجموعش به ۵۶۶۹ امتیاز می‌رسید.

این عدد ۱۰۱ امتیاز بیشتر از دارنده برنز و فقط چهار امتیاز کمتر از نایب‌قهرمان ژاپنی بود.

پس مدال قطعی نبود، اما با توجه به فرم اخیر محیطی‌زاده، احتمال سکو کاملاً واقعی و بالا بود.

محیطی‌زاده پیش از ناگویا هم رکورددار ایران بود

عملکرد خوب او در ژاپن اتفاقی نبود.

World Athletics در نتایج رسمی یکی از رقابت‌های ۲۰۲۶، امتیاز ۵۶۱۶ را برای محیطی‌زاده ثبت کرده است؛ نتیجه‌ای که او را در میان هفتگانه‌کاران مطرح آسیا قرار داده بود. در همان مسابقه، او در پرش طول ۶.۱۳ متر و در ۸۰۰ متر زمان ۲:۲۶.۰۱ را ثبت کرد.

فهرست آسیایی نیز محیطی‌زاده را با همین رکورد در میان برترین هفتگانه‌کاران قاره پیش از بازی‌های آسیایی قرار داده بود.

او در بازی‌های کشورهای اسلامی ریاض ۲۰۲۵ نیز با ۵۵۶۲ امتیاز قهرمان شده بود و در ۸۰۰ متر زمان ۲:۲۲.۰۲ را ثبت کرد.

بنابراین حضورش در جمع دو نفر نخست ناگویا با سابقه فنی او کاملاً همخوانی داشت.

مسئول اشتباه کفش چه کسی بوده است؟

این سؤال هنوز پاسخ قطعی ندارد.

از یک طرف مسئولان مسابقه کفش را غیرقانونی تشخیص داده و براساس مقررات فنی رأی به حذف داده‌اند. از طرف دیگر فدراسیون ایران می‌گوید همان کفش پیش از رقابت ارائه و تأیید شده بود.

تسنیم نیز در گزارشی پس از اتفاق نوشته هنوز مشخص نیست مسئولیت اصلی متوجه چه فرد یا بخشی بوده و فدراسیون دوومیدانی باید درباره زنجیره انتخاب، کنترل و تأیید تجهیزات شفاف‌سازی کند.

همین موضوع اهمیت بررسی کمیته ملی المپیک را بیشتر می‌کند.

در سطح حرفه‌ای، کنترل تجهیزات فقط مسئولیت لحظه‌ای ورزشکار نیست؛ تیم فنی، مدیران تیم و فرآیند کنترل مسابقه نیز نقش دارند. تعیین اینکه آیا اشتباه در انتخاب کفش رخ داده، اطلاعات نادرست داده شده یا فرآیند کنترل تجهیزات ایراد داشته، نیازمند انتشار مستندات کامل پرونده است.

پاداشی برای مدال نگرفته، اما عملکردی در حد مدال

تصمیم کمیته ملی المپیک برای پرداخت ۲.۵ میلیارد تومان را باید در همین چارچوب دید.

این پاداش جایگزین نتیجه رسمی بازی‌های آسیایی نمی‌شود و محیطی‌زاده در جدول مدال‌ها صاحب عنوان نخواهد شد؛ مگر اینکه نتیجه اعتراض در فرآیندی بعدی تغییر کند.

اما کمیته ملی المپیک خواسته میان «نتیجه رسمی» و «سطح عملکرد ورزشکار» تفاوت قائل شود.

محیطی‌زاده پس از شش ماده در رده دوم قرار داشت، یک ماده تا پایان فاصله داشت و اعداد عملکرد گذشته‌اش نشان می‌دهد در صورت ادامه مسابقه، شانس بسیار بالایی برای مدال داشت.

به همین دلیل، دقیق‌ترین توصیف ماجرا این نیست که «مدال او پس گرفته شد»، بلکه این است که یک تخلف فنی مربوط به کفش، فرصت بسیار جدی فاطمه محیطی‌زاده برای کسب یک مدال تاریخی در هفتگانه بازی‌های آسیایی را از بین برد.

پاداش ۲.۵ میلیارد تومانی نیز پیام کمیته ملی المپیک است که حتی اگر نام او روی سکوی رسمی ناگویا ثبت نشد، عملکردش در مسیر رسیدن به آن سکو نادیده گرفته نخواهد شد.