پیام مهم پزشکیان پس از نیویورک؛ مذاکره ادامه دارد، اما تهران از شروط خود عقب نمی‌نشیند

جلسه امروز هیئت دولت در عمل به محلی برای جمع‌بندی سفر رئیس‌جمهور به نیویورک تبدیل شد. پزشکیان بخش زیادی از سخنان خود را به فضای دیدارها، مصاحبه‌ها و گفت‌وگوهای انجام‌شده در آمریکا اختصاص داد و تلاش کرد دو پیام را هم‌زمان منتقل کند: نخست اینکه ایران خود را آماده ادامه مذاکره می‌داند و دوم اینکه از نگاه دولت، گفت‌وگو نباید مترادف پذیرش فشار یا عقب‌نشینی یک‌طرفه باشد.

این دوگانه، همان خطی است که تهران طی روزهای گذشته نیز دنبال کرده است. عباس عراقچی روز یکشنبه تأکید کرد که دیپلماسی تنها مسیر حل بحران است و گفت هرگونه تغییر در وضعیت تنگه هرمز به تحقق شروط ایران بستگی دارد. در مقابل، ترامپ روز شنبه اعلام کرد پیشنهاد ایران را رد کرده است؛ هرچند گزارش رویترز می‌گوید او همچنان انتظار دارد مذاکرات بیشتری در هفته پیش‌رو انجام شود.

پزشکیان: ایران از گفت‌وگو فرار نمی‌کند

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان رئیس‌جمهور، تأکید دوباره بر مذاکره بود.

پزشکیان گفت ایران باید در مجامع بین‌المللی و رسانه‌ها حضور داشته باشد تا این برداشت شکل نگیرد که تهران از گفت‌وگو پرهیز می‌کند. او در عین حال استدلال کرد تجربه مذاکرات گذشته باعث بی‌اعتمادی شده و توافق زمانی معنا دارد که طرف‌ها به تعهدات خود پایبند بمانند. این موضع در گفت‌وگوی اخیر او با رسانه‌های بین‌المللی نیز تکرار شده بود.

در فضای فعلی، «ادامه گفت‌وگو» الزاماً به معنای نزدیک شدن فوری به یک توافق نیست. رویترز گزارش کرده ایران و آمریکا در جریان نشست نیویورک از طریق میانجی‌ها مذاکرات طولانی داشته‌اند، اما مواضع علنی دو طرف درباره شروط پایان درگیری همچنان فاصله قابل‌توجهی دارد.

بنابراین آنچه در حال حاضر وجود دارد، بیشتر باز نگه داشتن کانال دیپلماتیک است تا توافقی که جزئیات آن نهایی شده باشد.

آیا موضوع برجام دوباره به مذاکرات برگشته است؟

در برخی گزارش‌ها از «پیگیری مجدد برجام» سخن گفته شده، اما اطلاعات منتشرشده تا امروز نشان نمی‌دهد ایران و آمریکا رسماً بازگشت به توافق سال ۲۰۱۵ را به‌عنوان چارچوب مشخص مذاکرات اعلام کرده باشند.

آنچه مستند است این است که پیشنهاد اخیر تهران می‌تواند پس از کاهش تنش و بازگشایی احتمالی تنگه هرمز، زمینه گفت‌وگوهای گسترده‌تر درباره موضوعات مورد توافق دو طرف را فراهم کند و پرونده هسته‌ای نیز می‌تواند یکی از این موضوعات باشد.

در مقابل، دولت آمریکا همچنان تأکید دارد ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند و تهران نیز می‌گوید برنامه هسته‌ای خود را صلح‌آمیز می‌داند.

از این رو، تعبیر دقیق‌تر در مقطع فعلی بازگشت پرونده هسته‌ای به مرکز مذاکرات احتمالی است، نه تأیید رسمی احیای برجام.

ادعای استفاده از خاک و آسمان کشورهای عربی

پزشکیان در جلسه دولت گفت حتی اگر حملات مستقیماً از پایگاه‌های کشورهای عربی انجام نشده باشد، عبور هواپیماهای مهاجم از حریم هوایی آنها نیز موضوعی است که باید بررسی شود. او همچنین مدعی شد برخی حملات از پایگاه‌های کشورهای منطقه صورت گرفته‌اند.

این بخش از سخنان رئیس‌جمهور موضع و ادعای دولت ایران است. در منابع مستقلی که برای این گزارش بررسی شد، شواهد جامعی که تمام مصادیق مورد اشاره پزشکیان درباره مبدأ هر حمله را تأیید کند در دسترس نبود؛ بنابراین نمی‌توان آن را به‌عنوان واقعیتی اثبات‌شده درباره همه حملات ارائه کرد.

پزشکیان این موضوع را در چارچوب انتقاد از کشورهای منطقه مطرح کرد و گفت آنها نباید اجازه استفاده از خاک یا آسمان خود برای حمله به ایران را بدهند. همین مسئله پیش‌تر نیز در مصاحبه او با الجزیره مطرح شده بود.

اختلاف روایت ایران و آمریکا درباره جنگ

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود آمریکا و اسرائیل را به هدف قرار دادن غیرنظامیان، مدارس و زیرساخت‌های ایران متهم کرد و گفت تهران تلاش کرده تصاویر قربانیان را در دیدارهای نیویورک به رسانه‌ها و اندیشکده‌ها ارائه کند.

در سوی دیگر، مقام‌های آمریکایی ایران را به اقدامات بی‌ثبات‌کننده در منطقه و تهدید منافع آمریکا و متحدانش متهم کرده‌اند. ترامپ نیز در سخنرانی سازمان ملل لحن بسیار تندی علیه تهران به کار برد و هم‌زمان گفت درباره ادامه جنگ یا رسیدن به توافق تصمیم بزرگی در پیش دارد.

بنابراین بخش قابل‌توجهی از جدال فعلی صرفاً نظامی یا دیپلماتیک نیست؛ نبرد بر سر روایت جنگ و مسئولیت حقوقی و سیاسی اقدامات دو طرف نیز به یکی از محورهای اصلی تبدیل شده است.

چرا پزشکیان دوباره روی «وحدت داخلی» تأکید کرد؟

یکی از پرتکرارترین واژه‌های سخنان رئیس‌جمهور در جلسه هیئت دولت «وحدت» بود.

پزشکیان گفت از نگاه او فشار خارجی زمانی می‌تواند بر ایران اثر بیشتری بگذارد که به اختلاف داخلی منجر شود. او از اعضای دولت خواست خود را برای فشارهای احتمالی آماده کنند و از ظرفیت مرزها، تجارت منطقه‌ای و امکانات داخل کشور برای کاهش مشکلات اقتصادی استفاده شود.

اشاره او به آیه ۴۶ سوره انفال و روایت مربوط به باز کردن قرآن پیش از سفر نیویورک نیز در همین چارچوب مطرح شد؛ آیه‌ای که بر پرهیز از نزاع و صبر تأکید دارد.

از منظر سیاست داخلی، این بخش از سخنان رئیس‌جمهور را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن سیاست خارجی دولت با ضرورت حفظ انسجام داخلی و مدیریت پیامدهای اقتصادی بحران دانست.

سه‌شنبه‌های بدون خودرو؛ هشدار دولت برای زمستان

جلسه امروز فقط به سیاست خارجی محدود نشد. پزشکیان بار دیگر بر کاهش مصرف انرژی تأکید کرد و از دستگاه‌های دولتی خواست طرح «سه‌شنبه‌های بدون خودرو» را جدی بگیرند.

این طرح پیش از این از سوی سازمان اداری و استخدامی آغاز شده و کارکنان این سازمان از سه‌شنبه‌های هر هفته تا پایان سال به استفاده از حمل‌ونقل عمومی، خودروهای اشتراکی، دوچرخه یا پیاده‌روی تشویق شده‌اند. هدف اعلام‌شده، کاهش مصرف سوخت و مدیریت انرژی است.

اهمیت این موضوع در آستانه فصل سرد بیشتر می‌شود. دولت نگران است افزایش مصرف خانگی برق و گاز محدودیت بیشتری برای صنایع ایجاد کند؛ به همین دلیل پزشکیان در جلسه امروز صراحتاً گفت صرفه‌جویی باید به گونه‌ای باشد که «چرخ تولید» متوقف نشود.

تصمیم جدید درباره خودروهای پلاک مناطق آزاد

موضوع مهم دیگر جلسه هیئت دولت، تردد خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد در سرزمین اصلی بود.

طبق گزارشی که از جلسه منتشر شده، قرار است کمیته‌ای با حضور نمایندگان وزارت کشور، معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری و دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، دستورالعمل مربوط به تردد این خودروها را بررسی و تدوین کند.

این موضوع در روزهای اخیر نیز بحث‌برانگیز بوده است. رئیس‌کل گمرک ایران گفته محدودیت قانونی برای خروج خودروهای مناطق آزاد از محدوده تعیین‌شده نیازمند اصلاح قانون است.

در عین حال، پلیس راهور پیش‌تر در شرایط خاص کشور مجوز موقت تردد برخی خودروهای دارای پلاک کیش، قشم، اروند، چابهار و ماکو را در سراسر کشور صادر کرده بود؛ مجوزی که ماهیت موقت داشت و به معنای پلاک ملی شدن خودروها نبود.

بنابراین تصمیم امروز را می‌توان تلاش برای تبدیل وضعیت موقت و بعضاً مبهم فعلی به یک چارچوب اجرایی روشن‌تر دانست.

جمع‌بندی سفر نیویورک؛ مذاکره باز مانده، توافق هنوز دور است

مجموع سخنان پزشکیان در جلسه پنجم مهر نشان می‌دهد دولت ایران می‌خواهد دو پیام را هم‌زمان حفظ کند: تمایل به مذاکره و مخالفت با توافق تحت فشار.

از یک طرف رئیس‌جمهور تأکید می‌کند ایران حاضر است در هر مجمعی درباره اختلافات گفت‌وگو کند؛ از طرف دیگر، تهران شروط مشخصی برای پایان تنش‌ها و تغییر وضعیت تنگه هرمز دارد. واشنگتن نیز تاکنون پیشنهاد اخیر ایران را نپذیرفته، اما کانال مذاکرات را نبسته است.

در نتیجه، سفر نیویورک را نمی‌توان نقطه پایان اختلاف ایران و آمریکا دانست. آنچه فعلاً حاصل شده ادامه تماس‌ها و روشن‌تر شدن مواضع طرفین است. احتمال بازگشت پرونده هسته‌ای به مذاکرات گسترده‌تر وجود دارد، اما هنوز توافقی درباره احیای برجام یا چارچوبی مشابه آن اعلام نشده است.

هم‌زمان، سخنان امروز درباره صرفه‌جویی انرژی، مرزها، تجارت و حمل‌ونقل نشان می‌دهد دولت خود را برای سناریویی آماده می‌کند که فشار خارجی ممکن است ادامه پیدا کند؛ به همین دلیل دیپلماسی خارجی و مدیریت اقتصاد داخلی در روایت جدید پزشکیان عملاً به دو بخش یک راهبرد واحد تبدیل شده‌اند.