قیمت برنج ایرانی امروز ۹ مهر ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۵.۵ میلیون تومان رسید / فصل برداشت هم برنج را ارزان نکرد

بررسی تازه بازار نشان می‌دهد فاصله میان برنج‌های کیفی و ارقام اقتصادی همچنان قابل توجه است.

برنج کشت دوم آقاجانیان در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود؛ یعنی هر کیلو از این محصول برای مصرف‌کننده حدود ۵۵۰ هزار تومان تمام می‌شود.

قیمت برنج هاشمی گیلان رفتاری نیز برای بسته ۱۰ کیلویی ۵ میلیون و ۲۷۶ هزار تومان است که معادل حدود ۵۲۷ هزار و ۶۰۰ تومان برای هر کیلوگرم می‌شود.

در گروه ارزان‌تر، برنج عنبربو عزیزان با قیمت ۴ میلیون و ۴۸۰ هزار تومان برای ۱۰ کیلو عرضه می‌شود و قیمت هر کیلوی آن به حدود ۴۴۸ هزار تومان می‌رسد.

برنج شیرودی پارس گوهر نیز با قیمت ۴ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان، معادل کیلویی حدود ۴۳۹ هزار تومان، یکی از گزینه‌های اقتصادی‌تر این فهرست است.

این اختلاف بیش از یک میلیون تومانی میان برخی بسته‌های ۱۰ کیلویی نشان می‌دهد خانوارها در خرید برنج بیش از گذشته میان «کیفیت و عطر» و «توان پرداخت» ناچار به انتخاب شده‌اند.

برنج کشت دوم در یک سال بیش از ۸۰ درصد گران شد

یکی از قابل‌توجه‌ترین مقایسه‌ها به برنج کشت دوم آقاجانیان مربوط می‌شود.

در ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ همین محصول ۱۰ کیلویی حدود ۲ میلیون و ۹۹۹ هزار تومان قیمت داشت. نرخ فعلی ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. بر این اساس، قیمت آن طی حدود یک سال نزدیک به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته؛ یعنی رشدی بیش از ۸۳ درصد.

حتی در تیر ۱۴۰۴ نیز همین محصول حدود ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان عرضه می‌شد. مقایسه این اعداد با نرخ فعلی نشان می‌دهد افزایش قیمت برنج ایرانی صرفاً نتیجه یک نوسان کوتاه‌مدت در مهرماه نیست و بازار طی ماه‌های گذشته یک سطح قیمتی کاملاً جدید را تجربه کرده است.

این رشد برای کالایی که بخش ثابتی از سبد غذایی خانوار ایرانی محسوب می‌شود اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخلاف کالاهای بادوام، مصرف برنج را نمی‌توان برای مدت طولانی به تعویق انداخت.

چرا فصل برداشت برنج را ارزان نکرد؟

به‌طور معمول انتظار می‌رود با ورود محصول تازه به بازار و افزایش عرضه، فشار قیمت کاهش پیدا کند. اما مهر امسال این الگو دست‌کم در بازار خرده‌فروشی به شکل محسوسی مشاهده نشده است.

گزارش‌های میدانی بازار، افزایش هزینه‌های دستمزد، نهاده‌های کشاورزی و حمل‌ونقل را از عوامل اصلی بالا ماندن بهای تمام‌شده عنوان می‌کنند. نوسانات نرخ ارز نیز اگرچه مستقیماً قیمت شلتوک داخلی را تعیین نمی‌کند، اما از طریق ماشین‌آلات، قطعات، کود و سم، بسته‌بندی و حمل‌ونقل بر هزینه تولید اثر می‌گذارد.

از سوی دیگر، تولیدکننده‌ای که با هزینه بالاتر محصول را برداشت کرده است، تمایل چندانی به فروش ارزان در ابتدای فصل ندارد؛ به‌خصوص اگر انتظار داشته باشد قیمت کالاهای جایگزین و هزینه‌های عمومی اقتصاد همچنان بالا برود.

همین موضوع باعث شده افزایش عرضه فصلی نتواند به سرعت به افت قیمت خرده‌فروشی تبدیل شود.

برنج هاشمی و کشت دوم چرا گران‌ترند؟

بازار برنج ایرانی از نظر کیفیت کاملاً همگن نیست.

ارقام عطری و کیفی شمال مانند هاشمی، طارم و بخشی از محصولات کشت دوم به دلیل عطر، پخت و تقاضای بالاتر معمولاً در بالاترین محدوده‌های قیمتی قرار می‌گیرند.

در فهرست امروز نیز فاصله مشخص است؛ کشت دوم آقاجانیان کیلویی ۵۵۰ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که شیرودی پارس گوهر حدود ۴۳۹ هزار تومان است. یعنی اختلاف قیمت هر کیلو نزدیک به ۱۱۱ هزار تومان است.

برای یک خانواده که ماهانه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند، انتخاب میان این دو محصول بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان تفاوت هزینه ایجاد می‌کند.

همین اختلاف توضیح می‌دهد چرا با کاهش قدرت خرید، بخشی از تقاضا از ارقام ممتاز به سمت شیرودی، فجر، عنبربو یا نیم‌دانه منتقل می‌شود.

بازار برنج فقط به تولید داخلی وابسته نیست

ساختار عرضه برنج ایران یک نکته مهم دیگر نیز دارد: تولید داخلی به‌تنهایی تمام نیاز کشور را پوشش نمی‌دهد.

رئیس هیأت‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج ایران در شهریور اعلام کرده تولید داخلی حدود ۲ میلیون تن در سال است، در حالی که نیاز سالانه کشور حدود ۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود. بر این اساس، حدود ۱.۳ تا ۱.۵ میلیون تن باید از محل واردات تأمین شود.

این فاصله باعث می‌شود حتی بازار برنج ایرانی نیز به شکل غیرمستقیم از وضعیت واردات اثر بگیرد.

اگر واردات برنج خارجی کافی باشد، بخشی از تقاضای خانوارهای حساس به قیمت به سمت محصول خارجی می‌رود و فشار تقاضا بر برنج ایرانی کمتر می‌شود. اما اختلال در واردات یا تخصیص ارز می‌تواند بخشی از این مصرف را دوباره به سمت بازار داخلی هدایت کند.

انجمن واردکنندگان نیز هشدار داده بی‌ثباتی در تخصیص ارز و سیاست‌های وارداتی می‌تواند تعادل بازار را برهم بزند؛ هرچند وضعیت موجودی فعلی را مناسب ارزیابی کرده است.

ثبت سفارش واردات برنج دوباره باز شد

یکی از اتفاقاتی که می‌تواند در ماه‌های آینده بر بازار اثرگذار باشد، تسهیل دوباره ثبت سفارش واردات است.

طبق اطلاعیه سامانه جامع تجارت، درخواست ثبت سفارش برنج سفید و غیرسفید از ۵ مهر ۱۴۰۵ امکان‌پذیر شده است. اعتبار ثبت سفارش‌ها ۱۸۰ روز است و امکان تمدید ۶۰ روزه نیز وجود دارد؛ همچنین در این مرحله سقف سابقه بازرگان اعمال نمی‌شود.

البته بازشدن ثبت سفارش به معنای کاهش فوری قیمت نیست.

از زمان ثبت سفارش تا خرید خارجی، حمل، ترخیص و توزیع در بازار فاصله زمانی وجود دارد. علاوه بر آن، مسئله تأمین و تخصیص ارز همچنان یکی از گلوگاه‌های اصلی واردات است. بنابراین اثر این سیاست احتمالاً در میان‌مدت بیشتر از چند روز نخست مهر دیده خواهد شد.

آیا قیمت برنج در مهر کاهش می‌یابد؟

برای کاهش جدی قیمت برنج، افزایش برداشت به‌تنهایی کافی نیست.

بازار زمانی می‌تواند وارد مسیر تعدیل شود که چند عامل همزمان اتفاق بیفتد: عرضه محصول نو افزایش پیدا کند، کشاورزان و عمده‌فروشان موجودی را به بازار بیاورند، واردات بدون وقفه ادامه داشته باشد و نرخ ارز نیز فشار تازه‌ای بر هزینه‌های حمل و تأمین ایجاد نکند.

در سمت مقابل، ادامه رشد هزینه‌ها، تأخیر در عرضه و افزایش انتظارات تورمی می‌تواند باعث شود قیمت‌های فعلی حفظ شوند یا حتی ارقام ممتاز دوباره گران‌تر شوند.

نکته امیدوارکننده این است که طبق اعلام انجمن واردکنندگان، در حال حاضر نگرانی جدی از نظر موجودی برنج در کشور وجود ندارد. این انجمن نیاز وارداتی ماهانه را به طور متوسط ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن اعلام کرده و تأکید کرده استمرار واردات برای جلوگیری از شوک‌های بعدی ضروری است.

بنابراین مسئله فعلی بیش از آنکه «کمبود مطلق برنج» باشد، به سطح بالای هزینه‌ها و نحوه تنظیم عرضه مربوط می‌شود.

برنج ایرانی به کالای نیم‌میلیونی تبدیل شد

مهم‌ترین پیام قیمت‌های مهر ۱۴۰۵، عبور بسیاری از برنج‌های کیفی از مرز نیم میلیون تومان برای هر کیلو است.

کشت دوم آقاجانیان کیلویی ۵۵۰ هزار تومان و هاشمی گیلان رفتاری بیش از ۵۲۷ هزار تومان قیمت دارند. حتی گزینه‌های اقتصادی‌تر این فهرست نیز در محدوده ۴۴۰ هزار تومان قرار گرفته‌اند.

در چنین شرایطی، رفتار مصرف‌کننده احتمالاً بیش از گذشته تغییر خواهد کرد؛ کاهش وزن خرید، حرکت به سمت ارقام پرمحصول و میان‌رده، استفاده بیشتر از نیم‌دانه یا ترکیب برنج ایرانی و خارجی از واکنش‌های محتمل خانوارها به سطح جدید قیمت‌هاست.

در کوتاه‌مدت، ورود محصول تازه می‌تواند سرعت افزایش قیمت را کاهش دهد؛ اما با توجه به هزینه‌های تولید و شرایط ارزی، بازگشت سریع برنج ایرانی به قیمت‌های سال گذشته دور از انتظار به نظر می‌رسد. متغیری که در ادامه پاییز باید زیر نظر گرفته شود، سرعت ورود محصول تازه و همزمان میزان واقعی واردات است؛ دو عاملی که مشخص می‌کنند بازار در محدوده‌های فعلی تثبیت می‌شود یا موج دیگری از افزایش قیمت شکل می‌گیرد.