شوک قیمت برنج هندی در ۱۳ مهر؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۳.۵ میلیون تومان رسید + جدول

بر اساس تازه‌ترین رصد بازار، چهار نمونه پرمصرف برنج هندی اکنون در محدوده ۳.۳ تا بیش از ۳.۵ میلیون تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی عرضه می‌شوند. اقتصادآنلاین نیز امروز همین قیمت‌ها را برای برندهای طبیعت، خاطره، محسن و هایلی ثبت کرده است.

در میان این چهار محصول، خاطره با قیمت ۳ میلیون و ۵۶۸ هزار تومان گران‌ترین و محسن با نرخ ۳ میلیون و ۳۲۲ هزار تومان ارزان‌ترین گزینه فهرست فعلی است.

دلار ۲۶۹ هزار تومانی چگونه وارد سفره برنج شد؟

مهم‌ترین متغیر این روزهای بازار برنج خارجی، نرخ ارز است. داده‌های شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز نشان می‌دهد دلار آزاد امروز حدود ۲۶۸ هزار و ۷۰۰ تا ۲۶۹ هزار و ۵۰۰ تومان معامله شده و طی یک ماه گذشته بیش از ۲۰ درصد رشد داشته است. دامنه نوسان امروز نیز تا بیش از ۲۷۱ هزار تومان رسیده است.

برای برنج وارداتی، افزایش ارز تنها قیمت خود محصول را بالا نمی‌برد. واردکننده باید هزینه خرید خارجی، حمل دریایی، بیمه، عملیات بندری، ترخیص، انبارداری، تأمین سرمایه در گردش و در نهایت هزینه جایگزینی محموله بعدی را نیز محاسبه کند.

به همین دلیل، حتی موجودی‌هایی که با دلار پایین‌تری وارد شده‌اند ممکن است تحت تأثیر «هزینه جایگزینی» با نرخ‌های جدید عرضه شوند؛ رفتاری که در بسیاری از کالاهای وارداتی مشاهده می‌شود.

حذف ارز ترجیحی؛ نقطه عطف بازار برنج وارداتی

یکی از عوامل ساختاری افزایش قیمت برنج خارجی به تغییر سیاست ارزی بازمی‌گردد.

وزیر جهاد کشاورزی در آذر ۱۴۰۴ حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی واردات برنج را تأیید کرد. انجمن واردکنندگان برنج نیز همان زمان اعلام کرد این تغییر، ساختار قیمت‌گذاری برنج خارجی را دگرگون می‌کند و واردات باید بر اساس واقعیت‌های جدید ارزی انجام شود.

بنابراین افزایش فعلی را نمی‌توان صرفاً نتیجه چند روز نوسان دلار دانست. بازار از ماه‌ها قبل در حال عبور از مدلی بود که بخشی از هزینه واردات با ارز ارزان‌تر پوشش داده می‌شد.

ترکیب این تغییر با جهش اخیر بازار آزاد ارز اکنون فشار هزینه را دوچندان کرده است.

واردکنندگان برنج با چه مشکلی روبه‌رو هستند؟

مشکل دیگر، تأمین نقدینگی و مطالبات ارزی واردکنندگان است.

دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران در خرداد امسال اعلام کرده بود دولت حدود یک میلیارد یورو تعهد ارزی به واردکنندگان دارد. در عین حال تأکید کرده بود که از نظر موجودی برنج خارجی کمبود فوری وجود ندارد، اما تداوم مشکلات ارزی و افزایش هزینه واردات می‌تواند جریان تأمین ماه‌های بعد را به خطر بیندازد.

در تیرماه نیز انجمن از تصمیم وزارت جهاد برای لغو ممنوعیت فصلی واردات برنج استقبال کرد، اما همزمان خواستار تسریع در پرداخت مطالبات معوق ارزی شد؛ زیرا به گفته این تشکل، اعتبار شرکت‌های ایرانی نزد فروشندگان خارجی و توان آنها برای خرید محموله جدید مستقیماً به همین موضوع وابسته است.

بنابراین مسئله فقط موجودی امروز فروشگاه نیست؛ سؤال مهم‌تر این است که محموله بعدی با چه نرخ ارزی و چه هزینه‌ای جایگزین خواهد شد.

ایران چقدر به برنج وارداتی نیاز دارد؟

حذف برنج خارجی از بازار نیز گزینه ساده‌ای نیست.

رئیس انجمن واردکنندگان برنج ایران در شهریور اعلام کرد تولید سالانه کشور حدود ۲ میلیون تن است، در حالی که نیاز بازار حدود ۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود. با چنین اختلافی، واردات همچنان بخش مهمی از زنجیره تأمین است.

این ارقام البته میان نهادهای مختلف با تفاوت‌هایی اعلام می‌شوند و برآورد دقیق مصرف محل بحث است، اما اصل نیاز ایران به واردات برنج مورد اختلاف جدی نیست.

انجمن واردکنندگان همچنین تأکید کرده که بی‌ثباتی سیاست‌های وارداتی و وقفه در تخصیص ارز می‌تواند تعادل بازار را برهم بزند.

آیا برنج هندی واقعاً با برنج ایرانی هم‌قیمت شده است؟

در اینجا باید میان برنج ممتاز ایرانی و انواع اقتصادی‌تر تفاوت قائل شد.

قیمت‌های ۱۱ مهر نشان می‌دهد برنج طارم هاشمی کشت دوم رضوی در بسته ۱۰ کیلویی ۷ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان، هاشمی گیلان حدود ۶ میلیون و ۸۸۲ هزار تومان و طارم هاشمی فریدونکنار حدود ۵ میلیون و ۶۴۵ هزار تومان قیمت داشته است.

بنابراین برنج هندی ۳.۳ تا ۳.۵ میلیون تومانی هنوز تقریباً نصف برخی برنج‌های ممتاز ایرانی قیمت دارد.

به بیان دیگر، این گزاره که برنج هندی کاملاً با «برنج هاشمی یا طارم ممتاز» هم‌قیمت شده، دقیق نیست.

اما وضعیت در مقایسه با برنج‌های پرمحصول، نیم‌دانه‌ها، ارقام اقتصادی داخلی یا محصولات عرضه‌شده خارج از برندهای ممتاز متفاوت است. هرچه فاصله برنج خارجی با این گروه کمتر شود، مصرف‌کننده انگیزه بیشتری پیدا می‌کند که با پرداخت مبلغی بالاتر به سمت تولید داخلی برود.

برنج خاطره از مرداد تاکنون چقدر تغییر کرده است؟

نکته جالب بازار این است که رشد قیمت همه برندها یکسان نیست.

قیمت برنج هندی ۱۱۲۱ خاطره در نیمه مرداد نیز حدود ۳ میلیون و ۵۶۸ هزار تومان ثبت شده بود؛ یعنی نرخ امروز این محصول در مقایسه با آن گزارش تقریباً بدون تغییر مانده است. در همان زمان برنج محسن ۱۱۲۱ حدود ۳ میلیون و ۵۳۰ هزار تومان قیمت داشت؛ در حالی که نرخ فعلی اعلام‌شده برای محسن ۳ میلیون و ۳۲۲ هزار تومان است.

این مقایسه یک نکته مهم را نشان می‌دهد: با وجود افزایش عمومی سطح قیمت‌ها و فشار ارزی، نمی‌توان گفت همه انواع برنج هندی در هفته‌های اخیر به‌صورت یکنواخت گران شده‌اند.

قیمت فروشگاه، موجودی قبلی، تخفیف، برند، کیفیت و زمان واردات هر محموله می‌تواند اختلاف زیادی ایجاد کند.

«اقتصادی بودن» برنج هندی در حال تغییر معناست

با این حال حتی اگر بعضی برندها نسبت به مرداد افزایش نداشته باشند، سطح مطلق قیمت همچنان بالاست.

یک خانواده برای خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی اکنون باید حدود ۳.۳ تا ۳.۶ میلیون تومان پرداخت کند. اگر مصرف ماهانه خانواده ۱۰ کیلوگرم باشد، هزینه سالانه فقط برای همین قلم با فرض ثبات قیمت بیش از ۴۰ میلیون تومان خواهد شد.

در چنین وضعیتی، برنج خارجی هنوز نسبت به ارقام ممتاز شمال ارزان‌تر است، اما دیگر محصولی «ارزان» به معنای سنتی کلمه محسوب نمی‌شود.

به همین دلیل فشار افزایش قیمت می‌تواند رفتار خانوار را به سمت خرید بسته‌های کوچک‌تر، کاهش میزان مصرف، استفاده از برنج‌های ترکیبی یا انتخاب ارقام پرمحصول داخلی سوق دهد.

پیش‌بینی قیمت برنج هندی در روزهای آینده

چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار بیشتر از هر عامل دیگری به سه متغیر بستگی دارد: نرخ ارز، سرعت ورود و ترخیص محموله‌های جدید و وضعیت تأمین مالی واردکنندگان.

در شرایطی که دلار نسبت به یک ماه قبل بیش از ۲۰ درصد رشد کرده و حوالی ۲۶۹ هزار تومان قرار دارد، انتظار کاهش سنگین و سریع قیمت برنج وارداتی چندان واقع‌بینانه نیست.

در مقابل، لغو ممنوعیت فصلی واردات و ادامه ترخیص می‌تواند مانع شکل‌گیری کمبود فیزیکی کالا شود. اگر عرضه منظم بماند، احتمالاً بازار بیشتر با افزایش تدریجی یا ثبات در سطوح بالا روبه‌رو خواهد بود تا جهش ناگهانی ناشی از کمبود.

در مجموع، برنج هندی هنوز از برنج‌های ممتاز ایرانی ارزان‌تر است، اما برگ برنده اصلی آن یعنی «قیمت بسیار پایین» تا حد زیادی تضعیف شده است. کیسه‌های ۱۰ کیلویی ۳.۳ تا ۳.۶ میلیون تومانی نشان می‌دهند تورم وارداتی اکنون به یکی از اصلی‌ترین اقلام سفره خانوار رسیده و تا زمانی که بازار ارز آرام نشود، بازگشت به قیمت‌های سابق دشوار خواهد بود.