قیمت خرید تضمینی گندم ۱۴۰۵–۱۴۰۶ چه زمانی اعلام می‌شود؟ وعده ۱۰ روزه وزارت جهاد و پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی برای گندمکاران

بلاتکلیفی گندمکاران درباره قیمت خرید تضمینی محصول، با وعده تازه معاون وزارت جهاد کشاورزی وارد مرحله جدیدی شده است.

اکبر فتحی امروز در حاشیه افتتاح بیست‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت دام، طیور و آبزیان در تهران، به خبرنگار مهر گفت که قیمت خرید تضمینی گندم سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ ظرف ۱۰ روز آینده در شورای قیمت‌گذاری و اتخاذ سیاست‌های حمایتی محصولات اساسی کشاورزی تعیین خواهد شد.

این اظهارات ساعت ۱۲:۱۰ روز یکشنبه ۲۶ مهر منتشر شده است. بنابراین اگر وعده اعلام‌شده در موعد مقرر محقق شود، انتظار می‌رود نرخ جدید حداکثر تا حدود ۶ آبان ۱۴۰۵ مشخص شود.

بااین‌حال، باید میان وعده تعیین قیمت و ابلاغ رسمی آن تفاوت گذاشت. تا زمانی که شورای قیمت‌گذاری مصوبه نهایی را تصویب و از مسیر قانونی اعلام نکند، هیچ‌یک از ارقام مطرح‌شده را نمی‌توان نرخ قطعی خرید تضمینی گندم دانست.

قیمت پیشنهادی گندم ۱۴۰۵–۱۴۰۶ چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین موضوعات هفته‌های اخیر، پیشنهاد نرخ ۸۵ هزار تومانی برای خرید تضمینی هر کیلوگرم گندم بوده است.

محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، در ۱۲ مهر اعلام کرد که پیشنهاد مطرح‌شده از سوی اعضای شورای قیمت‌گذاری، به‌طور میانگین ۸۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم است.

او در عین حال تأکید کرد که این رقم هنوز نهایی نشده و بررسی‌ها درباره هزینه تولید و شرایط اقتصادی ادامه دارد.

نرخ‌های سال قبل شامل تصمیم‌های اصلاحی و جایزه تحویل هستند و نباید با قیمت پایه اولیه اشتباه گرفته شوند. رقم ۴۹,۵۵۰ تومان مبنای مقایسه گزارش تسنیم است و تفاوت جزئی آن با سقف ۴۹,۵۰۰ تومانی نیازمند توجه به مبنای محاسبه است.

اگر نرخ ۸۵ هزار تومان تصویب شود، نسبت به مبنای ۴۹ هزار و ۵۵۰ تومانی گزارش‌شده برای سال قبل، حدود ۷۱.۵ درصد افزایش خواهد داشت.

اما این محاسبه صرفاً برای مقایسه پیشنهاد فعلی با سال گذشته است و به معنای تصویب افزایش ۷۱.۵ درصدی قیمت گندم نیست.

تأخیر سه‌ماهه در اعلام نرخ گندم؛ قانون چه می‌گوید؟

یکی از مهم‌ترین نکات این پرونده، فاصله میان زمان قانونی تعیین قیمت و موعد تازه اعلام‌شده است.

بر اساس قانون تضمین خرید محصولات اساسی کشاورزی و اصلاحات سال ۱۳۹۹، شورای قیمت‌گذاری موظف است جلسات خود را حداقل سه ماه پیش از آغاز سال زراعی تشکیل دهد و قیمت‌ها را حداکثر تا پایان تیرماه تعیین کند.

همچنین قیمت‌های مصوب باید حداکثر ظرف یک هفته پس از تصویب، ابلاغ و اعلام عمومی شوند.

این در حالی است که اکنون بیش از دو ماه و نیم از پایان تیر گذشته و نرخ گندم سال زراعی جدید همچنان مشخص نشده است.

چنین تأخیری می‌تواند برنامه‌ریزی اقتصادی کشاورزان را دشوار کند؛ زیرا بسیاری از تصمیم‌های مربوط به خرید بذر، آماده‌سازی زمین، میزان مصرف کود و انتخاب محصول پیش از فصل برداشت اتخاذ می‌شود.

در واقع، اعلام نرخ خرید تضمینی پس از آغاز کشت، بخشی از کارکرد اصلی این سیاست را که ایجاد اطمینان برای تولیدکننده است، تضعیف می‌کند.

اختلاف دولت و گندمکاران بر سر قیمت ۸۵ هزار تومانی

هم‌زمان با وعده تازه وزارت جهاد کشاورزی، اختلاف‌نظر درباره رقم مناسب خرید تضمینی همچنان ادامه دارد.

عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران و عضو شورای قیمت‌گذاری، در ۲۵ مهر اعلام کرد که نرخ خرید تضمینی نباید کمتر از ۸۵ هزار تومان باشد.

به گفته او، این رقم با در نظر گرفتن سود متعارف ۲۰ درصدی کشاورز محاسبه شده است؛ بااین‌حال، افزایش هزینه‌ها تا زمان برداشت می‌تواند نیاز به بازنگری مجدد را ایجاد کند.

هاشمی همچنین مدعی شده سازمان برنامه و بودجه رقمی در حدود ۶۰ هزار تومان را مدنظر دارد. این ادعا هنوز از سوی سازمان برنامه و بودجه به‌طور مستقل تأیید نشده است.

این اختلاف دیدگاه نشان می‌دهد تعیین قیمت خرید تضمینی تنها یک محاسبه فنی نیست؛ بلکه تصمیمی است که باید میان حمایت از تولیدکننده و ظرفیت مالی دولت تعادل برقرار کند.

قیمت تضمینی گندم بر چه اساسی تعیین می‌شود؟

طبق قانون، شورای قیمت‌گذاری باید مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و تولیدی را بررسی کند.

هزینه واقعی تولید و سود متعارف کشاورز، نرخ تورم اعلامی مرکز آمار، شرایط مبادله محصولات کشاورزی و هزینه واردات محصول مشابه از معیارهای قانونی قیمت‌گذاری هستند.

هزینه تولید گندم نیز تنها به خرید بذر و کود محدود نیست.

دستمزد نیروی کار، خدمات ماشین‌آلات، سوخت، آبیاری، تعمیر تجهیزات، بیمه و هزینه حمل محصول از جمله عواملی هستند که می‌توانند قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم گندم را تغییر دهند.

از سوی دیگر، هزینه تولید در همه مناطق کشور یکسان نیست. گندمکاران مناطق دیم و آبی با شرایط متفاوتی از نظر منابع آب، عملکرد محصول و هزینه نهاده‌ها مواجه‌اند.

بنابراین تعیین یک نرخ خرید تضمینی باید بر پایه بررسی دقیق ساختار هزینه‌ها انجام شود؛ به‌گونه‌ای که ضمن حفظ انگیزه تولید، از ایجاد فشار غیرضروری بر منابع عمومی جلوگیری شود.

مطالبات گندمکاران چه شد؟ وعده پرداخت ۷۰ هزار میلیارد تومان تا پایان مهر

بلاتکلیفی قیمت سال زراعی جدید تنها نگرانی تولیدکنندگان نیست. پرداخت مطالبات محصول سال گذشته نیز برای تأمین نقدینگی کشت پاییزه اهمیت دارد.

اکبر فتحی در ۵ مهر اعلام کرده بود که دولت حدود ۸.۵ میلیون تن گندم را به‌صورت تضمینی خریداری کرده است.

به گفته او، ارزش مجموع مطالبات گندمکاران نزدیک به ۴۲۰ هزار میلیارد تومان بوده که حدود ۳۵۰ هزار میلیارد تومان آن پرداخت شده است.

فتحی وعده داد ۷۰ هزار میلیارد تومان باقی‌مانده نیز تا پایان مهر به حساب کشاورزان واریز شود.

بااین‌حال، این ارقام مربوط به گزارش ۵ مهر هستند و در بررسی امروز، تأیید مستقلی از تسویه کامل مطالبات به دست نیامده است.

تأخیر در پرداخت بهای گندم می‌تواند کشاورزان را برای تأمین هزینه کشت جدید به استفاده از منابع مالی گران‌تر یا فروش سایر دارایی‌ها وادار کند.

به همین دلیل، اعلام به‌موقع نرخ و پرداخت منظم مطالبات باید دو بخش مکمل سیاست خرید تضمینی در نظر گرفته شوند.

افزایش قیمت گندم چه تأثیری بر بودجه دولت دارد؟

تعیین نرخ خرید تضمینی بالاتر، علاوه بر افزایش درآمد بالقوه کشاورزان، تعهد مالی دولت را نیز بیشتر می‌کند.

برای روشن شدن ابعاد موضوع، می‌توان یک محاسبه فرضی انجام داد.

اگر دولت در سال زراعی آینده ۸.۵ میلیون تن گندم با نرخ ۸۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم خریداری کند، ارزش خرید به حدود ۷۲۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خواهد رسید.

در صورت خرید همین مقدار گندم با نرخ فرضی ۶۰ هزار تومان، هزینه خرید حدود ۵۱۰ هزار میلیارد تومان می‌شود.

در نتیجه، اختلاف این دو سناریو برای چنین حجمی از خرید به ۲۱۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان می‌رسد.

البته این ارقام پیش‌بینی بودجه قطعی نیستند؛ زیرا حجم خرید سال آینده، کیفیت گندم، شرایط پرداخت و قیمت نهایی هنوز مشخص نشده است.

این مثال صرفاً نشان می‌دهد چرا حتی اختلاف چند هزار تومانی در نرخ هر کیلوگرم گندم، برای بودجه عمومی کشور اهمیت زیادی دارد.

تأثیر خرید تضمینی گندم بر قیمت آرد و نان

گندم یکی از مهم‌ترین مواد اولیه زنجیره تولید آرد و نان محسوب می‌شود.

افزایش نرخ خرید تضمینی می‌تواند هزینه تأمین گندم برای دولت را بالا ببرد، اما الزاماً به معنای افزایش فوری قیمت نان برای مصرف‌کننده نیست.

در ایران، سیاست‌های حمایتی و یارانه‌ای نقش مهمی در تعیین هزینه گندم و آرد تحویلی به نانوایی‌ها دارند.

بنابراین میزان انتقال افزایش قیمت خرید تضمینی به بازار مصرف، به تصمیمات دولت درباره نحوه تأمین مالی یارانه‌ها و قیمت‌گذاری آرد بستگی خواهد داشت.

بااین‌حال، افزایش تعهدات خرید گندم بدون پیش‌بینی منابع مالی پایدار می‌تواند فشار بودجه‌ای بیشتری ایجاد کند.

به همین دلیل، تعیین قیمت مناسب برای کشاورزان باید هم‌زمان با برنامه‌ریزی برای تأمین منابع خرید و پرداخت مطالبات همراه باشد.

بلاتکلیفی نرخ گندم چه اثری بر امنیت غذایی ایران دارد؟

اهمیت خرید تضمینی گندم فراتر از درآمد یک گروه تولیدکننده است.

گندم محصولی راهبردی است و میزان تولید داخلی آن بر نیاز کشور به واردات و نحوه مدیریت ذخایر غذایی تأثیر دارد.

اگر کشاورزان نسبت به سودآوری کشت گندم اطمینان کافی نداشته باشند، ممکن است در فصل‌های آینده بخشی از زمین‌های خود را به محصولات دیگر اختصاص دهند.

البته تصمیم کشاورز تنها به قیمت تضمینی وابسته نیست. منابع آب، شرایط آب‌وهوایی، کیفیت خاک، هزینه نهاده‌ها و دسترسی به ماشین‌آلات نیز در انتخاب محصول نقش دارند.

از سوی دیگر، تعیین نرخ بالا بدون توجه به بهره‌وری آب و الگوی کشت می‌تواند پیامدهای اقتصادی و محیط‌زیستی نامطلوب داشته باشد.

بنابراین سیاست حمایت از تولید گندم زمانی مؤثرتر خواهد بود که قیمت‌گذاری مناسب در کنار افزایش بهره‌وری، استفاده از بذرهای سازگار و مدیریت منابع آب اجرا شود.

پیش‌بینی قیمت خرید تضمینی گندم ۱۴۰۵–۱۴۰۶؛ آیا نرخ ۸۵ هزار تومان تصویب می‌شود؟

با توجه به اطلاعات موجود، چند احتمال درباره تصمیم نهایی شورای قیمت‌گذاری مطرح است.

ممکن است شورا نرخ پیشنهادی ۸۵ هزار تومان را بپذیرد و آن را به‌عنوان مبنای خرید تضمینی تعیین کند.

احتمال دیگر، تصویب قیمتی متفاوت بر اساس جمع‌بندی هزینه‌های تولید و ملاحظات مالی است.

همچنین امکان دارد سیاست‌گذاران درباره سازوکارهای حمایتی مکمل، از جمله بیمه یا مشوق‌های تحویل محصول، تصمیم‌های جداگانه‌ای اتخاذ کنند.

اما هیچ‌یک از این سناریوها هنوز قطعی نیست.

به‌ویژه باید توجه داشت که پیشنهاد بازنگری قیمت در اسفندماه، درخواست مطرح‌شده از سوی نمایندگان گندمکاران است و تاکنون به‌عنوان مصوبه نهایی شورای قیمت‌گذاری اعلام نشده است.

در نتیجه، تا زمان انتشار مصوبه رسمی، نمی‌توان رقم ۸۵ هزار تومان یا هر عدد دیگری را قیمت نهایی گندم در سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ معرفی کرد.

جمع‌بندی؛ انتظار گندمکاران برای تصمیم سرنوشت‌ساز شورای قیمت‌گذاری

اظهارات اکبر فتحی در یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد دولت قصد دارد پس از تأخیری چندماهه، قیمت خرید تضمینی گندم سال زراعی جدید را تعیین تکلیف کند.

بر اساس وعده معاون وزارت جهاد کشاورزی، این تصمیم باید حداکثر تا حدود ۶ آبان اعلام شود.

در همین حال، پیشنهاد خرید هر کیلوگرم گندم با نرخ ۸۵ هزار تومان همچنان یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهاست؛ رقمی که نمایندگان گندمکاران آن را برای پوشش هزینه‌های تولید ضروری می‌دانند، اما هنوز به تصویب نهایی نرسیده است.

مهم‌ترین مسئله این است که تعیین دیرهنگام قیمت گندم، قدرت برنامه‌ریزی کشاورزان را کاهش می‌دهد و می‌تواند بر تصمیم‌های مربوط به کشت سال آینده تأثیر بگذارد.

از سوی دیگر، دولت باید میان حمایت مؤثر از تولید داخلی، تأمین منابع مالی خرید تضمینی و مدیریت هزینه‌های زنجیره آرد و نان تعادل برقرار کند.

در نهایت، اعلام یک نرخ مشخص تنها نخستین گام خواهد بود. موفقیت سیاست خرید تضمینی زمانی قابل ارزیابی است که قیمت مصوب با هزینه واقعی تولید تناسب داشته باشد، مطالبات کشاورزان به‌موقع پرداخت شود و انگیزه تولید پایدار گندم در کشور حفظ شود.