فولاد ایرانیان
هشدار جدی پزشکیان درباره آینده تهران؛ چرا دولت جلوی تخریب طبیعت را نمی‌گیرد؟ دستور مهم برای نظارت ماهواره‌ای
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در همایش تجلیل از محیط‌بانان کشور با هشدار درباره بحران آب، گسترش ساخت‌وسازهای غیرمجاز و نابودی منابع طبیعی، از ضرورت تغییر اساسی در شیوه مدیریت محیط‌زیست سخن گفت. او تأکید کرد دولت نمی‌تواند در برابر تخریب جنگل‌ها، کوه‌ها و منابع آبی بی‌تفاوت باشد و پس از وقوع خسارت به فکر برخورد با متخلفان بیفتد. پزشکیان همچنین خواستار استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، اینترنت و پهپادها برای شناسایی به‌موقع تخلفات شد و توسعه شهرهایی مانند تهران بدون توجه به ظرفیت منابع آب را نگران‌کننده دانست. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که کاهش بارندگی، فشار بر سفره‌های زیرزمینی و تغییر کاربری اراضی، آینده محیط‌زیست ایران را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.
۱۹:۰۵ - ۰۷ آبان ۱۴۰۵
وانانیوز|
مسعود پزشکیان روز پنج‌شنبه هفتم آبان ۱۴۰۵ در همایش تجلیل از محیط‌بانان کشور که به مناسبت روز ملی محیط‌بان برگزار شد، بر ضرورت اصلاح سیاست‌های حفاظت از طبیعت تأکید کرد.
این مراسم در سالن همایش‌های بین‌المللی شهدای محیط‌زیست در پارک پردیسان تهران، با حضور شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، و جمعی از مسئولان و محیط‌بانان برگزار شد.
رئیس‌جمهور در سخنان خود با قدردانی از تلاش‌های محیط‌بانان، اعلام کرد حفاظت از منابع طبیعی تنها مسئولیت نیروهای حاضر در مناطق حفاظت‌شده نیست و دولت نیز باید در برابر پیامدهای تصمیم‌های خود پاسخگو باشد.
او با انتقاد از روند برخورد دیرهنگام با تخریب‌های محیط‌زیستی گفت که نباید اجازه داد منابع طبیعی از بین بروند و پس از گذشت ماه‌ها یا سال‌ها، تازه موضوع تخلف بررسی شود.
این موضع یک مسئله اساسی را مطرح می‌کند: آیا نظام نظارت محیط‌زیستی کشور به اندازه کافی برای پیشگیری از تخلفات توانمند است؟
بحران آب تهران؛ توسعه شهری بدون توجه به منابع تا کجا ادامه دارد؟
یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان پزشکیان، وضعیت منابع آبی تهران و پیامدهای ادامه توسعه شهری بود.
رئیس‌جمهور با اشاره به هزینه‌های سنگین تأمین آب پایتخت تأکید کرد که توسعه جمعیت، ساخت‌وساز و فعالیت‌های اقتصادی باید با ظرفیت طبیعی هر منطقه تناسب داشته باشد.
از نگاه او، نمی‌توان هم‌زمان با کاهش منابع آب و خشک شدن چاه‌ها، بدون بازنگری در الگوی توسعه به گسترش شهرها ادامه داد.
این هشدار با گزارش‌های اخیر صنعت آب نیز ارتباط دارد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران در ابتدای آبان ۱۴۰۵، میزان بارندگی در حوزه عملکرد این شرکت همچنان حدود ۳۶.۸ درصد کمتر از متوسط بلندمدت بوده است.
اگرچه مصرف آب شهروندان در تابستان امسال نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته، محدودیت منابع همچنان ادامه دارد.
این وضعیت نشان می‌دهد مدیریت بحران آب تنها با درخواست صرفه‌جویی از مردم ممکن نیست و سیاست‌های شهرسازی، مصرف صنعتی، برداشت از منابع زیرزمینی و مدیریت شبکه توزیع نیز باید بازنگری شوند.
چرا تخریب محیط‌زیست می‌تواند جبران‌ناپذیر باشد؟
پزشکیان در بخش دیگری از سخنانش هشدار داد که تخریب منابع طبیعی می‌تواند پیامدهایی ایجاد کند که جبران آنها دشوار یا در برخی موارد ناممکن باشد.
نابودی پوشش گیاهی، فرسایش خاک، خشک شدن تالاب‌ها و کاهش کیفیت زیستگاه‌های طبیعی از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است در بلندمدت بر زندگی انسان‌ها اثر بگذارند.
برای مثال، از بین رفتن پوشش گیاهی در مناطق بالادست حوضه‌های آبریز می‌تواند فرسایش خاک و رواناب سطحی را تشدید کند.
همچنین برداشت بیش از ظرفیت از آبخوان‌ها ممکن است به افت سطح آب زیرزمینی و افزایش خطر فرونشست زمین منجر شود.
البته خشکسالی، سیل و زلزله عوامل یکسانی ندارند. زلزله پدیده‌ای زمین‌شناختی است و نمی‌توان آن را مستقیماً نتیجه تخریب محیط‌زیست دانست؛ اما تصمیم‌های نادرست در ساخت‌وساز و مدیریت سرزمین می‌توانند میزان خسارت ناشی از مخاطرات طبیعی را افزایش دهند.
از این منظر، پیشگیری باید جایگاه مهم‌تری در سیاست‌های محیط‌زیستی داشته باشد.
تصاویر ماهواره‌ای و پهپادها؛ ابزار تازه دولت برای مقابله با تخریب طبیعت
یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی رئیس‌جمهور، گسترش استفاده از فناوری‌های نوین برای نظارت بر منابع طبیعی بود.
پزشکیان تأکید کرد که با وجود اینترنت، تصاویر ماهواره‌ای و پهپادها، شناسایی بسیاری از تغییرات غیرمجاز در اراضی و مناطق طبیعی امکان‌پذیر شده است.
این فناوری‌ها می‌توانند در تشخیص تغییر پوشش گیاهی، گسترش ساخت‌وساز، تخریب جنگل‌ها و تغییر کاربری اراضی نقش مؤثری داشته باشند.
برای نمونه، مقایسه تصاویر ماهواره‌ای یک منطقه در بازه‌های زمانی مختلف می‌تواند تغییرات غیرعادی را آشکار کند.
اما فناوری به‌تنهایی مانع تخریب نمی‌شود.
داده‌های شناسایی‌شده باید به سامانه‌های نظارتی و دستگاه‌های اجرایی منتقل شوند و پس از بررسی صحت اطلاعات، اقدامات قانونی لازم انجام گیرد.
بنابراین، موفقیت چنین برنامه‌ای به هماهنگی سازمان حفاظت محیط‌زیست، منابع طبیعی، دستگاه قضایی و مدیریت محلی وابسته است.
ساخت‌وسازهای غیرمجاز در ارومیه؛ چرا برخورد دیرهنگام پرهزینه است؟
رئیس‌جمهور در سخنان خود به ساخت‌وسازها و تغییر کاربری برخی اراضی در استان آذربایجان غربی نیز اشاره کرد.
او گفت در مناطقی، باغ‌ها و ویلاهایی در زمین‌هایی ایجاد شده‌اند که اصلاح وضعیت آنها اکنون با دشواری روبه‌روست.
این مسئله نمونه‌ای از چالش گسترده تغییر کاربری اراضی در کشور است.
زمانی که یک ساخت‌وساز غیرمجاز در مراحل اولیه متوقف نشود، ممکن است به‌تدریج زیرساخت‌هایی مانند راه دسترسی، انشعاب‌های خدماتی و ساختمان‌های دائمی در اطراف آن شکل بگیرد.
در چنین وضعیتی، بازگرداندن زمین به شرایط قبلی از نظر مالی، حقوقی و اجتماعی دشوارتر خواهد شد.
ازاین‌رو، پیشگیری از تخلف باید از همان مرحله آغاز عملیات ساختمانی انجام شود.
اجرای عادلانه قوانین نیز اهمیت دارد؛ زیرا برخورد گزینشی با تخلفات می‌تواند اعتماد عمومی به سازوکارهای حفاظت از منابع طبیعی را کاهش دهد.
اصلاح قوانین محیط‌زیستی؛ مجازات متخلفان کافی است؟
پزشکیان بر سه محور آموزش، اصلاح مقررات و برخورد با متخلفان تأکید کرد.
به گفته رئیس‌جمهور، کسانی که قوانین حفاظت از منابع طبیعی را رعایت نمی‌کنند، نباید بتوانند بدون پیامد قانونی به تخریب ادامه دهند.
بااین‌حال، افزایش مجازات‌ها به‌تنهایی برای کاهش تخلفات کافی نیست.
قوانین زمانی بازدارنده خواهند بود که احتمال شناسایی تخلف بالا باشد، فرآیند رسیدگی به‌موقع انجام شود و امکان دور زدن مقررات کاهش یابد.
از سوی دیگر، برخی مشکلات محیط‌زیستی ممکن است ناشی از تعارض میان تصمیم‌های دستگاه‌های مختلف باشند.
برای مثال، اجرای پروژه‌های عمرانی بدون ارزیابی کافی پیامدهای محیط‌زیستی می‌تواند خسارت‌هایی ایجاد کند که الزاماً در قالب تخلف فردی قابل بررسی نیستند.
در نتیجه، اصلاح سیاست‌های صدور مجوز و شفافیت تصمیم‌گیری نیز باید در کنار برخورد قانونی قرار گیرد.
محیط‌بانان در خط مقدم حفاظت از حیات‌وحش؛ چه حمایت‌هایی لازم دارند؟
رئیس‌جمهور در همایش روز ملی محیط‌بان از تلاش‌ها و فداکاری‌های نیروهای حفاظت محیط‌زیست قدردانی کرد.
محیط‌بانان مسئولیت مهمی در حفاظت از زیستگاه‌ها، مقابله با شکار غیرمجاز و مراقبت از گونه‌های جانوری دارند.
این مأموریت‌ها گاهی در مناطق دورافتاده و شرایط دشوار جغرافیایی انجام می‌شوند.
ازاین‌رو، تأمین تجهیزات ارتباطی، وسایل حفاظتی، آموزش تخصصی و پشتیبانی حقوقی می‌تواند بر ایمنی و کیفیت فعالیت آنها تأثیر بگذارد.
همچنین استفاده از سامانه‌های پایش از راه دور ممکن است نیاز به حضور مستقیم نیروها در برخی موقعیت‌های پرخطر را کاهش دهد.
بااین‌حال، هیچ فناوری نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین دانش میدانی محیط‌بانان و شناخت آنها از شرایط زیستگاه‌ها شود.
حفاظت از منابع طبیعی چه ارتباطی با معیشت مردم دارد؟
پزشکیان در بخش دیگری از اظهارات خود، میان بهره‌برداری از منابع طبیعی و وضعیت معیشتی مردم ارتباط برقرار کرد.
او تأکید داشت کشوری که از منابع و ظرفیت‌های طبیعی برخوردار است، باید بتواند از این سرمایه‌ها برای بهبود زندگی شهروندان استفاده کند.
این موضوع یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه پایدار است.
بهره‌برداری از معادن، منابع آب، جنگل‌ها و دیگر دارایی‌های طبیعی می‌تواند منافع اقتصادی ایجاد کند، اما اگر هزینه‌های محیط‌زیستی در تصمیم‌گیری‌ها محاسبه نشود، بخشی از این منافع ممکن است در بلندمدت با خسارت‌های سنگین جبران شود.
برای مثال، تخریب منابع آب و خاک می‌تواند تولید کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه تأمین مواد غذایی را افزایش دهد.
بنابراین، حفاظت از محیط‌زیست صرفاً موضوعی مربوط به طبیعت‌دوستان نیست، بلکه با امنیت غذایی، اشتغال، سلامت و اقتصاد خانوارها ارتباط دارد.
واکنش پزشکیان به حوادث میناب؛ انتقاد از پیامدهای انسانی جنگ
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات منطقه‌ای و کشته شدن غیرنظامیان در درگیری‌های اخیر اشاره کرد.
پزشکیان با انتقاد از رویکرد قدرت‌هایی که به گفته او با عنوان مبارزه با تروریسم اقدام نظامی انجام می‌دهند، درباره قربانی شدن کودکان و خانواده‌ها در حملات گزارش‌شده به میناب سخن گفت.
او همچنین خواستار همکاری بیشتر کشورهای منطقه برای حفظ امنیت و کاهش درگیری‌ها شد.
این اظهارات بخشی از مواضع سیاسی رئیس‌جمهور در مراسم بود و در کنار موضوع اصلی سخنرانی، یعنی مسئولیت انسان‌ها و دولت‌ها در قبال محیط زندگی، مطرح شد.
تعیین مسئولیت حقوقی حوادث مشخص و بررسی جزئیات حملات به غیرنظامیان نیازمند مستندات و تحقیقات مستقل است.
مشارکت مردم در حفاظت از محیط‌زیست؛ چرا دولت به تنهایی موفق نمی‌شود؟
پزشکیان در پایان سخنان خود، مشارکت عمومی را یکی از ضروری‌ترین ابزارهای حفاظت از محیط‌زیست معرفی کرد.
مشارکت شهروندان می‌تواند از گزارش تخریب منابع طبیعی تا همکاری در مدیریت مصرف آب و حفاظت از زیستگاه‌های محلی را دربر بگیرد.
اما همراهی مردم زمانی مؤثرتر است که سازوکار ثبت گزارش‌ها روشن باشد و نهادهای مسئول نیز به اطلاعات ارائه‌شده واکنش مناسب نشان دهند.
آموزش محیط‌زیستی در مدارس، اطلاع‌رسانی درباره پیامدهای تخریب و دسترسی به اطلاعات معتبر می‌تواند به تقویت این مشارکت کمک کند.
در کنار آن، مسئولیت اصلی اجرای قوانین و جلوگیری از تخلفات سازمان‌یافته همچنان بر عهده نهادهای حاکمیتی است.
آینده محیط‌زیست ایران؛ هشدار پزشکیان به تصمیم اجرایی تبدیل می‌شود؟
اظهارات رئیس‌جمهور در هفتم آبان ۱۴۰۵ بار دیگر ضرورت تغییر رویکرد مدیریت محیط‌زیست را به موضوعی مهم تبدیل کرده است.
بحران آب، گسترش ساخت‌وسازها، تخریب زیستگاه‌ها و فشار بر منابع طبیعی مشکلاتی نیستند که تنها با برخورد پس از وقوع خسارت برطرف شوند.
پیشگیری مؤثر به نظارت مستمر، اصلاح قوانین، شفافیت تصمیم‌ها و اجرای هماهنگ سیاست‌های توسعه نیاز دارد.
مهم‌ترین پیام سخنان پزشکیان این بود که دولت باید پیش از نابودی منابع طبیعی وارد عمل شود، نه زمانی که بازگرداندن محیط‌زیست به وضعیت گذشته بسیار دشوار شده است.
اکنون معیار اصلی ارزیابی این موضع، اقدامات اجرایی آینده خواهد بود: آیا سامانه‌های هوشمند پایش گسترش می‌یابند؟ آیا تغییر کاربری‌های غیرمجاز سریع‌تر شناسایی می‌شوند؟ و آیا توسعه شهرهایی مانند تهران با ظرفیت واقعی منابع آب هماهنگ خواهد شد؟
پاسخ این پرسش‌ها مشخص می‌کند تأکید دولت بر حفاظت از محیط‌زیست تا چه اندازه می‌تواند به کاهش تخریب طبیعت و حفظ سرمایه‌های نسل‌های آینده منجر شود.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
