پیش‌ بینی قیمت خودرو تا پایان پاییز؛ بازار در انتظار دلار و سیاست ماند

گزارش‌های بازار در روز جمعه ۲۳ مرداد نشان می‌دهد معاملات همچنان کم‌رمق است و تغییر قیمت‌ها بیشتر حالت پراکنده دارد. برای نمونه، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما امروز یک میلیون تومان کاهش قیمت داشت، تارا اتوماتیک V4 در طول هفته حدود ۳۰ میلیون تومان گران شد، دنا پلاس اتوماتیک طی دو روز پنج میلیون تومان افزایش یافت و در محصولات سایپا نیز اطلس G کاهش جزئی و شاهین اتوماتیک پلاس رشد هفتگی را تجربه کردند.

این پراکندگی همان ویژگی اصلی بازار فعلی است: قیمت‌ها حرکت می‌کنند، اما بازار جهت مشخصی ندارد.

بررسی نیمه نخست مرداد نیز همین تصویر را نشان می‌دهد. یک ارزیابی از بازار در فاصله ۳ تا ۱۶ مرداد، متوسط افت شاخص قیمت خودرو را تنها حدود نیم درصد برآورد کرده و هم‌زمان از حجم پایین معاملات و ضعف تقاضا خبر داده است.

به همین دلیل، تعبیر «رکود تورمی» برای وضعیت فعلی از این جهت قابل فهم است که قدرت خرید پایین آمده و معاملات محدود شده، اما تورم تولید و انتظارات ارزی اجازه کاهش فراگیر قیمت‌ها را نمی‌دهند.

آمار جنجالی؛ آیا واقعاً ۵۰ درصد مردم خودرو ندارند؟

مصطفوی در گفت‌وگوی خود گفته از ۲۷ میلیون خانوار کشور، ۱۳.۵ میلیون خانوار خودرو ندارند، ۹.۵ میلیون خانوار یک خودرو دارند و چهار میلیون خانوار دیگر حدود ۱۶ میلیون خودرو در اختیار دارند. همین اعداد چند روز قبل نیز در گزارشی از جلسه معاون اول رئیس‌جمهور با اساتید دانشگاه درباره صنعت خودرو منتشر شده بود.

اما در بازتاب این آمار باید دو نکته را رعایت کرد.

نخست اینکه ۱۳.۵ میلیون از ۲۷ میلیون یعنی ۵۰ درصد خانوارها، نه الزاماً ۵۰ درصد مردم ایران. تعداد اعضای خانوارهای بدون خودرو و خانوارهای دارای خودرو یکسان نیست، بنابراین نمی‌توان بدون داده جمعیتی دقیق، نسبت خانوار را مستقیماً به نسبت افراد تبدیل کرد.

دوم اینکه گزارش منتشرشده این آمار را به «یکی از اساتید» حاضر در نشست نسبت می‌دهد و منبع آماری یا پایگاه داده‌ای که ارقام از آن استخراج شده، در متن معرفی نشده است. بنابراین بهتر است این اعداد با عنوان آمار مطرح‌شده در نشست کارشناسی منتشر شوند، نه یک سرشماری رسمی تازه درباره مالکیت خودرو.

چهار میلیون خانوار واقعاً ۱۶ میلیون خودرو دارند؟

اگر اعداد مطرح‌شده را مبنا قرار دهیم، محاسبه قابل توجه است.

۹.۵ میلیون خانوار تک‌خودرو در مجموع ۹.۵ میلیون خودرو دارند و چهار میلیون خانوار دیگر صاحب حدود ۱۶ میلیون خودرو هستند؛ یعنی به‌طور متوسط چهار خودرو برای هر خانوار در گروه چندخودرویی.

مجموع این دو عدد نیز حدود ۲۵.۵ میلیون خودرو در اختیار خانوارهای دارای خودرو را نشان می‌دهد.

اما حتی پذیرش این آمار به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که «مخاطب اصلی بازار خودرو طبقه مرفه است». مالکیت موجود خودرو با ترکیب خریداران و فروشندگان امروز بازار دو مفهوم متفاوت‌اند.

ممکن است خانواری چند خودروی قدیمی داشته باشد اما در بازار امروز خریدار فعال نباشد؛ همان‌طور که خانوار بدون خودرو می‌تواند متقاضی بالقوه‌ای باشد که به دلیل قیمت بالا توان ورود به بازار را ندارد.

پس نتیجه دقیق‌تر این است که داده مطرح‌شده از تمرکز نامتوازن مالکیت خودرو حکایت دارد؛ اما برای تعیین اینکه چه گروه درآمدی سهم اصلی معاملات جاری را دارد، به اطلاعات معاملاتی و دهکی بیشتری نیاز است.

طبقه متوسط واقعاً از بازار خودرو حذف شده است؟

اگر «حذف» را به معنای کاهش شدید توان خرید در نظر بگیریم، شواهد بازار از این ادعا تا حدی حمایت می‌کنند.

سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیه نمایشگاه‌داران خودرو تهران، در گفت‌وگویی که ۱۲ مرداد منتشر شد گفته بود تعداد خریداران واقعی به‌شدت کاهش پیدا کرده و حتی ارزان‌ترین خودروهای بازار به محدوده بیش از یک میلیارد تومان رسیده‌اند. او همچنین گفته در برخی طرح‌های فروش، تعداد متقاضیان حدود ۵۰ درصد افت کرده و نقدشوندگی خودرو نسبت به گذشته کاهش محسوسی داشته است.

قیمت‌های امروز نیز نشان می‌دهند کوییک S حدود ۱.۱۸ میلیارد تومان، ساینا S حدود ۱.۲۴ میلیارد تومان و بسیاری از محصولات ایران‌خودرو بالاتر از ۱.۵ تا دو میلیارد تومان قیمت دارند.

در نتیجه، برای بخش بزرگی از خانوارهای حقوق‌بگیر، خرید خودروی صفر به‌مراتب دشوارتر شده است.

اما عبارت‌هایی مانند «بازار کاملاً در اختیار بچه‌پولدارهاست» بیشتر توصیف و ادبیات شخصی کارشناس است تا نتیجه‌ای که بتوان مستقیماً از داده‌ها استخراج کرد.

دلار همچنان نبض بازار خودرو را در دست دارد

مصطفوی یکی از عوامل اصلی رکود فعلی را انتظار فعالان بازار برای روشن شدن مسیر دلار می‌داند؛ تحلیلی که با رفتار هفته‌های اخیر بازار همخوانی دارد.

دلار آزاد امروز در منابع بازار حدود ۱۸۷ هزار تومان گزارش شده و در هفته‌های اخیر تغییرات آن به‌اندازه‌ای نبوده که یک موج قیمتی بزرگ در خودرو ایجاد کند.

در بازار خودرو نیز واکنش به ارز نسبت به دوره‌های گذشته ضعیف‌تر شده است. مؤتمنی این مسئله را ناشی از رکود سنگین و نبود قدرت خرید می‌داند: فروشنده قیمت را با دلار بالا می‌برد، اما خریدار الزاماً توان دنبال کردن این افزایش را ندارد.

بنابراین رابطه دلار و خودرو دیگر یک رابطه مکانیکی نیست.

ممکن است دلار پنج درصد گران شود، اما خودرو به همان نسبت رشد نکند؛ زیرا تقاضا توان جذب قیمت بالاتر را ندارد. در مقابل، جهش شدید ارز همچنان می‌تواند از طریق انتظارات تورمی و هزینه واردات قطعه و خودرو، قیمت‌های پیشنهادی را بالا ببرد.

اگر تنش سیاسی کاهش پیدا کند، خودرو ارزان می‌شود؟

سناریوی مصطفوی روشن است: کاهش تنش سیاسی و افت دلار می‌تواند قیمت خودرو را پایین بیاورد و بخشی از تقاضای مصرفی را دوباره فعال کند. مؤتمنی نیز پیش‌تر گفته بود خبر مثبت سیاسی و کاهش ارز می‌تواند واکنش نسبتاً سریع قیمت‌های بازار را به همراه داشته باشد.

اما کاهش دلار الزاماً به معنی «سقوط آزاد» همه خودروها نیست.

هزینه تولید، قیمت کارخانه، میزان عرضه، تعرفه واردات، تعداد خودروهای ترخیص‌شده و فاصله کارخانه و بازار نیز در تعیین قیمت نقش دارند. ضمن اینکه وقتی یک محصول کارخانه‌ای در سطحی نزدیک به بازار آزاد قیمت‌گذاری شده، فضای کاهش بازار آن با خودرویی که حباب بزرگی دارد یکسان نیست.

بنابراین در سناریوی آرامش سیاسی، احتمالاً نخست باید انتظار کاهش انتظارات تورمی، افزایش قدرت چانه‌زنی خریدار و اصلاح قیمت خودروهای دارای حباب بیشتر را داشت؛ نه اینکه تمام بازار با درصدی یکسان سقوط کند.

یک اشتباه مهم؛ انتخابات آمریکا پایان آذر نیست

بخش زمانی پیش‌بینی مصطفوی نیازمند اصلاح جدی است.

او گفته رفتار سینوسی بازار تا «پایان آذرماه که انتخابات آمریکا را در پیش داریم» ادامه خواهد داشت و حتی یک ماه پس از انتخابات، یعنی اوایل دی، ممکن است تعیین تکلیف سیاسی طول بکشد. این زمان‌بندی با تقویم انتخابات آمریکا مطابقت ندارد.

انتخابات سال ۲۰۲۶ آمریکا انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره است و روز سه‌شنبه ۳ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ آبان ۱۴۰۵ برگزار می‌شود. در این انتخابات تمام ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان و بخشی از کرسی‌های سنا به رأی گذاشته می‌شوند؛ انتخابات ریاست‌جمهوری نیست.

یک ماه پس از ۱۲ آبان نیز حوالی ۱۲ آذر است، نه اوایل دی.

بنابراین کارشناس می‌تواند پیش‌بینی کند نااطمینانی سیاسی تا پایان پاییز ادامه خواهد یافت، اما پیوند دادن «پایان آذر» با تاریخ انتخابات آمریکا از نظر تقویمی صحیح نیست.

آیا قیمت خودرو تا پایان پاییز سینوسی می‌ماند؟

این سناریو با شرایط فعلی قابل تصور است، اما قطعیت ندارد.

در نیمه نخست مرداد بازار تنها حدود نیم درصد اصلاح کرد و هم‌زمان برخی خودروها بالا رفتند و برخی پایین آمدند. تحلیل‌های کوتاه‌مدت نیز نرخ ارز، اخبار سیاسی، عرضه خودروسازان و واردات را چهار متغیر اصلی نیمه دوم مرداد معرفی کرده‌اند.

اگر دلار در یک محدوده نسبتاً ثابت باقی بماند و شوک سیاسی جدیدی رخ ندهد، محتمل است بازار به همین الگوی معاملات کم + نوسان محدود ادامه دهد.

اگر دلار با خبر سیاسی مثبت کاهش محسوسی داشته باشد، فشار کاهشی به‌خصوص روی خودروهای وارداتی و مونتاژی می‌تواند بیشتر شود.

و اگر ریسک سیاسی یا نرخ ارز جهش کند، فروشندگان احتمالاً سریع‌تر قیمت‌های پیشنهادی خود را افزایش خواهند داد؛ هرچند ضعف قدرت خرید می‌تواند مانع تبدیل همه این قیمت‌ها به معامله واقعی شود.

بزرگ‌ترین مانع جهش بازار؛ خریدار کم شده است

شاید مهم‌ترین تفاوت بازار فعلی با دوره‌های قبلی جهش ارز همین باشد.

در گذشته، افزایش دلار می‌توانست هم خریدار مصرفی و هم سرمایه‌گذار را به بازار خودرو بکشاند. اکنون سود ناشی از فاصله کارخانه و بازار در بسیاری از محصولات کاهش یافته و نقدشوندگی خودرو نیز ضعیف‌تر شده است. مؤتمنی گفته بخشی از صاحبان سرمایه در چنین شرایطی ارز و طلا را به دلیل نقدشوندگی بالاتر ترجیح می‌دهند.

همین مسئله سقفی برای رشد بازار ایجاد می‌کند.

فروشنده می‌تواند قیمت یک خودرو را ۵۰ میلیون تومان بالاتر اعلام کند، اما تا زمانی که معامله‌ای در آن سطح انجام نشود، این افزایش بیشتر یک قیمت پیشنهادی است تا قیمت تثبیت‌شده بازار.

جمع‌بندی؛ پاییز خودرو بین دلار و رکود گیر کرده است

بازار خودرو در ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ نه آماده جهش بزرگ است و نه نشانه‌ای از ریزش فراگیر دارد. گزارش‌های امروز از ثبات بسیاری از مدل‌ها، کاهش‌های جزئی و افزایش‌های پراکنده حکایت دارد و معاملات همچنان کم‌حجم است.

آمار مطرح‌شده درباره مالکیت خودرو نیز تصویر قابل‌توجهی از نابرابری در دسترسی به خودرو ارائه می‌دهد: بر اساس عددی که در یک نشست کارشناسی دولت و سپس از سوی مصطفوی بازگو شده، نیمی از خانوارها خودرو ندارند و چهار میلیون خانوار حدود ۱۶ میلیون خودرو دارند. اما این آمار بدون انتشار منبع داده تفصیلی بهتر است به‌عنوان «آمار مطرح‌شده در نشست کارشناسی» معرفی شود و از آن نمی‌توان مستقیماً نتیجه گرفت تمام بازار امروز در اختیار یک طبقه مشخص است.

پیش‌بینی «رفتار سینوسی» تا پاییز نیز سناریویی قابل بحث است: دلار بالا برود، خودرو تحت فشار افزایشی قرار می‌گیرد؛ دلار پایین بیاید، قیمت‌ها ظرفیت اصلاح دارند. اما رکود عمیق و کاهش قدرت خرید در هر دو جهت نقش ترمز را بازی خواهند کرد.

و در نهایت، یک تاریخ باید در تحلیل اصلاح شود: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ برگزار می‌شود، نه پایان آذر. بازار ممکن است تا آذر یا حتی زمستان در بلاتکلیفی بماند، اما اگر چنین اتفاقی بیفتد، علت آن ادامه نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی خواهد بود، نه اینکه خود انتخابات آمریکا در پایان پاییز برگزار شود.

در چنین شرایطی، مهم‌ترین شاخص بازار خودرو شاید دیگر قیمت روی آگهی نباشد؛ تعداد خریدارانی است که واقعاً توان تبدیل آن قیمت به معامله را دارند.